آمارها چه می گویند؟ در روزهای اخیر سهمیه بندی بنزین واکنشهای متفاوتی را در داخل و خارج از کشور برانگیخته است. در همین حال عمده اظهارنظرها و تحلیلهای خارجی با چشم پوشی از شیوه های مغرضانه در خبررسانی این اقدام را گامی مثبت در وضعیت اقتصادی کشور عنوان کرده اند. در همین راستا موسسات علمی و پژوهشی نیز با رویکردهای متفاوت خود به این موضوع پرداختند که ضمن پرداختن به نمونه هایی از این تحلیلها به بررسی آمار و ارقام موجود و مرتبط با این موضوع(بنزین و سهمیه بندی آن)اشاره خواهیم داشت. شکست تحریمها مرکز بررسی امنیت جهانی آمریکا از اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در ایران با عنوان «انقلاب احمدی نژاد در حوزه انرژی برای شکست تحریم های اقتصادی» یاد کرد. در این گزارش آمده است: «محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران کاملاً از پاشنه آشیل کشورش آگاه است و برای کاهش وابستگی کشورش به بنزین وارداتی از طریق یک استراتژی در سه محور کاهش مصرف بنزین، توسعه موثر پالایشگاهی و تامین وارداتی بنزین از کشورهای دوست و هم پیمان فعالیت هایی را جهت مقابله با تحریم های اقتصادی آمریکا در دست اجرا دارد.» این مرکز با اشاره به استراتژی دکتراحمدی نژاد در مقابله با تحریم ها از آن با عنوان «طرح ایران برای واژگون سازی تحریم های آمریکا» یاد کرده و آورده است: احمدی نژاد در یکی از مصاحبه های اخیر خود با شبکه خبر ایران، طرح خود برای استقلال انرژی را توضیح داد. مدیران و مشاوران این موسسه از مشاوران ارشد کنگره و دولت ایالات متحده در حوزه های مرتبط با انرژی و امنیت جهانی هستند. در سابقه برخی از این افراد، مشاورت عالی کابینه در بخش های وزارت دفاع، انرژی و امور خارجه به چشم می خورد. افرادی چون جیمز وسلی، رئیس اسبق سازمان اطلاعات آمریکا (سیا)، آن کورین، گال لوفت و... از جمله مدیران این موسسه پژوهشی هستند. این مرکز با اشاره به طرح های وسیع دولت ایران جهت کاهش مصرف بنزین و گاز سوز کردن خودروها تاکید می کند، اگر طرح احمدی نژاد برای استقلال انرژی اجرایی شود، ایران می تواند در طول 5 سال قطعاً در برابر تحریم های بین المللی مقاوم شود. اقدام هوشمندانه آژانس بین المللی انرژی اتمی (IEA) هم در گزارشی نوشت که تصمیم ایران برای سهمیه بندی بنزین و افزایش بهای آن اقدام هوشمندانه ای بوده و منجر به کاهش واردات و افزایش مصرف بهینه سوخت خواهد شد. سومین بنزین ارزان دنیا گزارش جدیدی که درباره وضعیت قیمت بنزین در سال جاری میلادی توسط یک موسسه معتبر آلمانی انجام شده نشان می دهد ایران سومین بنزین ارزان دنیا را دارد. قیمت بنزین در ونزوئلا تنها 1 سنت در هر لیتر و در ترکمنستان نیز تنها 2 سنت در هر لیتر است. هم اکنون قیمت هر لیتر بنزین در ایران 9 سنت و قیمت گازوئیل هم 3 سنت است و به این ترتیب ایران سومین بنزین ارزان دنیا را در بین 171 کشور دنیا عرضه می کند. در این گزارش کشورهای ترکیه، ایسلند، نروژ، هلند و هنگ کنگ گران ترین بنزین های دنیا را در اختیار دارند. گفتنی است قیمت بنزین در ایسلند 178 سنت در هر لیتر می باشد. این رقم در نروژ هم در حدود 166 سنت است. کره جنوبی هم نیز در مکان ششم دنیا قرار دارد. قیمت بنزین در ترکیه در حدود 188 سنت است. این رقم در پاکستان نیز 101 سنت می باشد و همین امر باعث شده تا بخش اعظمی از بنزین موجود در ایران به این کشورها قاچاق شود. قاچاق سوخت از چین به هنگ کنگ که اختلاف قیمتی در حدود 100 سنت دارد هم معضل خاصی به وجود آورده است. اختلاف قیمت 96 سنتی قیمت بنزین در دو سوی مرزهای ونزوئلا و کلمبیا باعث ایجاد قاچاق سوخت دراین منطقه شده است . گفتنی است قیمت بنزین در کشوری چون سوریه نیز 60 سنت و در عربستان هم 16 سنت است . بر اساس برآوردها به طور متوسط 38 درصد از کل بودجه دولت ایران صرف اعطای یارانه به بنزین می شود.