عقب‌گرد گام به گام غرب در پرونده هسته‌ای ایران

مذاکرات وین؛ تثبیت هسته‌ای شدن ایران
پس از توافقات حاصله در مذاکرات ژنو میان ایران و گروه (1+5) در نهم مهرماه گذشته، توافقاتی حاصل شد که براساس آن گفت وگوها پیرامون تهیه سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران فراهم گردد.
به اعلام رسمی ایران در جریان مذاکرات ژنو، 12 تا 18 ماه آینده یعنی اواخر سال 2010 میلادی سوخت رآکتور تهران که در سال 1993 از آرژانتین تهیه شده بود، به پایان خواهد رسید. بدین جهت تهران از آژانس بین المللی انرژی اتمی درخواست کمک جهت تهیه سوخت مورد نیاز با غنای 20 درصد را کرده است.
محمد آلبرادعی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در پایان این دور از مذاکرات از حصول توافقات تازه برای تأمین سوخت رآکتور تهران اظهار داشت: «مذاکرات در خصوص تحویل سوخت هسته ای ایران برای رآکتور تحقیقاتی تهران به پایان رسید و پیش نویس طرح توافقنامه برای تأیید ایران، فرانسه، روسیه و آمریکا ارائه شده تا آنها با بررسی این پیش نویس نظر خود را درباره آن به آژانس منعکس کنند.»
در این خصوص آلبرادعی تصریح کرد: «من پیش نویس قطعنامه ای را به گردش درآوردم که به عقیده خودم یک رویکرد متعادل را درباره چگونگی گام های بعدی ارائه می کند.»
براساس درخواست آلبرادعی، کشورهای حاضر در مذاکرات وین موظف شدند تا روز جمعه 23 اکتبر (اول آبان گذشته) نظر نهایی خود را در مورد آن اعلام نمایند.
از مجموع چهار کشور شرکت کننده در مذاکرات وین، سه کشور پاسخ مثبت به توافقات صورت گرفته را اعلام کردند و در این میان تنها ایران بود که حاضر نشد در زمان مقرر به آن پاسخ مثبت دهد.
در این خصوص آژانس بین المللی انرژی اتمی با انتشار بیانیه ای تأکید کرد: «ایران اعلام کرده است که برای تصمیم گیری در مورد خروج اورانیوم از ایران برای غنی سازی در مراحل بالاتر به زمان بیشتری نیاز دارد.»
در همین حال علی اصغر سلطانیه نماینده دائم ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی با بیان اینکه هیچ ضرب الاجلی برای پاسخ ایران در مذاکرات وین تعیین نشده، گفت: «آلبرادعی از کشورهای حاضر در مذاکرات وین خواست تا 23 اکتبر به این پیش نویس پاسخ دهند. بنابراین، این موضوع صرفاً یک درخواست بوده است.»
علی اصغر سلطانیه تأکید کرد: «در تماس تلفنی با محمد آلبرادعی، مدیرکل آژانس اعلام کردم موضوع پیش نویس طرح آژانس از سوی ایران درحال بررسی است و باید ابعاد فنی و حقوقی آن به طور کامل بررسی شود.» وی با بیان اینکه پیش نویس طرح آژانس بر اساس مذاکرات و چارچوب های استاندارد همکاری های دوجانبه اعضای آژانس با یکدیگر است، افزود: «مهم آن است که آژانس امروز در مسیر اصلی خود یعنی تسهیل همکاری ها بین کشورهای عضو آژانس قرار گرفته و ترسیم نادرست از نقش آژانس مبنی بر اینکه این نهاد صرفاً سازمان بازرسی کل در زمینه هسته ای است را از بین می برد.»
ناتوانی غرب و جنگ روانی علیه ایران
با وجود اینکه در مذاکرات وین چند شرط از سوی ایران گفته شد که مهمترین آن این بود که قبل از اینکه ایران اورانیوم کم غنی شده را تحویل دهد، سوخت مورد نیاز رآکتورهای غنی سازی اورانیوم را تحویل گیرد، یعنی سوخت ابتدا وارد ایران شده و بعد مواد کم غنی شده از سوی ایران تحویل داده شود،طرف های غربی، برای بررسی و پذیرش این شرط ایران نتوانستند میان خودشان به یک اتفاق نظر کلی برسند که از این جهت اقدام به جنگ روانی علیه ایران مبنی بر اینکه ایران کماکان پاسخی نداده اما گروه (1+5) پاسخش مثبت است و آماده دریافت جواب از سوی ایران می باشد، نمود.
