گره کور مناسبات بغداد ـ دمشق

بسم الله الرحمن الرحیم
تنش در روابط دمشق ـ بغداد با صف آرایی هزاران سرباز عراقی در مرز این کشور با سوریه وارد مرحله تازه ای شده است . گرچه مقامات عراقی این اقدام را گامی در جهت آنچه ممانعت از ورود تروریستها از خاک سوریه به داخل خاک عراق عنوان نموده اند ولی در واقع یک هشدار نظامی از سوی بغداد به دمشق تلقی می شود که ممکن است در آینده شدت یابد. در این زمینه فرمانده پلیس استان مرزی الانبار عراق اعلام نمود : دولت عراق اطلاعاتی دردست دارد که نشان می دهد سوریه برای عراق تهدید محسوب می شود.
مناسبات بغداد و دمشق پس از انفجارهای خونین سه هفته قبل بغداد که در جریان آن 1300 نفر کشته و زخمی شدند متشنج شد . این انفجارها که در منطقه حساس و شدیدا حفاظت شده بغداد و در مقابل وزارتخانه های دارایی و خارجه به وقوع پیوست موجب شد نوری مالکی نخست وزیر عراق در داخل تحت فشار قرار گیرد و رقبای وی نیز با تکیه بر این مسئله حملات شدیدی را علیه وی به راه انداختند و حتی در مجلس وی را به استیضاح تهدید کردند.
نوری مالکی در واکنش به موج انتقادها و کسانی که وی را به بی کفایتی متهم کردند با طرح این موضوع که عوامل اصلی و آمران عملیات تروریستی عراق در سوریه حضور دارند کوشید از زیر بار ملامت ها خارج شود که تا حدودی نیز موفق بوده است . این بدان معنی نیست که عامل اصلی آشوبها و حملات تروریستی عراق بعثی ها نیستند بلکه نکته این است که این کشف تازه ای نیست و از سالها قبل مطرح بوده است . واقعیت این است که سران حزب منحله بعث عناصر وابسته به القاعده و گروههای تکفیری با هماهنگی اشغالگران غربی مثلث اصلی فتنه در عراق هستند.
اصولا سوریها در عین حال که یک نوع خویشاوندی عقیدتی با حزب بعث عراق برای خود احساس می کنند درعین حال تمایل ندارند به عنوان عامل خارجی بحران عراق معرفی شوند و تبعات آنرا تحمل نمایند. دمشق این شرایط را در آغاز تهاجم دولت بوش به عراق که این کشور را تا مرز تهاجم نظامی آمریکا به خاک سوریه پیش برد که حتی حملات محدودی نیز آمریکائیها علیه خاک سوریه صورت دادند تجربه کرده است .
روابط دمشق و بغداد دوران پرفراز و نشیبی را طی کرده و به جز در مقاطعی کوتاه عمدتا تیره بوده و ریشه این اختلاف نیز حزب بعث بوده است . اگرچه هدف بانیان حزب بعث تقویت ناسیونالیسم عرب و وحدت بوده است ولی سردمداران این تفکر در سوریه و دمشق هیچگاه به اشتراک نظر و تفاهم نرسیدند و همواره از مناسباتی خصمانه رنج برده اند وضعیتی که تا زمان سقوط رژیم صدام حسین و فروپاشی ظاهری حزب بعث عراق ادامه داشت . سقوط رژیم صدام و بروز درگیری های خونین موجب فرار میلیونها عراقی به کشورهای اطراف شد که هم اکنون به گفته مقامات سوری یک و نیم میلیون نفر از این افراد در خاک سوریه اقامت دارند و قاعدتا شمار بعثی ها هم در میان این افراد کم نیستند.
دولت جدید بغداد از زمان شکل گیری یعنی از 4 سال قبل خواستار مناسبات حسنه با سوریه بوده و در این مسیر استرداد عناصری از حزب بعث که به گفته بغداد در خاک سوریه مستقر هستند را خواستار شده است . در مقابل سوریها این خواسته بغداد را رد کرده و مدعی شده اند چنین افرادی در خاک سوریه حضور ندارند.
وجود این اختلافات در فضای سیاسی دو کشور موجب شد نوری مالکی سه ماه پیش و اندکی پس از عقب نشینی نظامیان آمریکایی از شهرهای این کشور به دمشق سفر کند تا این نکته را به مقامات دمشق بگوید که اگر تاکنون حضور اشغالگران مانع گسترش مناسبات دوجانبه بود اکنون با آغاز عقب نشینی نیروهای خارجی این مانع برطرف شده است .
با اینحال وقوع انفجارهای خونین در بغداد که دولت عراق آنرا به بعثی های مستقر در سوریه نسبت داد و اظهارات مالکی که گفت 90 درصد تروریستها از خاک سوریه وارد عراق می شوند تلاش های موجود برای اعتمادسازی دوجانبه را بی ثمر ساخت و اکنون اوضاع به شرایط گذشته و حتی تیره تر از آن بازگشته است . مقامات دولت عراق مدعی هستند دمشق اراده لازم برای برقراری روابط سالم و متعادل با بغداد را ندارد.
دلایل دولتمردان عراقی برای اثبات این مدعا یکی اینست که دمشق تمایلی به ثبات یافتن دولت شیعه عراق به خاطر رابطه میان بغداد و آمریکا ندارد. دیگر اینکه جریاناتی در سوریه از حزب بعث عراق و سران فراری آن حمایت می کنند. البته دولتمردان سوری این اتهامات را رد کرده و اخیرا نیز اعلام نموده اند اگر عراقی ها مدرک ارائه نمایند آمادگی دارند بعثی های مورد درخواست بغداد را به مسئولان عراقی تحویل دهند.
به نظر می رسد دولت عراق از اینکه اعلام نماید عامل پشت پرده حمایت از بعثی ها و طرح مطالبه باز گرداندن عناصر بعث به قدرت اشغالگران غربی و در راس آنها آمریکایی ها هستند ابا دارد درحالی که آمریکائی ها آشکارا این هدف خود را اعلام کرده اند. قطعا اگر دولت عراق با منشا اصلی بحران یعنی اشغالگران خارجی که برای تضمین منافع استعماری خود پیمان نامقدسی با تروریستها دارند و موردی ازآن اخیرا در موضوع مذاکرات محرمانه مقامات آمریکایی و سران تروریست ها در خاک ترکیه افشا گردید برخورد ننماید گشایشی در اوضاع ایجاد نخواهد شد. به عبارت دیگر حتی اگر سوریه نیز درخواست های بغداد را تامین کند تا زمانیکه اراده ای قدرتمند منافع استعماری خود را در بحرانی نگاهداشتن اوضاع در عراق می داند امید بستن به حل بحران این کشور بیهوده است و گره کور مناسبات بغداد ـ دمشق باز نخواهد شد.