رضاگرمابدری
بسم الله الرحمن الرحیم
ششمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای (SCO) برای اعضای ثابت و ناظر از این حیث هم جالب بود که در جمع خود رئیس جمهوری را می دیدند که آمریکایی ها تا آخرین لحظه تلاش کردند تا با متقاعد کردن چینی ها و روس ها از حضور وی در این نشست جلوگیری کنند، اما مخالفت و به زبان ساده تر بی اعتنایی چینی ها و روس ها به درخواست آمریکایی ها ضمن اینکه اسباب حضور دکتر احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران در این نشست را فراهم کرد، این دو سوال مهم را نیز مطرح ساخت که چرا آمریکایی ها این درخواست غیرموجه را داشتند و چرا چینی ها و روس ها با آن مخالفت کردند؟ پاسخ سوال اول این است که هم «سازمان همکاری شانگهای» مهم است و هم «جمهوری اسلامی ایران».
اهمیت سازمان همکاری شانگهای به :الف- کشورهای عضو (روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان) و کشورهای ناظر (ایران، هند، پاکستان و مغولستان)، ب-استعداد و توانمندی هایی که در آینده مبتنی بر ویژگی های ذاتی و لحاظ کردن تحولات منطقه ای و جهان می تواند آشکار سازد، است و اهمیت جمهوری اسلامی ایران به: الف- موقعیت ژئوپلتیک و نقش و تاثیری که در برنامه های کلان سازمان در آینده خواهد داشت، ب- قرار گرفتن در مسیر رشد و تعالی در ابعاد مختلف خصوصا فن آوری هسته ای که در حال حاضر ایران را عهده دار نقش ویژه در نظام بین المللی کرده است، می باشد.
درک این موضوع از سوی اعضا و ناظران سازمان همکاری شانگهای و نیز پاسخ منفی چینی ها و روس ها به آمریکایی ها در ارتباط با عدم شرکت رئیس جمهوری ایران در این اجلاس، باعث شد تا احمدی نژاد با دست پر و به عنوان میهمان ویژه در این نشست حاضر شود.
در پاسخ به سوال دوم می توان گفت: بررسی نوع روابط هر یک از سه کشور ایران، چین و روسیه به طور جداگانه با آمریکا بیانگر این است که حوزه های چالش در روابط این سه کشور با آمریکا بسیار زیاد است و آمریکا به واسطه خوی استکباری و برخی توهماتی که تئوری پردازان نئومحافظه کار برای کارگزاران کاخ سفید ایجاد کرده اند، در این حوزه های چالشی برنامه و رفتار تهاجمی دارد، در مقابل، این شیوه سیاست ورزی آمریکایی ها «حوزه اشتراک منافع» سه کشور ایران، چین و روسیه را گسترده تر کرده و چون ماهیت این «حوزه اشتراک منافع»، «امنیتی-اقتصادی» است، اجبارا هر سه کشور به سمت همگرایی پایدار و قدرتمند سوق پیدا می کنند. «نه» بزرگ چینی ها و روس ها به آمریکا، مخالفت این دو کشور در شورای امنیت و نشست های مکرر 1+5 با اعمال فشار بر ایران، به کارگیری ادبیات تند مقامات روسی و چینی در برابر گفتار و رفتار آمریکایی ها و... نشان می دهد که این دو کشور متوجه موقعیت تضعیف شده آمریکا شده اند و با برخوردهای صریح و تند علیه آمریکا درصدد هستند تا ضمن افزودن بر این ضعف و تقویت موقعیت بین المللی خود با استفاده مدبرانه از امکانات منطقه ای مانند سازمان شانگهای به تدریج نقشه سیاسی جدیدی را از حیث اهمیت و جایگاه کشورها برای جهان ترسیم و محقق سازند. برداشت این چنینی از سازمان شانگهای در ارتباط با جمهوری اسلامی، این نتیجه کاربردی را به دنبال دارد که سازمان شانگهای می تواند دارای سه «پایه» اصلی یعنی ایران، چین و روسیه باشد و جمهوری اسلامی ایران می تواند با شناخت صحیح از این موقعیت و جایگاه به بازیگری فعال در این سازمان و عرصه های بین المللی تبدیل شود. هموار شدن مسیر عضویت ایران در سازمان شانگهای با موقعیت برجسته و تعیین کننده ای که در انتظار آن است، می تواند سوغات شانگهای برای ایران باشد که احمدی نژاد با خود آورده است.