در این خصوص «ایان کلی» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اظهار داشت: «روشن است که ما ترجیح می دهیم چنین پاسخی را امروز دریافت کنیم. برای ما این مسئله از فوریت برخوردار است. البته بردباری واشنگتن «نامحدود» نیست؛ ما می توانیم چند روزی این چیزها را کش بدهیم، اما برای همیشه صبر نمی کنیم.»
«ژاک اودیبر»، مدیر سیاسی وزارت امور خارجه فرانسه گفت: «پاریس از طرح پیشنهادی آژانس بین المللی انرژی اتمی در نشست وین حمایت می کند و این طرح مطابق میل ماست؛ آنچه باید دید این است که آیا ایران آن را می پذیرد یا خیر؟!»
گفت وگوهای گسترده؛ راهکار جدید غرب
به دنبال بازرسی، کارشناسان آژانس از تأسیسات هسته ای «فردو» در قم و اعلام آلبرادعی مبنی بر اینکه هیچ چیز نگران کننده ای از «فردو» وجود ندارد؛ از حیث سیاسی به نظر می رسد طرف های غربی نهایتاً تأمین سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران را خواهند پذیرفت. از آنجایی که در مذاکرات وین هیچ شرطی برای توقف غنی سازی اورانیوم در خاک ایران وجود ندارد، به نتیجه رسیدن مذاکرات وین به این معنا است که غنی سازی در ابعاد صنعتی با غنای پایین در ایران توسط غرب به رسمیت شناخته شده است.
بر این اساس طرف های غربی برای اینکه بتوانند در پرونده هسته ای ایران در بلندمدت به یک راهکار یک طرفه برسند، گفت وگوهای گسترده و جامع را در فرآیند مذاکرات هسته ای ایران به عنوان راهکار جدیدخود در پیش گرفته اند.
در این خصوص مهدی محمدی، کارشناس دیپلماسی هسته ای ایران چنین اظهار می دارد: طرف های غربی در رویکرد جدید خود در قبال مسئله پرونده هسته ای ایران، مسیر گفت وگوها با ایران را گسترده تر از بحث مسائل هسته ای دنبال می کنند. متوقف ماندن در بحث هسته ای در شرایطی که طرف های غربی قادر به متوقف کردن پیشرفت هسته ای ایران نیستند؛ به نوعی سرخوردگی و ناتوانی را برای طرف های غربی ایجاد کرد، یعنی از یک طرف آنها نمی خواهند از موضوع هسته ای ایران دست بردارند و از طرف دیگر قادر به هیچ پیشرفتی در آن جهتی که خودشان می خواهند یعنی متوقف کردن برنامه هسته ای ایران، نیستند. به نظر می رسد این مسئله منجر شده تا طرف های غربی به این نتیجه برسند که باید گریبان خودشان را از چنگ پرونده هسته ای ایران رها کنند و موضوع گفت وگوها را جامع تر و وسیع تر کنند، به طوری که مسائل منطقه ای را وارد مذاکرات هسته ای با ایران کنند و امیدوار باشند در بلندمدت به یک راهکار یک طرفه برسند.
محمدی در خصوص هدف غرب از چنین رویکردی می گوید: البته هدف اصلی غرب این است که مشکلات خودش را در منطقه خاورمیانه حل کند و آنها به این نتیجه رسیدند که بدون استفاده از ظرفیت های ایران و بدون همراهی ایران قادر به حل مشکلات شان در منطقه نخواهند بود. خصوصاً آمریکایی ها که در منطقه با چهار پرونده کلیدی و ناتمام چون فلسطین، لبنان، عراق و افغانستان درگیر هستند که این پرونده ها مطلقاً بدون کمک ایران قابل حل و فصل نیستند.
در واقع طرف های غربی سعی خواهند کرد در صورت وارد شدن ایران به مذاکرات و گفت وگوهای گسترده تر، مذاکرات را به سمت حل مشکلات خودشان سوق دهند.
به عقیده من اگر ایران وارد چنین گفت وگوهایی شود به جای اینکه از امکانات خودش برای حل مشکلات کشورهای غربی در منطقه استفاده کند - یعنی همان چیزی که غربی ها به دنبال آن هستند - باید تلاش کند تا یک نظم جدید براساس الگوهای مطلوب ایران در منطقه مستقر شود.
