مهدی یزدانپناه
سودان به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای اسلامی - آفریقایی در سال های اخیر با چالش های داخلی بسیاری مواجه شده است. هر چند عمرالبشیر رئیس جمهور سودان در کنار اتحادیه آفریقا تلاش های بسیاری برای حل مسائل این کشور به ویژه بحران «دارفور» انجام داده اما این کشور همچنان با شرایط جنگ داخلی مواجه است. نظام قبیله ای و دخالت های خارجی برای کسب منافع اقتصادی در سودان موجب شده تا بیش از یک دهه بحران در این کشور حاکم باشد که هزاران آواره بر جای گذاشته است. نکته قابل توجه در تحولات سودان، اقدامات آمریکا در قبال این کشور می باشد که تحت عنوان استراتژی جدید آمریکا مطرح شده است. براساس اظهارات باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا، استراتژی و سیاست های جدید آمریکا در قبال سودان شامل مجموعه ای از هویج ها و چماق ها است که به طور همزمان در قبال آن اعمال می شود. این طرح که عملاً با مخالفت و عدم استقبال سودان مواجه شده در حالی مطرح میشود که آمریکا عملاً از مدت ها پیش این سیاست را آغاز کرده و بر اجرای آن تأکید دارد.
الف) بخش چماق ها: آمریکا نشان داده که در چارچوب سیاست سلطه بر آفریقا و نیز خدمت به منافع صهیونیست ها در این قاره، تلاش دارد تا به هر نحوی دگرگونی در ساختار سیاسی و جغرافیایی سودان را اجرایی کند، با توجه به این شاخصه اکنون طرح های بسیاری را در دستور کار قرار داده که از آن جمله عبارتند از: تمدید تحریم های سودان برای یک سال آینده که در ابعاد اقتصادی و تجاری اجرا می شود.
تحریک مناطق قبایلی به ویژه منطقه جنوب و دارفور برای خودمختاری و کاهش نفوذ دولت مرکزی در این مناطق که با رایزنی و دیدارهای مکرر با سران این قبایل و رهبران جدایی طلبان اجرا می شود. استمرار فشار بر دادگاه لاهه برای پیگیری پرونده محکومیت عمرالبشیر، تحریک کشورهای منطقه برای موضع گیری در برابر سودان که حتی با اعمال فشار بر کشورهای عربی خاورمیانه نیز اجرا می شود، تشدید تلاش های بین المللی برای اعزام نیرو به سودان به بهانه های امنیتی و... از جمله چماق های در حال اجرا علیه سودان است.
ب) مشوق ها: در کنار آنچه ذکر شد، آمریکا به گفته اوباما هویج ها و مشوق هایی را برای سودان در نظر گرفته است از آن جمله عبارتند از: پذیرش حضور عمرالبشیر در انتخابات آینده به شرط حضور مخالفان دولت در این انتخابات، اعطای کمک های مالی و غذایی به بخش های جنگ زده، اعزام نمایندگانی برای بررسی روند آشتی ملی در سودان با محوریت تعدیل مواضع دولت و کاهش خواسته های گروه های مخالف، سودان کشورهایی مانند مصر و قطر برای میانجی گری میان گروه های معارض و دولت، خودداری از بازگشایی پرونده سودان در شورای امنیت به طور موقت و... را می توان از جمله این مشوق ها دانست. بررسی تحولات سودان و مواضع آمریکا نشان می دهد که واشنگتن که ادعای گفت وگو و تعامل را در دوران اوباما مطرح کرده، تلاش دارد تا با اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی و حتی برجسته سازی خطر تجزیه سودان در کنار برخی مشوق ها که عموماً جنبه ظاهری داشته و حتی خود نوعی اعمال فشار پنهان بر دولت سودان است اهداف خود را در این کشور اجرایی کند. با تمام این تفاسیر تأکید عمرالبشیر بر عدم تسلیم شدن در برابر زیاده خواهی های آمریکا و نیز حمایت های صورت گرفته از جانب اتحادیه آفریقا از وی در برابر دادگاه لاهه و فشارهای خارجی، چالش هایی را برای آمریکا در این کشور به همراه دارد. البته آمریکا و صهیونیست ها با دخالت در میان قبایل و نیز استفاده از ابزارهای رسانه ای و تبلیغاتی برای بالا بردن تلفات جنگ داخلی و برجسته سازی مسئله آوارگان و خدماتی که برای حل این مسائل انجام می دهند، سعی در ایجاد اجماع جهانی علیه عمرالبشیر را دارند که در قالب همان استراتژی جدید آمریکا در قبال سودان تعریف و اجرا می شود.