بصیرت:تحلیل هفته:::سران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در اجلاس سال گذشته خود در ریاض بر عزم خویش جهت دستیابی به دانش هستهای تاکید کردند. سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی نیز آمادگی شورای همکاری خلیج فارس برای تشکیل کنسرسیوم هسته ای با جمهوری اسلامی ایران را اعلام کرد. وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز متعاقبا ضمن اعلام استقبال کشورمان از این ایده، آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای مذاکره در این زمینه با همسایگان خود در خلیج فارس را مورد تاکید قرار داد. عربستان سعودی و شورای همکاری خلیج فارس چرا علی رغم مخالفت های امریکا با هر نوع غنی سازی در خاک ایران، پیشنهاد کنسرسیوم به ایران دادند؟
پیش از پاسخ به سوال فوق ضروری است سابقه ایده کنسرسیوم و سیر این مساله یادآوری شود.
جمهوری اسلامی ایران در سال 84، زمانی که فشارهای کشورهای غربی علیه ایران افزایش یافته بود، اعلام کرد که ایده جدیدی برای حل مساله هسته ای دارد که توسط ریاست محترم جمهوری اسلامی آقای احمدی نژاد در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه خواهد شد. بر همین اساس ایده کنسرسیوم غنی سازی برای اولین بار از سوی ایران به جامعه بین المللی پیشنهاد داده شد. در واقع این ایده مشابه طرح مشترک غنی سازی روسیه و ایران بود که از سوی روسها برای غنی سازی در خاک این کشور مورد ملاحظه قرار گرفته بود. با این حال ارائه این طرح بازتاب های گسترده ای در سطح بین المللی داشت ولی امریکا و کشورهای اروپایی بلافاصله و بدون تعمق آنرا رد کردند. در ادامه جدال ایران و غرب این ایده بارها مورد تاکید جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.
دکتر محمد سعیدی معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی کشورمان در مهر ماه سال 85 این پیشنهاد را به فرانسویها ارائه داد و گفت برای آنکه به راه حلی برسیم ما یک ایده داریم . ما پیشنهاد میکنیم که فرانسه کنسرسیومی را برای تولید اورانیوم غنیسازی شده در ایران ایجاد کند. به این ترتیب فرانسه از طریق شرکت های یورودیف و آروا میتواند بر فعالیت های غنی سازی ما نظارت محسوس داشته باشد. مجددا در همین سال آقای ظریف نماینده ایران در سازمان ملل طی مصاحبهای با هفته نامه امریکایی "تایم" اعلام داشت که ایران میتواند موافقت کند که تاسیسات غنی سازی آن بصورت مشترک تحت مالکیت یک کنسرسیوم بین المللی قرار گیرد.
اما اینکه آیا اکنون با توجه به تغییر معادلات فنی در دانش هسته ای ایران، ایده کنسرسیوم همچنان مد نظر جمهوری اسلامی ایران هست یا نه، قابل تردید است. حداقل بطور قطع میتوان اظهار داشت که اکنون با توجه به پیشرفت های هسته ای ایران ایده کنسرسیوم یک "ایده جانشین" برای فعالیت های هسته ای ایران نیست.
از میان کشورهایی که به ایده کنسرسیوم واکنش مثبت نشان دادند، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بود. بر اساس اظهارات وزیر خارجه ایران، سعود الفیصل از سوی شورای همکاری خلیج فارس در سال گذشته آمادگی خود را برای تشکیل کنسرسیوم اعلام کرده بود.
اهداف
چرا شورای همکاری خلیج فارس و بویژه سعود الفیصل "ایده ایران" را مورد اقبال قرار دادند؟
در این خصوص چند عامل را می توان تحت عوامل واقعی و عوامل تبعی و عرضی مورد شناسایی قرار داد.
1- عوامل واقعی؛ مهمترین عامل واقعی، پیشرفت دانش هسته ای ایران و تسلط مهندسین ایران بر تمامی فرایندهای فناوری هسته ای است. از نظر کشورهای عرب خلیج فارس موضوع هسته ای ایران بازگشت ناپذیر است، البرادعی و اظهارات بازرسان آژانس که ناظر تخصصی بر فعالیت های هسته ای به شمار میآیند، موید این مساله است . بنابراین با توجه به پیشنهادی که جمهوری اسلامی ایران برای مشارکت همه کشورها بجز رژیم صهیونیستی در فعالیتهای غنی سازی اورانیوم داد، بهترین فرصت برای عربهای خلیج فارس تلقی گردید.