تضعیف قدرت منطقه ای ایران؛ تنها راه باقی مانده
اساساً از آنجایی که طرف های غربی متوجه شده اند که مهار هسته ای ایران جز به روش های منطقه ای امکان پذیر نیست، در تلاش شدند تا ابزارهای قدرت منطقه ای ایران را از دستش خارج کنند.
مهدی محمدی در خصوص تلاش غرب برای تضعیف قدرت منطقه ای ایران اظهار می دارد: اساساً مجموع تحولاتی که از سال 2006 به این طرف در منطقه داشتیم یعنی جنگ سی و سه روزه، جنگ غزه، تلاش برای تشکیل دولت طرفدار غرب در لبنان، قبولاندن سیستم دو کشوری به طرف های عربی درباره مسئله فلسطین، تلاش برای تقویت گروه های معارض ایران در عراق و تلاش برای شکل دهی به یک نیروی معارض به شدت رادیکال علیه شیعه مانند گروهک ریگی در افغانستان و پاکستان، مجموعه اینها دقیقاً یک هدف را از سوی غرب تعقیب می کردند و آن تضعیف ابزارهای منطقه ای ایران بود که در هر گونه مذاکره با غرب به عنوان افزایش دهنده قدرت چانه زنی ایران عمل می کند.
در واقع غربی ها خصوصاً آمریکایی ها سه سال است که برنامه ریزی کرده اند تا ایران را در منطقه تضعیف کنند و بعد از اینکه به اندازه کافی ضعیف و منفعل شد وارد مذاکره شوند. این حرف را آقای «رابرت گیتس» وزیر جنگ آمریکا اخیراً به صراحت گفته که: «ما ابتدا باید ایران را ضعیف کنیم بعد با ایران وارد مذاکره بشویم و تا زمانی که ایران به اندازه کافی ضعیف نشده ورود به مذاکرات با ایران هیچ دستاوردی نخواهد داشت؛ چون منجر به این خواهد شد که ایران از ما امتیازهای یک جانبه مطالبه کند در حالی که ما نمی توانیم نظرات مان را به ایران تحمیل کنیم.»
محمدی در ادامه می افزاید: به نظر من پروسه تضعیف منطقه ای ایران در مقطع فعلی یک پروسه شکست خورده است. در تک تک موضوعات پیگیری شده غرب در منطقه نشان داده شده که طرف های غربی تنها به اهداف خودشان یعنی ضعیف کردن ایران و قطع کردن بازوهای منطقه ای آن نرسیده اند بلکه هر چقدر در این پرونده ها و موضوعات عمیق تر شده اند به عمق قدرت ایران بیشتر پی برده اند و برای حل مشکلات شان در منطقه به ایران نیازمندتر شده اند.
نتیجه‌گیری
با توجه به توافقات مذاکرات وین، تصور می شود که ایران در یک قدمی تثبیت هسته ای خود باشد چرا که طرف های غربی اعلام کرده اند که مایل نیستند بیش از این برای فشار آوردن به برنامه هسته ای ایران هزینه کنند، به طوری که دائماً برای ایران ضرب الاجل تعیین می کنند و جمهوری اسلامی دائماً ضرب الاجل غرب را نقض می کند و هیچ اتفاقی هم نمی افتد. این مسئله نشان می دهد که طرف های غربی به دلیل چالش های خود سعی می کنند تا زمان های جدیدی را اعلام کنند تا بتوانند روند پرونده هسته ای را به نقطه مورد نظر خود بکشانند. بر این اساس است که در رویکرد جدید و در مذاکرات دوجانبه خود با ایران به دنبال مذاکرات و گفت وگو در موضوعات گسترده تری هستند.
راهبرد نظام در چنین مقطعی باید در راستای تثبیت هسته ای ایران بوده یعنی کاری کند که غربی ها بحث تحریم و فشار بر ایران جهت مهار و توقف برنامه هسته ای را متوقف سازند.
ایران جهت ورود به گفت وگوهای گسترده تر از مسائل هسته ای با غرب باید برای ثبات بیشتر در منطقه به دنبال نظم جدید براساس الگوی مطلوب ایران در منطقه باشد.