ضرورت تقویت زیربناهای ایمانی و اعتقادی
در ابتدا جلسه سرهنگ قهرمانی یکی از نمایندگان اداره تبلیغات و فرهنگ سازمانی سپاه گفت: جلسات طرح منزلت نماز از طرف ستاد فرماندهی کل سپاه ابلاغ شده که مسئول طرح، فرمانده محترم کل سپاه و دبیر جلسات طرح منزلت سردار آسودی رئیس اداره تبلیغات سپاه می باشند. این جلسه در دو سطح برگزار می شود. سطح اول مربوط به سخت افزارها و زیر ساخت ها است که معطوف به ساخت و سازها و تأسیسات حرارتی و برودتی سامانه های صوتی و ... می شود و سطح دوم معطوف به بخش نرم افزاری فعالیت ها است که محور میزگرد حاضر نیز بخش نرم افزاری طرح منزلت نماز می باشد که در آن از معاونت ها و ادارات مربوط دعوت شده تا یک نماینده جهت شرکت در جلسات و انعکاس مسائل مطرح شده در جلسه و پاسخگویی نسبت به مسائل مطرح شده مربوط به هر رده را داشته باشند و در حوزه مسئولیت خود نسبت به ارائه راهکار و انتقاد و پیشنهاد اقدام نمایند.
مسئول قرآن و عترت اداره تبلیغات در ادامه به مسائل و مشکلات بررسی شده در مورد نماز در سپاه اشاره کرد و افزود: در ترویج فرهنگ نماز باید ایجاد اشتیاق کرد. با ظاهرسازی و فضاسازی زیبا و ایجاد زیربنای ایمانی و اعتقادی و بالا بردن سطح آگاهی افراد. در زمینه حرکت های ارشادی باید این نکته در نظر گرفته شود که افرادی که در این حوزه به کار گرفته می شوند، نمازخوان باشند و نوع رفتار این افراد هم باید مدنظر باشد که به شکلی مناسب اقدام نمایند. دوری سرویس های بهداشتی از محل نمازخانه و نبود یا کمبود سرویس بهداشتی لازم مانند دستشویی و وضوخانه و حمام در پادگان ها از دیگر مشکلات است.
رعایت الزامات معماری برای نمازخانه ها و مسائل پیرامونی آن و طراحی دستورالعمل کامل و دقیق ساخت مساجد و نمازخانه ها در سپاه اعم از پادگان ها ، ادارات و شهرک های سازمانی و غیرسازمانی نیز ضروری است. در مباحث پژوهشی هم باید به این نکته نیز توجه شود که آسیب شناسی نماز جماعت بررسی گردد. اینکه برخی نیروهای وظیفه بعضاً نماز فرادا می خوانند که عمدتاً به علت عدم آگاهی و اطلاع لازم آنها است مثلاً نمی دانند که در رکعت دوم یا سوم نماز چگونه به نماز وصل شوند و نکته بعدی بحث، خود ائمه جماعت هستند که نحوه رفتار آنها شیوه خواندن نماز ، قرائت صحیح و ... که توسط اداره امور روحانیون باید پیگیری شود.
ایجاد رغبت به نماز در سربازان
سرهنگ کهن دیگر نماینده اداره تبلیغات در جلسه و مدیر نماز اداره تبلیغات نیز با اشاره به تاریخچه طرح منزلت نماز گفت: ابلاغ این طرح در سال 1377 بود که توسط ستاد کل نیروهای مسلح و با مسئولیت سردار سرلشکر فیروز آبادی شروع شد و قرار بر این شد مسئول طرح در نیروهای مسلح سپاه و ارتش و ناجا همان فرماندهان نیروهای مسلح باشند. وی در ادامه افزود: در خیلی از رده های سپاه بحث مکان مناسب، سرمایش و گرمایش و تهویه مناسب وجود ندارد و عمدتاً فضای مناسبی برای نماز در نظر گرفته نشده در بعضی پادگان های آموزشی هم شاید ساختمان های خوبی ساخته شده باشد، اما می بینیم که نمازخانه همان سوله قدیمی است. در بحث آموزش و فراگیری نماز برای نیروهای وظیفه باید به شکلی عمل شود که با میل و رغبت نسبت به آن اقدام کنند.
