اظهارات فرمانده سپاه چه بود؟
اظهارات سردار جعفری در خصوص ساختار جدید سپاه طی ماههای گذشته و از جمله آنچه در مراسم تودیع و معارفه فرمانده منطقه مقاومت بسیج تهران بزرگ مطرح گردیده را می توان در محورهای زیر خلاصه کرد:
1- فلسفه وجودی و رسالت سپاه، دفاع و پاسداری از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن در برابر هر نوع تهدید می باشد.
2- یکی از مسایل ما، غفلت نسبی از فلسفه وجودی سپاه است. مدتی است که این غفلت وجود داشته و به همه ابعاد و ماموریت های سپاه کمتر توجه شده است. حضور طولانی مدت سپاه در دوران دفاع مقدس از دلایل بروز این مسئله است و بعد از جنگ هم ماهیت سپاه یک ماهیت نظامی تلقی و این امر تشدید شد.
3- چند سال روندی را داشتیم که امروز باید در آن تجدیدنظر جدی شود. دفاع از دستاوردهای انقلاب اسلامی فقط به مبارزه سخت و نظامی محدود نمی شود و نگرانی و دغدغه حضرت امام (ره) نسبت به انقلاب هم بیشتر از داخل بود نه خارج کشور.
4- نزدیکی دو نیروی زمینی و نیروی مقاومت به یکدیگر در رده و گستردگی تشکیلات در همه رده های سازمانی در رابطه با طرح تحول ساختاری و مبانی نه گانه ساختار جدید سپاه بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است و باید ارتباط نزدیکی میان رده های سازمانی سپاه به ویژه این نیرو ایجاد شود.
5- سپاه علاوه بر تقویت بعد نظامی خود، باید در ابعاد مختلف امنیتی، اطلاعاتی و فرهنگی آمادگی کامل داشته باشد.
این اظهارات امیدوارکننده است نه نگران کننده؛
توجه و تامل دقیق و صحیح در اظهارات فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به طور قطع نیروهای معتقد، دلسوز و طرفدار انقلاب اسلامی و پیرو خط حضرت امام (ره) را نسبت به آینده امیدوارتر می کند و این اظهارات هیچ جای نگرانی ندارد. کسانی باید نگران این قبیل اظهارات باشند که در سه دهه گذشته برای شکست انقلاب اسلامی و ساقط کردن جمهوری اسلامی، با دژ مستحکم سپاه مواجه شده و همه توطئه ها و نقشه های آنان به شکست انجامیده است. همانگونه که اشاره شده سپاه تحت امر فرماندهی معظم کل قوا و رهبر انقلاب اسلامی قرار دارد.
مقام معظم رهبری در متن حکم انتصاب سردار سرلشکر جعفری به عنوان فرمانده کل سپاه چنین فرمودند: «انتظار دارم پیشرفت روزافزون و تحول آمیز سپاه در همه ابعاد آن را در برنامه مدیریت و فرماندهی خویش برجسته سازید.» طرح تحول در سپاه بر اساس رسالت محوری سپاه متناسب با تغییر و تحولات محیطی قبل از انتصاب سردار جعفری آغاز شده بود، لکن از ابتدای انتصاب سردار جعفری، این تحولات ساختاری با رویکردهای نوین و حسب تاکید و انتظار مقام معظم فرماندهی کل قوا شتاب بیشتری پیدا کرده است. طرح تحول و تعالی که اکنون با مدیریت و فرماندهی سردار جعفری در سپاه دنبال می گردد، در چارچوب دکترین و اهداف چشم اندازی سپاه قرار دارد و این چارچوب براساس رسالت و فلسفه وجودی سپاه تدوین شده است. تحولات ساختاری به موازات تحولات محیطی، یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای سازمانهایی است که می خواهند همواره پویا، زنده و اثربخش باشند. صاحب نظران و عالمان علم مدیریت می دانند که سازمانها هیچگاه از یک ساختار متصلب برخوردار نیستند و با تغییرات و تحولات محیطی، ساختارها نیز تغییر می کنند.
