جواد صحرایى رستمى
در هر حوزه از فعالیت های کلان، شاخص هایی وجود دارند که به مدد آن می توان دریافت که در چه جایگاهی به لحاظ تامین اهدافی که پیش تر برای آن حوزه در نظر گرفته شده، قرار داریم. به عنوان نمونه در حوزه فعالیت های اقتصادی، شاخص هایی اعم از تولید ناخالص ملی، سطح اشتغال، تراز سالیانه و... وجود دارد که می توان با مراجعه به هر یک از آن ها، به رهیافتی قرین به واقع، از میزان موفقیت تیم اقتصادی حاکم بر آن حوزه پی برد و آن ها را مورد سنجش و تحلیل قرار داد.
در حوزه نشر و تبلیغ فرهنگ دفاع مقدس که با هدف نهادینه سازی روح وجوهره آن در رفتار عمومی جامعه صورت می گیرد نیز بایستی شاخص های مورد اجماع شایستگان فرهنگ این حوزه را تبیین نمود تا هر از چند گاه با رجوع به آن ها، فعالیت ها و جهت گیری ها، مورد ارزیابی دقیق قرار گرفته و کارایی نهادهای مختلف هویت بخش و فرهنگ ساز این حوزه آشکار گردد و چه بهتر آن که این شاخص ها از زبان کلی به زبان آماری و کمی که زبان روز و دقیقی است و با سادگی در بیان داده های حجیم و پیچیده در قالب جدول، نمودار، گراف و... ، بیان میزان تمرکز و یا انحراف معیار (پراکندگی) فعالیت ها و اقدامات ، پیش بینی عملکرد وقایع به منظور تصمیم گیری و برنامه ریزی درست برای رسیدن به شاخص ها همراست، مدل سازی شود.
البته در تعیین و تبیین این شاخص ها باید دو جنبه را از نظر دور نگاه نداشت: جنبه ای از شاخص ها که ناظر بر تعیین میزان موفقیت، در وصول و حصول به اهداف و نتایج نهایی است و جنبه ای دیگر که ناظر بر دقت عمل در پیشبرد و پیشرفت برنامه ها از ابتدا تا رسیدن به نتایج که می توان از آن تحت عنوان شاخص های معین کننده میزان موفقیت در وصول به اهداف میانی که در مسیر راه وجود دارند، یاد کرد.
نکته دیگر که در تعیین شاخص های فرهنگی دفاع مقدس همچون سایر حوزه ها مهم به نظر می رسد، تفکیک و تمییز شاخص ها از حیث اهمیت و اولویت هاست. به طور مثال بعضی از این شاخص ها راهبردی اند؛ راهبردی به جهت آن که میزان موفقیت فعالان و برنامه ریزان را در رسیدن به اهداف استراتژیکی حوزه نشر ارزش های دفاع مقدس معین می نماید و مدیریت راهبردی فرهنگی این ساحت ارزشمند را به عنایت افزون تر در رسیدن به آن ها وا می دارد. حال در ادامه نوشتار، سودمندی تعیین این شاخص ها را پی می گیریم.
در میان محسنات مختلف تعیین شاخص ها، می توان نمونه زیر را برشمرد:افکار عمومی و در یک کلام جامعه هدف با در اختیار داشتن این شاخص ها، قادر خواهند بود، ارزیابی دقیق تری از فعالیت تلاشگران این عرصه داشته باشند. به طور مثال چنانچه شاخصی تحت عنوان «قرابت رفتار اجتماعی با مقوله ای چون مسئولیت شناسی» که در قاطبه رفتار شهیدان و رزمندگان سال های دفاع مقدس وجود داشته، تعیین گردد، می توان با کنکاش در رفتار عموم جامعه و طراز قرار دادن این شاخص در وقت مقتضی، به کارآمدی تلاش فعالان این حوزه پی برد و چنان چه میان این دو، واگرایی قابل توجهی مشاهده شد، بلافاصله با تغییر رفتارها و گاه سیاستگزاری ها، گامی را به سوی نزدیکی شاخص ها که از برداشتن گام های ستبر و نوجویانه در مسیر شکوفایی فرهنگ ایثار و زیست معنوی حکایت دارد، برداشت که بی تردید فقدان چنین شاخص هایی که به مثابه چراغ روشنایی است، ما را به انجام تلاش هایی سوق خواهد داد که هیچ بهره ای از آن عایدمان نخواهد شد.
از منظر دیگر نیز این حسن را می توان تفسیر کرد و آن این که دست اندرکاران امر توسعه فرهنگ متعالی دفاع مقدس با وجود شاخص ها، از تشتت در امر فعالیت ورزی خویش که تنها به هدر رفتن منابع مالی، تحلیل توان انسانی و بر جای نهادن تاثیرهای گذرا و احساسی و نه دگرگون ساز وجه تاریکنای ذهن نسل جنگ ندیده نسبت به مقولات ایثار، می انجامد، خودداری نموده و تلاششان مصروف حرکت در مسیر درست خواهد شد زیرا همواره افکار عمومی را با در اختیار داشتن این شاخص ها، در موقعیتی می یابد که می بایست به آنها پاسخگو باشد و اگر در چنبره اقدامات و تفسیرهای معنایی ناهمگون با شاخص ها گرفتار آمد، بلافاصله خود را برهاند.
البته عمده هدف در تعیین این شاخص ها، تلاش در راه دستیابی به توسعه پایدار و همه جانبه فرهنگی در جامعه بوده و از آن جا که بافت و ساخت فرهنگ بومی شکل گرفته کشور بعد از انقلاب، به شدت از فرهنگ ساطع شده از جریان دفاع مقدس، تاثیر پذیرفته، به گونه ای که در فرهنگ و ذائقه عمومی، تاثیر شگرفی برجای نهاده است، رشد و توسعه این گونه فرهنگ - دفاع مقدس - جزو لاینفک عوامل رشد و توسعه پایدار فرهنگی و از مهمترین محورهای آن محسوب می شود.
حال که پذیرفتیم این بخش از فرهنگ، از چه جایگاهی در توسعه فرهنگی برخوردار است، باید زمینه های ظهور و بروز و در هم تنیده شدن آن را در دیگر لایه های مختلف فرهنگی فراهم آوریم چرا که پذیرفتیم سنجش میزان توسعه واقعی و همه جانبه فرهنگی، در میزان توسعه و بازافروزی این گونه فرهنگی است.
اگر چه در عناوین اصلی سیاست های کلی برنامه چهارم توسعه، جایگاه ممتازی تحت عنوان:«تقویت فضایل اخلاقی و ایمان، روحیه ایثار و امید به آینده» تبیین شده است، لیکن به نظر می رسد بدون تعیین شاخص های مورد قبول در این حوزه، این امر تنها در همان عنوان زیبای خود باقی بماند.
حیف ام می آید در پایان یاداشت، زمینه بروز ایده نگارش یاداشت پیش رو را نیاورم.چندی پیش که به قول شاعر مسلکان در کلبه تنهایی خویش پرسه می زدم، پیش خود می اندیشیدم که با فراگیر شدن یادواره های شهدا در کشور چه از حیث کمی و کیفی، آیا دست اندرکاران برگزاری این گونه برنامه ها، از میزان موفقیت و کارایی مجموعه اقدامات خود آگاهند؟ آیا شاخص های درستی مبنی بر میزان نزدیکی به اهداف برگزاری این قبیل برنامه ها که همانا نزدیکی آحاد مردم به مشی و رفتار شهیدان و ایثارگران است،