شوق آفرینی و جذب دوستانه
سرهنگ سید جواد هاشمی نماینده فرماندهی آموزش سپاه نیز در این جلسه گفت: در بحث دستکاری ساعات آموزش برای نماز، مشکل اساسی، نگرش افراد نسبت به این مسئله است. مثال بسیار زیبا برای آن بزرگانی همچون شهید رجایی و شهید باهنر و شهید صیاد شیرازی است که اهمیت نماز را درک کرده بودند و آن را به هر کاری ارجحیت می دادند. اما مشکل بعدی در بحث نگرش ها نوع نگرش ما نسبت به کار است اینکه ما نگرش سیستمی و نظام مند نداریم و عموماً جزیره ای عمل می کنیم و این براساس اصل هم افزایی نیست. اما بنده چند مسئله را در رابطه با عوامل موثر در بحث نماز عرض می کنم. یکی عملکرد مسئولان است. یعنی فعالیت در حوزه آموزش و فرهنگ سازی و تبلیغات و برنامه ریزی و ایجاد تسهیلات لازم البته با موضع از بالا به پایین یعنی اینکه این روند باید ابتدا در مسئولان آغاز شود. تبیین مسئله ارزش و اهمیت نماز چه در سطح یادآوری و چه در سطح آموزش و آسیب شناسی و رفع آسیب ها و ارائه راهکارهای لازم در این زمینه نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در مسئله برنامه ریزی به عنوان مثال در مورد نیروهای وظیفه، نسبت به بحث ساعت ترخیص آنها دقت شود. البته در جهت تسهیل کار و ایجاد اشتیاق به نماز و حتی اگر هم لازم شد به آنها ناهار داد تا دغدغه این عزیزان در زمینه هایی که مربوط به ترخیص سریعتر است حل گردد. مسئله بعد سرویس رفت و برگشت یا حداقل برگشت برای آنها است که تا جایی که مناسب است آنها را برساند. تمام اینها باید برآورد هزینه شود که البته برای نماز هر چه خرج شود در جهت خیر است و وظیفه ما است.
حالا به عنوان مثال در زمینه غیر از نیروهای وظیفه اگر بخواهم بگویم چند موردی در ذهنم است. دانشگاهی که در تهران است که در این دانشگاه حدود سه، چهار ترم مشغول به تدریس هستم. در این مرکز آموزشی برخی کلاس ها با وقت نماز تلاقی داشت و بنده چندبار تذکر دادم اما هر بار جواب بنده این بود که برنامه ریزی شده و نمی شود برنامه را تغییر داد و با وقت استاد تنظیم شده! موضوع بعد عملکرد مسئولان است. وظیفه ای به عنوان آموزش چهره به چهره که برعهده ما است. هر نفر از ما چند نفری دور و بر ما هستند که آموزش به همان ها هم مفید است. بحث بعد اینکه برخی جلسات و برنامه ها در زمان اذان هم ادامه پیدا می کند، که باید از آن جلوگیری شود. مشخص است اگر جلسه در زمان اذان ادامه پیدا کند تا افراد آماده شوند و به نماز برسند یا وسط نماز می رسند یا وقتی که نماز تمام شده.
بحث بعدی بحث تبلیغات است که دوستان فرمودند: بنده خیلی روی آن صحبت نمی کنم. اما ایجاد احساس مسئولیت در فرماندهان و اینکه فرماندهان و مسئولان حتماً در نماز جماعت حضور پیدا کنند و تأکید بر آن البته با توجه به صحبت های حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری در کنار تبلیغات باید توجه شود. به علاوه شوق آفرینی و ایجاد راههای دوستانه و محبت بر زیردستان و تشویق زیردستان به امر نماز، رفع موانع فیزیکی در بحث نماز از مواردی است که باید به آنها اهتمام شود. اما در برخی مراکز مرسوم شده که دوبار اذان گفته می شود. آن هم به علت عدم جابه جایی کلاس ها نسبت به وقت نماز است که لازم است معیار برنامه ریزی ها را وقت نماز قرار داد.
در حوزه فرهنگ سازی هم ترویج اذان، شناسایی و ارزش نهادن به موذن، اذان زنده در محل کار، راهروها و اتاق ها و سالن های محل کار کمک شایانی به امر ترویج نماز جماعت می نماید که با اجرای مسابقات اذان و نماز و سایر راهکارهای لازم می توان در ارتقای مقام و منزلت نماز قدم برداشت. ما با کسانی که در بحث نماز تنبلی می کنند یا نسبت به ادای نماز سست هستند یا نماز نمی خوانند نگاهمان باید مثل یک بیمار باشد. اینکه برای درمان این بیماری چگونه لذت و حلاوت عبادت و نماز را به او بچشانیم و دنبال مداوای او باشیم. لذت نماز اول وقت ، اذان گفتن و مناجات کردن را بچشد که پس از درک این لذت اگر رها شود، خود به خود می تواند در مسیر قرار گیرد.
