حسین امیدى
نقاط عط سیاسى و مراحل ویژه در تحولات لبنان همواره با تلاش براى بهبـود اوراق بازى و یا چانه زنـى جهت تغییر موازنه یاسى — امنیتى بین بازیگران همراه بوده است . ایـن تلاش هـا از سـوى بازیـگـران داخلى و خارجى به اجرا درآمده و آنچه این رخـداد در شرایط فعلـى را برجستـه مى کند، حضور فعال و موثر بازیگران خـارجـى و نوع مـعـادلات و یـا فـراز ونشیب هاى منطقه اى است .
در یـک فرایـنـد طبـیـعـى، پس از انتـخـابـات پارلمـانـى و کـسـب امتـیـاز نخست وزیرى توسط سعد حریرى انتظار این است که وى در رایزنى با طرف هاى داخلى و مطابق قانون اساسى لبنان براى تشکیل کابینه خود اقدام کند .اگرچه این موضوع در دو ماه گذشته صورت گرفته ولـى پیـوندهـاى آشکـار بـا مـولفه هـاى منطقـه اى و بین المللى مـوجب شده تا ماهیت و تـرکیب کابینه و حتـى فضاى مطـلـوب سیـاسـى در یـک چشـم انـداز حداقـلـى، بـا رویکـردهـاى منـطـقـه اى هماهنگ شود .
دولت اوباما قصد دارد، منطقه را در مسیـر یک تحـول بزرگ قـرار دهد و از عناوین و موضوعات چالشى در منطقه با فضایـى دمکراتیک استفاده مى کنـد .
حل مشکـل و بحران فلسطیـن، ایجـاد ثبـات در خـاورمیانـه و فضـاى گـرم در مناسبات بین کشـورهاى عربى با رژیم صهیونیستى و حل و فصل مسائل امنیتى سیاسى بین رژیم صهیونیستى و لبنان — و سوریه، عناوین سیاست هـاى اعلام شده اوبامـا هستند .اگرچـه در ماهیت اصلـى سیـاسـت اوبامـا، پـرسش هـاى جـدى وجـود دارد و هـدف وى از ایـن سیاسـت بـه شکـل طبیـعـى با دکتـریـن سیاست خارجى آمریکا منطبق است ولى براى پیشبـرد سیاست هـاى اعلامـى نیز محتـاج زمینـه هـاى منطـقـه اى مطلـوب است . ایــن زمـیـنــه هــاى مــطــلــوب در سیاسـت هـاى کـلان آمریـکـا، ایجـاب مى کند که فضاى سیاسى در لبنان، بـا نوعى آرامش و ثبات سیاسى همراه باشد و سوریـه که تأثیـر غیرقابـل انکـارى در تحولات لبنان داشته و حتى از آن متأثر مى شود به شکل مناسب در این رویکرد مطلوب آمریکایى، مورد توجه قرار گیرد .
تعامل مثبت با سوریه نه تنها در لبنان، بلکه در پروژه فلسطین و یا کارکردهاى مربوط به عراق نیـز براى آمریکا الزامى است و نمى تواند آن را نادیده بگیرد . پـروژه فلسـطـیـن در رویکـردهـاى اوبامـا باید در مسیـرى قـرار گیرد که بـا حداقل هزینه سیاسى و امنیتى در مهار بـرنـامــه هــاى کـلان آمـریـکــا و رژیــم صهیونیستى قرار گرفته و امکان جهش و پـرش از مسـئـلـه فلسـطـیـن و ورود بـه مناسبـات عربى و صهیـونیستى را مهیـا کند . اگرچه در چهار سال گذشته سوریه تحت فشـارهاى گوناگـون قرار گرفته و حاصل جذابى براى آمریکا و هم پیمانان عربى منطقه اى او در بر نداشته ولى در شرایط فعلى باید در ازاى رویکرد تعاملى و مثبت با این کشور، کارکرد مطلوب از نقش منطقه اى سوریه حاصل شود .
لذا رویکرد اصلاح مناسبـات بین عربستان و سوریه با همین هدف استارت خورده ولى احساس رقابت و حسادت در جایگـاه منطـقـه اى از سوى مصـر و یـا احسـاس خسارت از سوى هم پیمـانـان مارونى در لبنان موجب شد تا سه هفته گذشتـه، فضـاى مبـهـم بر تلاش هـاى مربوط به کابینه لبنان حاکم شود و در جا بزند . اهمیت کار ویژه هاى رفتارى سوریه براى رویکـرد اوبامـا تا حدى اسـت که امکان توق در گفتمان با سوریه میسر نیست .رفت وآمدهاى پر ترافیک مقامات آمریکایى به سوریه و یا دیدار اخیر میچل از این کشور، بن بسـت تشکیـل کابینه لبنان را شکسته و چراغ سبز لازم را صادر کرده است .