سپاه پاسداران به عنوان مولود با برکت انقلاب اسلامی، اکنون وارد 30 سالگی شده و در مسیر کهنسالی قرار دارد. اما کهنسالی اجتناب ناپذیر سپاه به منزله کهنه شدن آن نباید تلقی گردد. سپاه برای ایفای نقش در راستای رسالت خود، همواره باید نو شونده و روزآمد باشد. این فرمان مقام معظم فرماندهی کل قوا خطاب به مسئولان و فرماندهان سپاه است که: «نگذارید سپاه کهنه شود.» آنچه در متن حکم سردار جعفری تحت عنوان «پیشرفت روز افزون و تحول آمیز سپاه در همه ابعاد آن» آمده، اشاره به همین موضوع دارد. اظهارات سردار جعفری را می توان در یک جمله خلاصه کرد: «سپاه صرفا نظامی نیست و ما با یک غفلت نسبی از فلسفه وجودی سپاه و عمدتا تحت تاثیر شرایط دفاع مقدس، روندی را طی کردیم که صرفا یک مجموعه نظامی تلقی شدیم و حال باید با توجه به فلسفه وجودی و تجدیدنظر در ساختار سپاه و بازتعریف ماموریت های آن، سپاه را در تمامی ابعاد برای مقابله با هر نوع تهدید آماده سازیم.»
نکته قابل توجه در اظهارات فرمانده کل سپاه تاکید بر روی رسالت سپاه و انجام یک غفلت نسبی از آن و طی یک روند ثابت تحت تاثیر دوران دفاع مقدس است. دو دهه از پایان دفاع مقدس می گذرد و طی این بیست سال، بسیاری از تغییرات و تحولات محیطی را در داخل کشور، منطقه و سطح بین الملل مشاهده کردیم. در این بیست سال، تهدیدات علیه انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی نه تنها کاهش پیدا نکرده، بلکه به دلیل تاثیرات روزافزون انقلاب اسلامی بر مسایل منطقه ای و جهانی و همچنین پیشرفت های شگفت انگیز و روزافزون جمهوری اسلامی در تمامی ابعاد، این تهدیدات بیشتر شده که نمونه آن را در فشارهای بین المللی در بحث هسته ای و تهدیدات نظام سلطه با محوریت آمریکا ملاحظه می کنیم.
بدیهی است که سپاه باید با تجدید ساختار و متناسب با ماهیت تهدیدات متنوع، روزبه روز بر سطح آمادگی های خود بیفزاید. آنچه امروز در سپاه با جدیت دنبال می شود در همین راستا می باشد و متکی بر فلسفه وجودی سپاه و طبق قانون اساسی و اساسنامه سپاه و در چارچوب تدابیر حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی است. کسانیکه سپاه را یک مجموعه صرفا نظامی تلقی می کنند، خوب است رسالت و فلسفه وجودی سپاه را از منظر قانون اساسی و اساسنامه سپاه مورد توجه قرار دهند. به دلیل اهمیت موضوع، به اختصار فلسفه وجودی سپاه و رسالت آن را با استناد به قانون اساسی و اساسنامه سپاه بررسی می کنیم.
1- قانون اساسی
اصل یکصد و پنجاه قانون اساسی فلسفه وجودی و رسالت سپاه را به صورت عام و کلی، نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن بیان می دارد: طبق این اصل سپاه دارای بعد نظامی بوده و بر همین اساس اشاره شده که حدود و وظایف و قلمرو مسئولیت این سپاه در رابطه با وظایف و قلمرو و مسئولیت نیروهای مسلح دیگر را قانون تعیین می کند. آنچه از اصل 150 برداشت می شود، هیچ دلالت بر ماهیت صرفا نظامی سپاه ندارد، گرچه این اصل تصریح بر دیگر جنبه های غیرنظامی هم نمی کند. اصل 150 بر بعد نظامی تصریح دارد و نسبت به دیگر جنبه ها مسکوت می باشد و به صورت کلی وظیفه نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن را برعهده سپاه گذاشته و چگونگی انجام این کار را به وضع قوانین موکول کرده است. بنابراین اثبات دیگر ابعاد سپاه در جنبه های غیر نظامی را باید در قوانین موضوعه مستند به قانون اساسی دنبال کرد.
