وحید حاجیپور
با کاهش قیمت نفت که نوعی جنایت کشورهای عربی عضو اوپک است یکی از بزرگترین انتقالات تاریخی ثروت از شرق به غرب رخ خواهد داد. به نحوی که فقط از محل کاهش قیمت بنزین، غربیها 230میلیارد دلار سود و پسانداز خواهند کرد و در عوض درآمد کشورهای عضو اوپک 590میلیارد دلار کاهش مییابد.
با کاهش بهای نفت طی یک هفته گذشته، مشکلات اقتصادی کشورهای نفتی به ویژه کشورهای ایران، ونزوئلا و روسیه تشدید شد و چالشهای بزرگی را برای این کشورها به وجود آورده است؛ چالشهایی که مسبب امریکایی ـ عربی دارند.
به گزارش «جوان»، با کاهش قیمت نفت به کمترین میزان – 68 دلار- طی پنج سال گذشته کسری بودجه، کاهش ارزش پول ملی، گران شدن واردات، رشد تورم و. . . تنها بخشی از خطراتی است که کشورهای نفتی را وارد شرایط سخت کرده است. دولت ونزوئلا اعلام کرده است تحمل روند کاهشی بهای نفت برایش ممکن نیست و اوپک باید نشست اضطراری برگزار کند. آنها اما بیکار ننشستهاند و در نخستین اقدام خود برای عبور از این بحران، کاهش حقوق کارکنان دولت را در دستور کار قرار دادهاند و در جبههای دیگر، پیگیر سر و سامان دادن به وضعیتی هستند که دهه 70 میلادی، حکومت ونزوئلا را تغییر داد.
روسیه اما وضعیتی وخیمتر دارد؛ این کشور ارزش پول خود را سقوط کرده میبیند؛ ارزش روبل روسیه در هفته جاری رکورد زد و به کمترین میزان در تاریخ این کشور رسید. روبل روسیه در سه سال گذشته روند قابلقبولی را از نظر ثبات ارزشی پیموده است اما با اعمال تحریمهای غرب علیه این کشور و همچنین کاهش شدید قیمت جهانی نفت، هم اکنون ارزش روبل به شدت کاهش یافته است. ارزش دلار امریکا نسبت به روبل از ابتدای سال جاری میلادی تا کنون 50درصد افزایش داشته است؛ ارزش این واحد پولی تنها طی روز گذشته 5.27 درصد در برابر دلار کاهش یافته است.
بررسی وضعیت ایران
در ایران نیز وضعیت تقریباً به همین شکل است و ارزش ریال با نوسان همراه شد، وضعیت کشوری که بیش از 80 درصد اقتصادش چه به صورت مستقیم و چه به شکل غیر مستقیم درگیر نفت است، چندان قابل پیشبینی نیست. گرچه ایران تجربه قیمت نفت تکرقمی را در تجارب خود دارد اما وضعیت امروز تفاوتهای بسیاری با دهه پیش دارد. اما این مشکل برای ایران زمانی جدیتر میشود که کاهش قیمت نفت مبادلات ایران و روسیه را با شوک منفی همراه کرد؛ معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت روز گذشته اعلام کرد کاهش ۴۰درصدی ارزش پول ملی روسیه طی ماههای اخیر صادرات را با مشکل روبهرو کرده است.
مجتبی خسروتاج با اشاره به اینکه کاهش ارزش پول ملی روسیه صادرات را با مشکل روبهرو کرده است، خاطر نشان کرد: تراز تجاری روسیه سالانه ۲۰۰ میلیارد دلار مثبت بوده که از مجموع ۵۰۰ میلیارد دلار تجارت این کشور ۳۰۰ میلیارد دلار مربوط به نفت و گاز است.
خسروتاج با تأکید بر اینکه خروج سرمایه از روسیه در حال اتفاق است و در پی کاهش قیمت نفت مشکلات روسیه تشدید شده است، افزود: جلسات متعددی در روسیه در رابطه با تجارت ایران و روسیه در راستای ارتباطات بانکی توسط مینز بانک برگزار شده است.
مشکل فعلی ایران با روسیه بر سر مبادلات تجاری دقیقاً همان چالشی است که کشورمان با هندوستان دارد؛ ارزش روپیه هند نیز نسبت به دلار کاهش پیدا کرده است و در این شرایط هند بر این اصرار دارد که بدهی نفتی خود را با روپیه یا کالاهای هندی بپردازد که مورد قبول واقع نشده است. کاهش قیمت نفت و به تبع آن کاهش ارزش پولهای ملی ایران و روسیه و برخی دیگر از کشورها، آسمان را «ابری» کرده است و مشخص نیست برنامه دولت برای ادامه راه چیست. رسانههای خارجی در گزارشهای خود افزایش قیمت نان را نخستین اقدام دولت ایران برای کسب درآمد عنوان میکنند.
