باراک اوباما از زمانی که به کاخ سفید آمریکا راه یافت، طرح احیای روند صلح خاورمیانه را به عنوان پروژه دیرین حزب دمکرات در دستور کار خود قرار داد. اما پیچیدگی های مسایل مربوط به روند صلح به ویژه میان اسراییل و فلسطینی ها موجب شده است که رییس جممهور تازه کار آمریکا در این عرصه توفیق زیادی کسب نکند، خصوصا آن که همزمان با او در سرزمین های اشغالی فلسطین دولتی بر سرکار آمده است که از افراطی ترین و ضدصلح ترین دولت های رژیم صهیونیستی محسوب می شود.
اوباما با ارائه طرح «دو دولت» و نیز اعزام فرستاده ویژه خود به منطقه تلاش دارد رژیم صهیونیستی را نسبت به پذیرش شرایط مذاکره و سازش با فلسطینی ها متقاعد سازد. اکنون مهمترین مانع بر سر راه مذاکرات صلح در ادامه شهرک سازی اسراییل در کرانه باختری و بیت المقدس شرقی خلاصه می شود که آمریکا با کمک هم پیمانان اروپایی خود و در قالب کمیته چهار جانبه سعی دارد مقامات صهیونیستی را از ادامه شهرک سازی بازدارد. البته اسراییل به شکل مشروط طرح دو دولت را پذیرفته است، اما هنوز تمایلی به توقف شهرک سازی نشان نداده است.
نتانیاهو بر امنیت اسراییل تکیه زیادی دارد و فرمول «صلح در برابر زمین» را به «صلح در برابر امنیت» تبدیل کرده است. این بدان معناست که دولت اسراییل هیچ تمایل به عقب نشینی از اراضی اشغالی ندارد و در طرح دو دولت مرزهای ژوئن 1967 را به رسمیت نمی شناسد. صلح او به تعبیر برخی تحلیلگران یک صلح آهنین و مسلحانه است و به همین خاطر نتانیاهو در سخنرانی مشهور خود در دانشگاه بارایلان تاکید کرد : برای دستیابی به صلح، اسراییل باید به برترین قدرت منطقه از لحاظ نظامی، امنیتی و اقتصادی تبدیل شود.
به این ترتیب اوباما، نخست وزیر سرسختی همچون نتانیاهو را پیش رو دارد که در برابر او ناچار به رفتاری دوگانه شده است. از یک سو اوباما قادر به نادیده گرفتن ائتلاف راهبردی و حمایت های یک جانبه آمریکا از اسراییل نیست و از دیگر سو اگر بخواهد در پروژه صلح به پیشرفت عملی دست یابد، ناچار به اعمال فشار بر هم پیمان خود می باشد.
اخیرا اوباما طرح تازه ای جهت تسریع در روند صلح میان اسراییل و فلسطینی ها ارائه کرده است. این طرح بر اساس دو اصل مهم بنا شده است: 1- توقف شهرک سازی توسط اسراییل 2- مبادرت اعراب جهت عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی.
آن گونه که برخی منابع اسراییلی خبر داده اند رییس جمهور آمریکا قصد دارد این طرح را در یک نشست سه جانبه (اوباما، نتانیاهو و محمود عباس) که قرار است اواخر ماه جاری میلادی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک تشکیل شود، اعلام کند. طبق این طرح دو طرف اسراییلی و فلسطینی طی یک جدول زمان بندی دو ساله به صلح دست خواهند یافت.
منابع اسراییلی جزئیات زیادی از طرح تازه اوباما منتشر نساخته اند، اما روزنامه هاآرتص در گزارشی گفته است جرج میشل فرستاده ویژه آمریکا در سفر اخیر خود به منطقه با چند تن از وزرای خارجه عرب دیدار کرده و آن ها در جریان طرح صلح اوباما قرار داده و در عین حال آنان را از نتایج مذاکرات اخیر خود با نتانیاهو در لندن آگاه ساخته است.
برخی از منابع غربی هم اعلام کرده اند طرح جدید اوباما برای پیشبرد روند صلح طرح تازه ای نیست، بلکه ادامه روند گذشته است که البته با طرح آناپلیس تفاوت هایی دارد. بنا به نقل منابع مذکور این طرح مبتنی بر محورهای زیر می باشد:
- مذاکرات بر اساس طرح نقشه راه انجام خواهد شد.
- جدول زمان بندی جهت پایان مذاکرات و دستیبابی به صلح، ظرف دو سال خواهد بود.
- بر خلاف روند آناپلیس که آمریکا در مذاکرات نقش ناظر را داشت، در روند فعلی آمریکا یکی از مذاکره کنندگان خواهد بود.
- کشورهای عربی نقش پررنگتری جهت فعال سازی روند صلح ایفا خواهند کرد. برای مثال قرار است قطر دفتر اسراییل را در دوحه بازگشایی کند و برخی از کشورهای عربی آسمان خود را برای پرواز هواپیماهای اسراییلی گشوده و ضمنا به توریست های اسراییلی ویزا خواهند داد. (نکته قابل توجه آن است که اعراب با پیشگام شدن در عادیسازی روابط با اسراییل، باید عدم تنازل این رژیم را در شهرک سازی جبران کنند!)
اکنون سوال مهم آن است که آیا طرح تازه اوباما تا دو سال آینده گرهی از بن بست روند صلح خاورمیانه خواهد گشود؟ بی تردید پاسخ این سوال به میزان اعمال فشار واشنگتن بر تل آویو بستگی دارد و این که آیا دولت افراطی و راستگرای نتانیاهو در برابر طرح اوباما نرمش نشان خواهد داد یا نه؟
پاسخ این سوال را «زلمان شوفال» مشاور نتانیاهو به روشنی داده است. او در روزنامه «اسراییل الیوم» تصریح کرده است: اگر قرار باشد موقعیت اسراییل در سایه طرح صلح تضعیف شود و از اهداف و آرمان های خود (همچون شهرک سازی و یهودی سازی بیت المقدس) بازبمانیم، هیچ دلیلی ندارد که با طرح صلح آمریکا همکاری جدی داشته باشیم!