تشکیل بسیج مستضعفین در نظام جمهوری اسلامی ایران پدیده منحصر به فردی است که جزء مختصات انقلاب اسلامی و از ابتکارات امام راحل(ره) به حساب می آید. این پدیده سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، نظامی و اقتصادی از زوایای مختلفی قابل تحلیل است و به لحاظ ساختاری و کارکردی در سه دهه گذشته واجد قابلیت ها، توانایی ها، فرصتها و بعضا آسیب هایی بوده است که هر یک به نوبه خود قابل بررسی است. اما هدف از این نوشتار اشاره ای موجز به کارویژه مهم بسیج در دهه چهارم انقلاب است.
تشکیل بسیج مستضعفین در نظام جمهوری اسلامی ایران پدیده منحصر به فردی است که جزء مختصات انقلاب اسلامی و از ابتکارات امام راحل(ره) به حساب می آید.
این پدیده سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، نظامی و اقتصادی از زوایای مختلفی قابل تحلیل است و به لحاظ ساختاری و کارکردی در سه دهه گذشته واجد قابلیت ها، توانایی ها، فرصتها و بعضا
آسیب هایی بوده است که هر یک به نوبه خود قابل بررسی است. اما هدف از این نوشتار اشاره ای موجز به کارویژه مهم بسیج در دهه چهارم انقلاب است.
مقام معظم رهبری معتقدند: “بسیج به معنی حضور و آمادگی در همان نقطه ای است که اسلام و قرآن و امام زمان (ارواحناه و فداه) و این انقلاب مقدس به آن نیازمند است.” بدیهی است کشف و تبیین کارویژه مهم بسیج در دهه چهارم انقلاب مسبوق به
نیاز سنجی انقلاب و تحلیل صحیح از اوضاع کنونی نظام اسلامی، مردم و مناسبات منطقه ای و فرامنطقه ای جمهوری اسلامی است.
به نظر می رسد بسیج به عنوان یک سرمایه اجتماعی ارزشمند، در شرایط کنونی انقلاب می تواند سایر سرمایه های اجتماعی در کشور را بسیج کند.
سرمایه اجتماعی مجموعه منابع نرمی است که در حمایت از اصول، سیاست ها و منطق یک نظام سیاسی شکل می گیرد. سرمایه اجتماعی کنشهای سیاسی و اجتماعی را تسهیل می کند و تعلقات مشترک بین مردم را افزایش می دهد. بسیج به عنوان یک سرمایه اجتماعی می تواند به تقویت منابع نرم سرمایه های اجتماعی در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کمک کند.
بسیج و فرهنگ بسیجی یکی از نشانه های عالی گفتمان اصیل انقلاب اسلامی است که همواره حول دال برتر این گفتمان یعنی ولایت فقیه در چرخش بوده و هست. در چهارمین دهه از عمر پر برکت نظام اسلامی فضای کشور مهیای تحرک بیش از پیش بسیجیان برای اثرگذاری مثبت بر حیات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه است.
بسیج مستضعفین از ابتدای تشکیل در مسیر پشتیبانی از آرمانها و شعارهای انقلاب اسلامی قرار گرفت. به تعبیر مقام معظم رهبری “بسیج عبارت است از تشکیلاتی که در آن افراد متفرق و تنها، به یک مجموعه عظیم و منسجم، به یک مجموعه آگاه، متعهد، بصیر و بینا به مسائل کشور و به نیاز ملت، تبدیل می شوند.”
پویایی این سرمایه عظیم اجتماعی باعث شده است که دربرهه های مختلف بسیج نقش ویژه و موثری برای خود در نظر بگیرد. بسیج یک جریان انقلابی، مردمی و تاثیرگذار است که پس از پیروز انقلاب در همه عرصه ها از جمله جنگ تحمیلی، سازندگی، پیشرفت کشور و تحقق عدالت حضور پررنگی داشته است.
این سرمایه عظیم اجتماعی با قریب به30 سال تجربه می تواند به طور فعال در تقویت سایر سرمایه های اجتماعی در کشور، بصیرت سیاسی و اجتماعی آحاد مردم، افزایش امید به آینده در بین جوانان و تقویت اعتماد به نفس ملی دخیل باشد. اقتضای مردمی بودن بسیج دمیدن روح امید به کالبدکشور است. در این راستا سازمان بسیج و بسیجیان باید کیفیت خود را بالاببرند تا بتوانند بر فضای عمومی جامعه اثر بگذارند.
انقلاب اسلامی در شرایط کنونی در معرض یک نبرد نرم تمام عیار قرار دارد. در این جنگ نابرابر بهترین دفاع حمله است. در ذیل این رویکرد نرم، بسیج برای مقابله با تهاجم فرهنگی باید وارد یک فاز هجومی شود. بسیج یک شبکه اجتماعی پیشرفته با قابلیتهای فراوان است. ارتباطات گسترده و غیر قابل نفوذ در این شبکه بر پیچیدگی های مثبت آن افزوده است. به گونه ای که دشمن از تحلیل ساختاری و کارکردی این شجره طیبه بخصوص در برهه های حساس مثل وقایع پس از انتخابات اخیر عاجز است و نمی تواند کنشها، واکنشها و اندرکنشهای مجموعه نیروهای معتقد به انقلاب را به طور مشخص ارزیابی و یا پیش بینی کند.
بسیج یک جریان غیر طبقاتی و غیر قشری است که به جغرافیای خاصی در کشور و حتی خارج از مرزهای ایران تعلق ندارد و می تواند نبض تحولات مهمی را در دهه چهارم انقلاب در دست داشته باشد. مسئولین جهاد علمی، سازندگی و خدمت به مردم را از مهمترین رویکردهای این سازمان بزرگ در شرایط کنونی اعلام کرده اند. بدون تردید حیات بسیج در فضای گفتمان دهه چهارم انقلاب یعنی دهه پیشرفت و عدالت موجد سرمایه های اجتماعی جدید در کشور است که با مدیریت روزآمد و کارآمد آن می توان بر اعتلا، اقتدار و عزت جمهوری اسلامی افزود. ملت ایران فرایند بلوغ سیاسی و اجتماعی خود را به سرعت پشت سر می گذارد و بسیج به عنوان طیف آوانگارد و پیشتاز کشور باید به گونه ای مضاعف بر بنیه علمی و بصیرت سیاسی خود بیفزاید. دراین شرایط به نظر می رسد که بسیجیان باید بیش از گذشته در صحنه های سیاسی و اجتماعی کشور حضور یابند و با نشاط بخشی به جامعه مسیر حرکت اسلامی مردم ایران را هموار و بر شتاب آن بیفزایند.
صالح اسکندری