ماه عسل غربیها و صنعتیها
نفت ایران در تحریم به سر میبرد و دیگر خبری از تولید حداکثری نیست، سهم کشور در بازارهای جهانی نفت به کشورهای دیگر رسیده است، قیمت نفت دستکاری شده است، امریکا و اعراب به دنبال حذف ایران از جهان نفت هستند، از بین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان فقط تولیدکنندگان متضرر شدهاند، کشور در چند جهت تحریم شده و تنشهای منطقهای به اوج خود رسیده است. متحدان امروزی همان متحدهای آن دوران نیستند و مصلحتاندیشی برای کسب منافع بیشتر «سایز» زمین بازی را مشخص میکند.
با این وجود رئیس صندوق بینالمللی پول که صندوقی کاملاً امریکایی است، روزه سکوت خود را در زمینه کاهش قیمت نفت شکسته و گفته است: «کاهش قیمت نفت در کل برای اقتصاد جهانی عاملی مثبت تلقی میشود، هرچند که ممکن است به برخی کشورهای صادرکننده آسیب بزند.»
کریستین لاگارد اضافه کرده است که کاهش قیمت نفت به برخی صادرکنندگان، به خصوص روسیه، ایران، ونزوئلا و نیجریه به سختی لطمه میزند و اقتصاد آنها را آسیبپذیر میکند.
انتقال ثروت از شرق به غرب
روزنامه واشنگتن پست هم در این باره نوشت؛ کاهش قیمت نفت صدها میلیارد دلار را از جیب صادرکنندگان و شرکتهای نفتی خارج و به جیب اقتصادهای بیمار اروپا و ژاپن و در آغاز فصل خرید به جیب مصرفکنندگان امریکایی سرازیر میکند. نتیجه این فرآیند احتمالاً یکی از بزرگترین انتقالهای ثروت در تاریخ خواهد بود و در همه موضوعات از گفتوگوهای هستهای ایران گرفته تا سیاستهای بانک مرکزی امریکا در زمینه نوسازی اقتصاد این کشور تغییراتی ایجاد خواهد کرد.
در هر روز مالکان خودرو در امریکا در مقایسه با آنچه در ژوئن برای سوخت پرداخت میکردند، 630میلیون دلار پسانداز میکنند و اگر قیمتها برای یک سال در همین سطح باقی بماند، 230 میلیارد دلار پول باد آورده نصیب آنها خواهد شد. بخش زیادی از این پول به سمت اقتصاد سرازیر میشود زیرا احتمالاً خانوادههای کمدرآمد که با کمبود بودجه مواجهند از پولی که صرف خرید سوخت نشده است، برای خرید مواد غذایی، پوشاک و دیگر کالاهای اساسی استفاده میکنند. مدیر اجرایی شرکت دلتا ایر لاینز اخیراً در یک مصاحبه با سی بی اس گفت: به ازای کاهش هر پنی از قیمت سوخت هواپیما، این شرکت 40 میلیون دلار سود میکند.
با توجه به قیمتهای کنونی درآمد سالانه اعضای اوپک تا 590 میلیارد دلار کاهش مییابد و در مقابل این پول درون مرزهای بزرگترین واردکنندگان نفت جهان و در رأس آنها امریکا، چین و ژاپن باقی خواهد ماند.
کاهش قیمت نفت به نفع اقتصاد جهانی است
به گفته اندرو کنینگهام، اقتصاددان ارشد کپیتال اکونومیکز، در نتیجه کاهش قیمت نفت اندازه اقتصاد جهانی بین 0.5 تا 1 درصد بزرگتر خواهد شد. پیشبینی میشود روسیه شاهد افزایش تورمی تا بیش از 8 درصد باشد و در این شرایط به فکر گران کردن گاز خود برای اروپاییهاست.
نفت چند دلاری؟
با همه سوددهی کاهش قیمت نفت برای غربیها و صنعتیها وضعیت برای کشورهای تولید کننده نفت مناسب نیست. ایران برای تحقق بودجه خود به نفت 136 دلاری نیازمند است؛ این وضعیت نیز برای کشورهای دیگر کمی متفاوت است به طوری که امارات به نفت 90 دلاری، الجزایر به نفت 119 دلاری، آنگولا به نفت 94 دلاری، اکوادور به نفت 132 دلاری، عراق به نفت 116دلاری، کویت به نفت 59 دلاری، نیجریه به نفت 124دلاری، قطر به نفت 58 دلاری و ونزوئلا به نفت 117 دلاری نیازمند هستند؛ روسیه نیز به نفت 100دلاری احتیاج دارد اما چهار کشور حوزه خلیج فارس با هماهنگی کامل با امریکا و البته همراهی کشورهای صنعتی سعی دارند امتیازات فراوانی را از ایران و روسیه اخذ کنند. گفتنی است میزان وابستگی کشورهای روسیه، ونزوئلا و ایران به نفت 90، 94 و 80 درصد است که همین موضوع این کشورها را در رأس کشورهای بازنده کاهش قیمت نفت قرار داده است.