ضرورت تمرکز نمازهای جماعت
حجت الاسلام مومن نماینده دفتر تأیید شرعی و مقررات نمایندگی ولی فقیه در این جلسه گفت: معنویت که یکی از اساسی ترین ارکان مبارزه ما است، یکی از مهمترین پایه هایش نماز است. یعنی بدون آن اصلاً معنویت مفهوم ندارد لذا باید در این زمینه هم دقت شود.
مسئله بعدی در امر آموزش است. اینکه ما در عناوین درسی خود باید واحدهایی را با نام خود نماز، نماز جماعت و امثالهم داشته باشیم تا هم نیروی رسمی و پایور و هم نیروی وظیفه به درک این مسئله و اهمیت آن برسد و این مسئله درست تبیین شود. بحث بعدی تنظیم بودجه است. تمام مسائلی که عزیزان گفتند حتی مسئله برنامه ریزی لازم است که در قالب بودجه به طور دقیق لحاظ شود.
که این معطوف است با شناساندن اهمیت نماز به همه با درس و کلاس و مسابقه و در ماه هایی که اهمیت بیشتری به مسائل عبادی و نماز می دهند. مثلاً در ردیف بودجه فرماندهی بودجه جهت امام جماعت مدعو در نظر گرفته شده بود که بسیاری از رده های فرماندهی نسبت به اختصاص آن همت نمی گذاشتند و در آخر سال هم با توجه به عدم مصرف آن در برخی رده ها این بودجه حذف گردید. برخی هم که می گویند کسی که برای نماز می آید نباید پول بگیرد و امثال این کج سلیقگی ها هم وجود دارد که جز معضلات است.
نکته بعد عدم تمرکز نمازهای جماعت است. مثلاً در هر مجموعه پادگان یک نماز جماعت برگزار می شود که این باید مورد توجه قرار بگیرد که اگر امکان یکجا برگزار کردن نماز وجود دارد و نیروها به مشقت زیاد نمی افتند یعنی مسیر زیادی را نباید طی کنند تا به نماز برسند با بررسی های لازم نماز یک جا برگزار گردد. چرا که هر چه تعداد نمازگزار بیشتر باشد خیرات و برکات و ثواب آن بیشتر خواهد بود. چقدر به این مسئله در احادیث و روایات تأکید شده است.
پادگان هایی که در استان ها است حتی سپاه های استانی هم وجود دارد که در برخی آنها ساختمان های جدید و زیبا ساخته شده که ساختمان 70 و 80 اتاق دارد اما همان سپاه استانی نمازخانه اش را همان سوله قدیمی قرار داده که سالی یکبار در و دیوار آن را رنگ می زنند. این بی اهمیتی به نماز است.
نکته بعد امام جماعت است. یعنی امام جماعت نباید کسی باشد که اهل دنیا باشد، سابقه منفی داشته باشد. که اینها را امور روحانیون باید در نظر بگیرد. امام جماعت صلاحیت داشته باشد، نفوذ داشته باشد، نفوذ معنوی داشته باشد، خوش اخلاقی، خوش سیما بودن و قرائت خوب داشتن و صحت قرائت داشته باشد. نماز جماعت نیز باید مختصر، مفید و جذاب باشد در این باره روایات زیادی وجود دارد.
بحث بعد از تمهیدات لازم برای نماز جماعت، ابلاغ برنامه و نیز دستورالعمل است، مثلاً فرمانده یا هر مقامی حق برگزاری یا ادامه جلسه را از زمان اذان ندارد یا امثال آن. حالا وقتی که فرمانده شرکت کند مابقی نیروها همه حتماً شرکت خواهند کرد. حاج آقای صفایی (رئیس دفتر عقیدتی - سیاسی فرماندهی کل قوا) یکبار فرمودند: در محضر آقا که حاضر بودیم آقا سوال فرمودند که ستاد کل نماز جماعت خوب برگزار می شود؟ عرض کردم: بله و در ادامه پرسیدند که خود آقای فیروزآبادی هم شرکت می کنند، گفتم: بله. ایشان فرمودند که اساس کار همین است چون ایشان خودشان شرکت می کنند به عنوان فرمانده، مابقی نیروها هم اهمیت را درک می کنند و شرکت می کنند. البته بنده مثال های عینی زیادی دارم که در ذهنم است فرمانده استان که همیشه صف اول است و همیشه موفق است.