پس از ایران ، ونزوئلا با اختصاص 28 درصد از بودجه خود به یارانه بنزین در جایگاه دوم از این نظر و مصر با 25 درصد در جایگاه سوم قرار دارد. از منظر برخی از کارشناسان انرژی، اقدام ایران در سهمیه بندی کردن بنزین تلاشی در راستای کاهش بار سنگین یارانه های بنزین از بودجه این کشور است. ارقام نجومی این درحالیست که بر اساس گفته های محمدرضاتاج الدینی نماینده تبریز در مجلس شورای اسلامی مصرف بنزین در سال های اخیر روند صعودی داشت به طوری که از 60 میلیون لیتر در روز در سال80 به میانگین 74 میلیون لیتر در سال 85 رسید و این آمار در روزهای آغازین سال 86 و در ایام تعطیلات نوروزی رکورد جدیدی از خود نشان داد و به بالای 90 میلیون لیتر در روز رسید. در صورت ادامه این روند سال جاری میزان بنزین مورد نیاز وارداتی به رقمی حدود 5/7میلیارد دلار بالغ می شود. میزان تولید داخلی بنزین رقمی حدود 42میلیون لیتر می باشد که بقیه آن باید از طریق واردات تأمین شود. در همین حال کل درآمد ارزی ایران از فروش نفت در سال 84 ، 50 میلیارد دلار و در سال 85 رقم 55 میلیارد دلار بوده است و در سال های جنگ با درآمد حدود 10 میلیارد دلار کشور اداره شده است، این رقم بیش از دو برابر یارانه ای که به گندم و نان مردم اختصاص می یابد تازه دو برابر آن هم ارزش بنزین تولید داخلی است که روزانه مصرف می شود یعنی ارزش واقعی بنزین مصرف شده در کشور به 17میلیارد دلار بالغ می شود که بخش عمده آن یعنی حدود 15 هزار میلیارد تومان به صورت یارانه و با فروش نفت خام تأمین می شود. عملکرد بخش بین الملل شرکت ملی نفت در واردات بنزین حاکی از آن است که در سال گذشته ایران نسبت به واردات بیش از 4 میلیارد و 173 میلیون و 198 هزار دلار بنزین از 16 کشور دنیا اقدام کرده است. امارات، هند، هلند، فرانسه، سنگاپور، ترکمنستان، آذربایجان، سودان، بلاروس، ترکیه، کویت، تایوان، اسپانیا، سوئد، عربستان و بلغارستان 16 کشور خارجی هستند که ایران از این کشورها در سال 85 بنزین خریداری کرده است. بیشترین حجم واردات این فرآورده نفتی در سال 85 از کشور امارات متحده عربی به میزان 2 میلیارد و 571 میلیون و 812 هزار دلار بوده است. به عبارت دیگر، ایران در سال گذشته حدود 62 درصد از بنزین وارداتی خود را از کشور امارات متحده عربی تامین کرده است. همچنین واردات بنزین ایران از هند نیز در سال گذشته از 558 میلیون و 27 هزار دلار گذشته است. نکته قابل تامل در واردات بنزین این است که کشورهای اروپایی درآمد خوبی از این طریق در سال گذشته بدست آوردند به طوری که در سال 85 هلند 363 میلیون و 225 هزار دلار و فرانسه بیش از 196 میلیون و 588 هزار دلار، بلاروس 30 میلیون و 94 هزاردلار، ترکیه 21 میلیون و 513 هزار دلار، اسپانیا 19 میلیون و 772 هزار دلار، سوئد 19 میلیون و 106 هزار دلار و بلغارستان نیز 17 میلیون و 258 هزار دلار بنزین به ایران فروختند. این درحالیست که به گفته دکتر «حسن سبحانی» سهمیه بندی بنزین سالانه حدود پنج میلیارد دلار صرفه جویی ارزی برای کشور به همراه دارد و این رقم معادل بودجه استانی (غیر از بودجه ملی) 30استان کشور است. درهمین حال مسئولان وزارت نفت آمار قاچاق بنزین را در روز حداقل پنج میلیون لیتر (گازوئیل و نفت سفید حساب دیگری