2- اساسنامه سپاه
مجلس شورای اسلامی اساسنامه سپاه را در تاریخ 15/6/1361 در چهل و نه ماده و شانزده تبصره به تصویب رساند.در اساسنامه سپاه هدف از تشکیل سپاه بدین صورت بیان شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نهادی است تحت فرماندهی عالی رهبر معظم انقلاب که هدف آن نگهبانی از انقلاب اسلامی، دستاوردهای آن و کوشش مستمر در راه تحقق آرمانهای الهی و گسترش حاکمیت قانون طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران و تقویت بنیه دفاعی جمهوری اسلامی از طریق همکاری با سایر نیروهای مسلح و آموزش نظامی و سازماندهی نیروهای مردمی می باشد.»
طبق اساسنامه سپاه، این نهاد علاوه بر وظیفه نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن، وظیفه تحقق آرمانهای الهی را نیز برعهده دارد. تحقق آرمانهای الهی که همان ارزش ها و آرمانهای مطرح شده از سوی بنیانگذار جمهوری اسلامی است و از سوی ملت ایران در قالب شعارهای انقلاب اسلامی مطرح گردید و در نهایت در قانون اساسی جمهوری اسلامی وارد گشت، نیاز به سازوکارهای خاص دارد. بنابراین، اساسنامه سپاه، رسالت سپاه و فلسفه وجود سپاه را در دو حوزه و قلمرو اصلی بیان می دارد.
الف- نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن
ب- کوشش مستمر در راه تحقق آرمانهای الهی و گسترش حاکمیت قانون.
بخش پایانی از تعریف ارائه شده در مورد هدف سپاه در اساسنامه، بر بعد نظامی تصریح دارد ولی بندهای الف و ب مورد اشاره که تصریح اساسنامه است، با صراحت هرچه تمام، ماهیت صرفا نظامی سپاه را نفی می کند. زیرا در موضوع نگهبانی از انقلاب، هیچ تصریحی نشده که این نگهبانی از سوی سپاه موقعی خواهد بود که نیاز به اقدام نظامی باشد. سپاه باید آمادگی داشته باشد در صورت تهدید انقلاب و دستاوردهای آن، از انقلاب و دستاوردها دفاع نماید. در موضوع کوشش مستمر در راه تحقق آرمانهای الهی، بعد غیرنظامی سپاه برجسته تر می گردد. در این وظیفه ای که برای سپاه تعریف شده، اولا هیچ تصریحی نیامده که این کوشش صرفا از طریق اقدام نظامی باشد، ثانیا در منطق اسلامی و دینی، ارزشها و آرمانهای الهی را با کار و تلاش و کوشش فرهنگی تحقق می بخشند نه با زور شمشیر و اقدام نظامی.
بنابراین براساس اساسنامه سپاه این نهاد انقلابی علاوه بر ماهیت نظامی، دارای ماهیت فرهنگی، یعنی وجوه غیرنظامی نیز می باشد.
نکته بسیار قابل توجه، چگونگی دفاع از انقلاب و دستاوردهای آن می باشد. همان گونه که اشاره شد، نه در اصل 150 و نه در هدف ذکر شده برای سپاه در اساسنامه مصوب مجلس شورای اسلامی، قید مسلحانه یا از طریق اقدام نظامی برای ماموریت سپاه در دفاع از انقلاب و دستاوردها ذکر نشده و سپاه از هر طریق که لازم باشد، باید این نگهبانی را انجام دهد.