بنده به قدری ایشان را قبول دارم که به ایشان اگر جایی نماز ایستاده باشند اقتدا می کنم. در مورد دیگری هم من یکبار دیدم که فرمانده نماز نیامده سریع نماز را خواندم و به اتاقش رفتم، دیدم که خود او یک نماز جماعت در اتاقش برگزار کرده که این یک بدعت و یک بدبینی در بین زیردستان می شود. رفتار مسئولان در برخورد با امر نماز جماعت بسیار مهم است. سریع خود را به نماز برسانند حتی عمداً این را آشکار کنند، این خود کمک می کند به نمایاندن اهمیت نماز وتقید به نماز، بحث بعدی برخی مشاغل است که در ساعت نماز و تعطیلی کار فاصله دارند مثلاً مکانیکی و نمی تواند بعد از نماز دوباره مشغول به کار شود چرا که دست را شسته و لباس را عوض کرده و دوباره نمی شود بعد از نماز مشغول کار شود. اینجا هم باید بررسی شود و راه حل داده شود مثلاً این افراد در وقت دوم برای نماز بیایند و مسئله بعد بحث نماز در مناطق سنی نشین است که دو نماز جماعت شیعه و سنی می خوانند که باید این بحث حل شود که آیا باید یکی شود یا نه و چه راهکاری برای این مسئله وجود دارد.
ارتقای منزلت نماز در حوزه فردی و سازمانی
سرهنگ محسن کربلایی شیرازی نماینده معاونت نظارت و تایید صلاحیت هم در ادامه گفت: بنده سخنم را با این صحبت حضرت امام (ره) شروع کنم که «اولین ثمره حکومت صالحان نماز است.» بنده هم به تمامی نکاتی که دوستان فرمودند تأکید دارم منتهی نظر دوستان را به برخی نکات جلب می کنم، اول اینکه ما بایستی یک سیاهه مشخصی داشته باشیم که توسط دبیر محترم تهیه شود که شامل آسیب شناسی و راهکارهای بررشی شده باشد که در جلسات مختلف به آن رسیده شده. چون این برنامه 10سالی است که ابلاغ شده و ما از کلیت بحث در سپاه به طور کامل مطلع نیستیم و قبل از اداره تبلیغات، معاونت فرهنگی متولی این بوده است که لازم است بایگانی تمام آن مسائل را داشته باشیم و دنبال این کار را بگیریم. کار جدیدی را آغاز نکنیم. ترکیب جلسه هم ترکیب خوبی است و لازم است برخی معاونت ها اضافه شوند. نکته بعد بحث بازرسی فرماندهی و بازرسی نمایندگی است.
چک لیست هایی که تهیه می شود باید در قالب نکاتی که گفته شد تهیه شود.تا ابزار و ساز و کار لازم جهت دست یافت به اهداف ایجاد شود و آن نتایج در بازرسی هم کمک بهتری در تصمیم گیری ها نماید. لازم است حضور فرمانده همانطور که در صبحگاه اجباری و الزامی است در نماز هم الزامی شود و نیروها ببینند که چه مقدار اهمیت دارد. تا خیلی از مشکلات حل شود. برای اقامه نماز باید ولوله بیفتد این جزء شعائر است. ما باید سامانه ای داشته باشیم. لحظه به لحظه رصد کند، ببیند چه مقدار نمازخوان داریم، چقدر بی نماز داریم، چرا نماز نمی خوانند و ... اطلاعات به روز و دقیق در اختیار ما باشد. برخی آقایان خدمت مرحوم علامه جعفری که می رسیدند و بحث می شد به خاطر اینکه بحث سنگین بود به ایشان می فرمودند که ساده تر صبحت کنند و ایشان می فرمود که شما سعی کنید بهتر بفهمید همیشه که نباید مطلب را ساده بیان کرد. در مورد نماز هم همین است.
همیشه نباید نماز را با خود تطبیق داد ما باید با نماز تطبیق بیابیم. آن بحث لذت معنوی از نماز و سایر مباحث مربوط به عبادات را درست درک کنیم. در بالا بردن منزلت نماز در حوزه فردی هم لازم داریم سطح آگاهی های فردی را بالا ببریم و دانش و بینشی بدهیم و هم در صحت نماز و فضائل نماز که این کمیسیون برای همین تشکیل شده نماز حوزه های وسیعی دارد که باید بخش بخش گردد و در قالب یک سیاهه مشکلات را داشته باشیم و آرام آرام حل کنیم. در بسیاری از جاها مشکلات از انواع متفاوتی است، برخی جاها مشکل آب است، برخی جاها سرما و گرما، برخی جاها مشکل تعدد زمان اذان ها است.