دومین عامل که ناشی از عامل فوق می باشد، اثرات امنیتی شراکت در برنامه غنی سازی ایران است. از نظر کشورهای عربی خلیج فارس موضوع هسته ای ایران با توجه به تسلط ایرانی ها و قاطعیت آنها برای تکمیل این پروژه تعادل منطقه ای را بهم خواهد زد، فلذا شراکت در برنامه غنی سازی بصورت کنسرسیوم ژئو استراتژیک آنها را حفظ خواهد کرد.
سومین عامل واقعی مربوط به تحقق خواسته های خفته آنها پیرامون غنی سازی اورانیوم است. عربستان سعودی بر اساس آمار و اطلاعات آمریکاییها بسیار تلاش میکنند تا به فناوری هستهای دست یابند. بویژه در جریان سرعت و شتاب استقبال جهانی برای دستیابی به فناوری هستهای، کشورهای همکاری خلیج فارس نیز مایل هستند از این روند عقب نمانند. بحث احداث نیروگاههای هستهای در نشستهای متعدد شورای همکاری خلیج فارس بیانگر اشتیاق آنها برای دستیابی به این فناوری است. اما از آنجایی که دستیابی کامل به این فناوری با موانع مهمی مانند آمریکا و لابیهای صهیونیستی روبرو است، ایران فرصت خوبی برای تحقق ایدهآلهای آنها در مساله هسته ای است.
2- عوامل تبعی؛ کشورهای همکاری خلیج فارس در درجه اول و کلیه کشورهای عربی منطقه در درجه دوم انگیزه های دیگری نیز در پذیرش پیشنهاد کنسرسیوم هسته ای ایران دارند. یکی از این انگیزه ها فشار به آمریکا برای دست برداشتن از رفتارهای دوگانه در منطقه است. زیرا امریکا از یکسو دست رژیم صهیونیستی را درچالش آفرینی برای منطقه بویژه در خصوص سلاح های کشتار جمعی بازگذاشته و از سوی دیگر با هر نوع گامی در خصوص فناوری صلح آمیز در منطقه مخالفت می نماید. این مساله در چند سال اخیر و بویژه در ماههای جاری وسعت بیشتری به خود گرفته تا جایی که برخی از مقامات امریکا سخن از تغییر و دگرگونی در برخی از رژیمهای منطقه را به میان آورند. از این رو، رویکرد عربهای خلیج فارس میتواند نوعی واکنش به رفتارهای امریکا تلقی گردد.
دومین انگیزه رویکرد و استقبال به کنسرسیوم هسته ای ایران، فشار بر رژیم صهیونیستی در منطقه است. به عبارت دیگر عربهای منطقه با ارزیابی از برخورداری رژیم صهیونیستی به سلاح های اتمی بسیار نگران هستند و این مساله هم در آژانس و هم در سازمان ملل و هم در نشست های اتحادیه عرب و در بیانیههای این کشورها قابل ملاحظه است. فلذا به نظر می رسد که عربهای منطقه از طریق شراکت در کنسرسیوم غنی سازی ایران سعی دارند تا موازنه قوا را در منطقه ایجاد نمایند.
سومین انگیزه را می توان به عنوان راهی که عرب های منطقه جهت جلوگیری از یک چالش و درگیری منطقهای دنبال می کنند، دانست. به نظر میرسد که رویارویی ایران و غرب در نهایت به نفع آنها نبوده و بیشترین خسارت را آنها متحمل خواهند شد. فلذا تایید ایده کنسرسیوم به معنای راه حل عملی آنها جهت حل مسالمتآمیز مساله هسته ای ایران محسوب میشود.
علی رغم اهداف و انگیزههای عربستان و شورای همکاری خلیج فارس، اقبال آنها به ایده کنسرسیوم دارای پیامد مثبتی برای جمهوری اسلامی است؛ از یک سو این مساله به منزله پذیرش حقوق هستهای ایران در خاک کشورمان و تاییدی بر صلح آمیز بودن برنامه هستهای ایران و اینکه مکانیزم کنسرسیوم قادر به اطمینان بخشی پیرامون فعالیت های هسته ای ایران است و از سوی دیگر پذیرش ایده کنسرسیوم توسط عرب های منطقه به معنای نزدیک شدن گفتمان ایران و منطقه بر سر مساله هستهای است که متعاقبا میتواند خنثی کننده تحریکسازیهای آمریکا در منطقه باشد.