چگونگی انجام این نگهبانی در اساسنامه سپاه در بخش وظایف و ماموریتهای سپاه بیشتر روشن می گردد.
سپاه پاسداران براساس بندهای اول و دوم از ماموریتهای مصرح در اساسنامه خود، موظف به مقابله با تمامی احزاب، گروهها و جریانهایی می باشد که درصدد خرابکاری، براندازی و نفی حاکمیت دینی هستند.
در این بخش از ذکر وظایف و ماموریتها نیز، هیچ تصریحی نشده که اقدام سپاه صرفا باید نظامی باشد. این اقدام عام تعریف شده، چرا که روشهایی که امروزه برای براندازی و نفی حاکمیت دینی در دستور کار برخی از احزاب، گروهها و جریانهای سیاسی قرار دارد صرفا ماهیت نظامی ندارد. اگر وظیفه سپاه مقابله با تهدید است، فرقی نمی کند که این تهدید چه ماهیتی دارد. اگر گفتیم سپاه وظیفه اش فقط مقابله نظامی است، دیگر نمی توان از سپاه توقع داشت که پاسدار و نگهبان انقلاب اسلامی باشد. اما اگر طبق قانون اساسی رسالت و فلسفه سپاه را نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن بدانیم، بدیهی است که سپاه باید از تمامی سازوکارهای لازم برای مقابله با هر نوع تهدیدی، چه نظامی و چه غیر نظامی برخوردار باشد. به عنوان نمونه به روشهای زیر در راستای براندازی و نفی حاکمیت دینی که سپاه باید با آن مقابله کند توجه نمایید.
- تلاش برای ایجاد تزلزل در اعتقادات و باورهای دینی و فرهنگ ناب اسلامی که پایه و مبنای نظام دینی است.
- تلاش سیاسی و فرهنگی در جهت استحاله نظام دینی
- ایجاد زمینه های آشوب، بحران، نارضایتی در جامعه با کار تبلیغاتی و سیاسی
- تلاش سیاسی و فرهنگی برای نفی اسلامیت نظام با هدف سکولاریزه کردن آن اگر هر یک از اقدامات فوق که انجام آن از سوی برخی از احزاب، گروهها و جریانهای سیاسی متصور است، با هدف براندازی و نفی حاکمیت دینی دنبال گردد، سپاه وظیفه مقابله با آن را برعهده دارد. در صورتی که حرکت یک حزب یا گروه برای براندازی دارای ماهیت سیاسی یا فرهنگی باشد، نباید از سپاه توقع داشت که با آن حزب یا گروه مقابله نظامی نماید. در چنین شرایطی وظیفه سپاه مقابله سیاسی و فرهنگی خواهد بود. برای اینکه سپاه کارکرد سیاسی و فرهنگی داشته باشد، نمی توان برای آن ماهیتی صرفا نظامی را منظور کرد.
بر اساس توضیحات مذکور، روشن است که این برداشت از اظهارات فرمانده کل سپاه که تجدیدنظر در ساختار سپاه ممکن است با هدف دخالت در مسایل سیاسی و به ویژه دخالت در انتخابات انجام گیرد، تا چه اندازه بی پایه و اساس است. این برداشت، یک برداشت بسیار سطحی و غیر واقع بینانه است. ورود به احزاب و گروههای سیاسی و همچنین وارد شدن به مناقشات سیاسی بین احزاب و گروههای سیاسی، خط قرمز سپاه است.
براساس رهنمودهای حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری، سپاه هرگز نباید از این خط قرمز عبور کند و اهتمام فرماندهان و مسئولان سپاه همواره رعایت این اصل بوده است.
بسیار روشن است که رعایت این اصل، هرگز نفی وظایف و ماموریت های سپاه در حوزه تهدیدات نرم برای دفاع از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن را نمی کند.