هر جا یک مشکلی خاص و چند مشکل عمومی دارد باید جز به جز بررسی شود و لازم است حوزه های مختلف جدا شود. مثلاً شهرک های سازمانی و شهرک های پاسداران که منزل شخصی دارند یک حوزه جدا و متفاوت است و لازم است افراد متناسب با آن مجموعه ها برای شهرک ها تصمیم بگیرند.
جمع بندی تمام این جلسات بیاید در این مجموعه کمیسیون و به عنوان راه کارها مطرح و تصویب گردد. مشکل را بررسی کنیم، راه حل ارائه بدهیم و راه حل ها را اجرایی کنیم نتیجه را به فرماندهی محترم سپاه انتقال بدهیم.
لازم است که این مسائل و اطلاعات در یک کانون به عنوان بانک اطلاعاتی جمع شود و مورد استفاده قرار گیرد که معاونت تبلیغات مکان مناسبی است. به عنوان یک پیشنهاد هم عرض می کنم. به فکر این باشیم که درسی به عنوان ترویج نماز در تمام رده های آموزشی اعم از رزم مقدماتی وظیفه یا پایور. دوره های رسته ای دوره های عالی و دافوس در نظر بگیریم و حتی در دوره های سرپرستی که اهمیت نماز برای آنها تبیین شود. البته به این علت که در هر سطح اهمیت نماز تفاوت دارد، باید متناسب با آن سطح طراحی شود که این یکی از خلأها است. حالا این که چه چیزی در طرح درس ها هم باشد مهم است. الان بحث احکام نماز آموزش داده می شود ولی از بخشی مثل فلسفه نماز، اهمیت نماز و ... غفلت شده که لازم است معاونت عقیدتی و دفتر تأیید محتوا نسبت به آن اقدام کنند.
بعد از کارکنان باید به سمت شهرک ها و خانواده پاسداران در شهرک های سازمانی و شهرک های غیرسازمانی برویم و بتوانیم استاندارد مشخصی را برای آن مشخص کنیم. یکی از این مصداق ها برگزاری نماز سر وقت است. در ادارات و رده ها هم لازم است که مسئول نماز و رابط نماز داشته باشیم که باید بهترین افراد نمازگزار و با هوش و ذکاوت ترین افراد را برای این مسئولیت انتخاب کنیم. تمام کاروان های زیارتی حج و عتبات برای سلامت جسم طبیب دارند ما هم باید برای سلامت روح در هر رده ای یک کارشناس نماز و مسئول نماز داشته باشیم و شاخصه هایی را داشته باشیم و از ضابطه ها و دستورالعمل ها و شیوه های ستاد اقامه نماز کشور هم به عنوان تجربه استفاده شود. در این راه معاونت نظارت و تأیید صلاحیت دریغ نخواهد کرد.
توجه به آسیب ها و تهدیدها
در انتهای جلسه هم برخی دیگر از حاضرین به ذکر نکاتی چند علاوه بر مسائل مطرح شده پرداختند که قبل از آن سرهنگ کهن با ذکر این نکته که دعوت از هفته نامه صبح صادق در این کمیسیون بیشتر جهت این است که این نشریه در قالب یک یا چند ستون و یا حتی صفحه یا نیم صفحه به بحث نماز و مسایل پیرامون نماز بپردازد که سیاست و محتوای آن از دل این جلسه برمی آید و سپس سایر دوستان نکاتی را مطرح کردند که خلاصه آن ها به شرح زیر است:
*استفاده از ظرفیت های بالای هنر متعالی ایرانی و اسلامی در جهت ترغیب و ایجاد نشاط در محیط نمازخانه ها و مداخل ورودی و استفاده از فضاسازی با بحث تبلیغات و ایجاد فضای سبز در داخل و مسیرهای ورود به نمازخانه.
*توجه به بحث آسیب خوب و لازم است، اما چون آسیب مقوله ای داخلی است لازم است به آنچه که از بیرون متوجه بحث نماز است به عنوان تهدیدها هم توجه شود. اصولاً بحث تهاجم فرهنگی و آن جنبه از آن که مستقیم یا غیرمستقیم به نماز معطوف است باید رصد و شناسایی شود و برای آن راهکار ارائه گردد.
*ایجاد یک کمیته تخصصی عملیات روانی نماز در مجموعه، جهت کار تخصصی برای جهت دهی افکار عمومی مخاطبین داخل و خارج سپاه به بحث نماز و ایجاد جو مثبت نسبت به نماز نیز لازم می باشد.