دارد) عنوان کرده بودند و حتی سخن از روزانه 20 میلیون لیتر بنزین قاچاق نیز به میان آمده است. بنا بر اعلام وزارت نفت مصرف روزانه بنزین در کشور 70 میلیون لیتر است (40 میلیون تولید داخل و 30 میلیون بنزین وارداتی) از طرفی طبق آمار اعلام شده خودروهای سراسر کشور هفت میلیون دستگاه (سه میلیون در تهران و چهار میلیون در سطح کشور) است این در حالی است که در کشور آلمان 45 میلیون خودرو، 72 میلیون لیتر مصرف دارند. در کانادا 17 میلیون خودرو، 13 میلیون لیتر و در آمریکا 125 میلیون خودرو، 130 میلیون لیتر بنزین مصرف می کنند. طبق آمار بدست آمده در سطح تهران در چند ماه قبل آمار مصرف روزانه بنزین 5/10 الی 11 میلیون لیتر بوده است. طی یک هفته منتهی به 10 اردیبهشت ماه، بیش از یک میلیارد و 118 میلیون لیتر بنزین و گازوئیل در کشور به مصرف رسید. در همین راستا به منظور تأمین بنزین مصرفی کشور، ماهانه 30 فروند کشتی حامل بنزین در سواحل شمالی و جنوبی ایران پهلو می گیرند. از این تعداد ماهانه 20 فروند کشتی 30 هزار تنی در سواحل دریای جنوب و 10 فروند کشتی 450 تنی در سواحل دریای شمال بنزین مورد نیاز کشور را تخلیه می کنند. میزان رشد مصرف بنزین از سالهای 80 تا 84 حدود 9 درصد بود اما متوسط رشد مصرف آن در سالهای 85 و نیز سالجاری به 10 و حتی فراتر از آن رسیده است که اگر این وضع ادامه یابد میزان مصرف بنزین کشور به 117 میلیون لیتر در روز خواهد رسید. در حال حاضر آنچه که به عنوان سهمیه روزانه 5/3 لیتر برای هر خودرو در کشور ما تعیین شده است بیش از سرانه مصرف خودرو در کشورهای توسعه یافته است به طوری که سرانه مصرف خودرو در کشوری مثل آلمان 2 لیتر در روز است. کشور ما نسبت به انگلیس 5 برابر مصرف سوخت دارد در حالی که درآمد ناخالص ملی ما 200 میلیارد دلار است و انگلیس 2 هزار میلیارد دلار است یعنی یک پنجم ما مصرف می کنند، اما 10 برابر ما درآمد ناخالص ملی دارند. در ایران 25 درصد مردم خودرو دارند در حالیکه 75 درصد مابقی هم یارانه سوخت آنها را می دهند. سال گذشته یارانه بنزین 11 میلیارد و 500 میلیون دلار بوده است. بر اساس آمارها یارانه بنزین به اندازه کل بودجه عمرانی کشور است. بانک جهانی اعلام کرده است که در سال 2001 ایران 16 میلیارد دلار یارانه انرژی داده است که 3 برابر بودجه لازم برای گسترش 9 خط مترو است و اگر این سرمایه گذاری انجام می شد 9 خط مترو ایجاد می شد و 2 میلیون شغل هم بابت مترو ایجاد می شد. سهمیه بندی بنزین موجب خواهد شد که در سال 130 هزار تن آلودگی هوا کاهش پیدا کند و از بابت کاهش مصرف سوخت، 235 میلیون دلار در سال صرفه جویی شود. هر لیتر بنزینی که با نرخ 100 تومان مصرف می شود 500 تومان یارانه دریافت می کند و دولت 110 تومان خسارت زیست محیطی به ازای هر لیتر آن پرداخت می کند که در بیماری ها نمود پیدا می کند و خسارت پنهان است. یعنی هر لیتر بنزین برای دولت 710 تومان تمام می شود که 100 تومان دریافت می کند. در حالی که متوسط مصرف بنزین در ایران قبل از سهمیه بندی بالای 70 میلیون لیتر در روز بوده است این رقم چهار روز پس از سهمیه بندی بنزین به رکورد بی سابقه 2/53 میلیون لیتر در روز رسید. با اجرای طرح سهمیه بندی بنزین شاهد کاهش 20 درصدی ترافیک و 30 درصدی تصادفات خسارتی در تهران و شهرهای بزرگ هستیم. از طرفی سرعت اتوبوسهای شرکت واحد که قبلا حداکثر به 15 کیلومتر می رسید الان به 30 کیلومتر افزایش یافت. به هر حال اگر منصفانه و با تامل نیم نگاهی به آمار فوق داشته باشیم در خصوص سهمیه بندی بنزین چه خواهیم گفت؟