در پرونده فلسطینى که ابومازن به دنبال بـازسازى ساختـار فتح در کنگـره ششم این جنبش است تـوانست امکان حضور رهبران فتح در لبنان و سوریه را در کرانه باخترى فراهم کند و در پرونده عراق، هماهنگى لازم براى فعال سازى بعثى ها در ساختار قدرت عراق مهیا شده است، لذا سق چانه زنى گروه هاى١٤ مارس نیز تغییر کرده و حتى مارونى هاى این جبهـه به توافقات شکـل گرفته بیـن حریرى و برى تن داده اند . البته متقابلاً آمریکا که در کنار اسرائیل براى تغییـر مأموریت نیروهاى یونیفـل در جنوب لبنـان تلاش تبلیغاتـى فشـرده اى را نمایـش مى دادنـد، عقب نشـیـنـى کرده و سارکوزى با اطمینان از استمرار وضعیت فعلى وظای یونیفل سخن گفته است . هر گونه شرایط غیرعادى امنیتى در جنوب لبنان با پروژه اوباما براى فلسطین و یا منطقه ناسازگار است و فرستادگان گـوناگـون آمریکـایـى در هفـتـه گذشتـه (جونـز، میچل، گیتـس )با وعده هـاى حمایت امنیتى از رژیم صهیونیستـى بر احـتـمـال رفـتـارهـاى غـیــرعـادى رژیـم صهیونیستى مهار زدند، چرا که نتانیاهو آمادگى و اعتقادى به پیشبرد حل مسئله فلسطین و تشکیل دو دولت را نداشته و به دنبال بهانه اى براى فرار از فشار آمریکا
است .
با اینکـه گـزارش هاى گوناگـون از منابـع غربـى و عربـى حاکـى است که آمریکا فعالانه بـراى آغاز مذاکرات بین رژیم صهیـونیستـى با لبنـان، سوریـه و فلسطیـن تلاش مى کند و معـاون خانم کلینـتـون فیلیـپ کـراولى از عبـرت هاىپیمان کمپ دیوید سخن مى گوید ولى باید اذعان کرد که در طرح اوباما که تا هفته هاى آینده به تفصیل آشکار خواهد شد، حـل و فصـل مسائـل اسـرائیـل و کشـورهاى عربـى و فلسطیـن، مدنظـر نیست و پریدن از موضوعات و ورود به عادى سازى روابط با رژیم صهیونیستى در دستـور کـار است .ایـن مسئـلـه در ملاقـات مـیـچـل با عـمـرومـوسى و یـا ابوالغیـط بهتـر علنـى شد و کشـورهاى عربى کـه در طرح خود عقب نشینـى به مرزهاى ٦٧ را مبناى عادى سازى روابط با رژیم صهیونیستى عنوان کرده بودند، اکنون از توق شهـرک سازى در مقابل عادى سازى سخن مى گویند .
بـه هر حـال ما بـه ازاى همکـارى سوریه در بحث فلسطین و یا عراق (حتى گام هـاى اولیـه )موجـب شد تـا میچـل مجوز ضرورت هماهنگى میشل سلیمان و حریرى با اسد را در مورد کابینه لبنان صادر کند .اکنون در لبنان از تقسیمات کلى توزیع پست هاى وزارتى عبور کرده و مـدل٥ -١٠-١٥را پذیـرفتنـد کـه به عبارتى دیگر مبنـاى توافقات دوم حفظ شده و ثلث ضامن در قالب دیگر تأیید گـردیـد و هـمــه گـروه هـا بــه ویـژه١٤ مارسى ها باید احساس مشارکت فعال در کابینه داشته باشند .
در این مدل ١٠ وزیر بـه معارضه خواهد داد که وزیر یازدهم از شیعه در سهم پنج نفره ریاست جمهورى است . یک وزیر سنى و یـک کاتولیک و یک ارتـدوکس و مـارونى هـم در سهم ریـاســت جـمــهــورى وجــود دارد کــه بالانس کننـده دیگر طـرف هاى سیاسـى اسـت .١٥ وزیــر بـه ١٤ مــارسـى هــا اختصاص مى یابد که چهار وزیر سنـى (یک وزیر سنى هم در سهم سنى ریاستى دارنـد )و سه وزیـر سنـى دیگـر نیـز در سـهـمـیـه حریـرى اسـت، دو وزیـر بـه جـنـبـلاط و در صـحـنـه حـریــرى قـرار مى گیرد . به این شکل توزیع مناصب وزارتى در ١٤ مارس با مشکل روبه رو است، چرا که حزب قوات و حزب کتائب هر یک دو وزیر دریافت مى کنند و یک وزیر در ١٤مارس به محمد صفتى خواهد رسید .
در روزهاى آتى باید اسامى وزراى کابینه نهایى شده و بیانیـه حکومتى نیز نهایى شود و براى رأى اعتماد به پارلمان لبنان معرفى شود . اگرچه مـارونى هاى ١٤ مارس در این توافق منطقه اى بازنده هستند ولى باید — انتـظـار داشت کـه در روابط سوریـه عربستان گام هاى به جلو برداشته شده است و ابومازن موقعیت خود را در کنگره ششم بـا حذف فاروق قدومى و بـرخى نیروهاى مخال استحکام بخشد و براى کارزار سیاسى با حماس آماده شود .