در حالی که واقعه با شکوه عاشورا می تواند موجد بزرگترین، فاخرترین و با شکوه ترین آثار هنری اعم از رمان ، نمایشنامه و آثار عظیم موسیقایی باشد، مروری بر وضعیت تولید فیلم های کوتاه، مستند، سینمایی بلند و حتی سریال هایی که به نحوی به واقعه عاشورا پرداخته اند گویای بضاعت اندک سازندگان این آثار از درک پیام واقعی و عمیق عاشورا است اگر چه در میان این آثار از اندک تولیدات قابل تامل و درخور تقدیر نیز نباید غافل بود. در ادامه مروری بر نظرات برخی از سینماگران در این باره خواهیم داشت.
فرجالله سلحشور : در آسیب شناسی سینمای دینی و آئینی درباره دلایل عدم توجه سینما در به تصویر کشیدن قیام امام حسین (ع) و واقعه کربلا در این سال ها گفت: نه سینما و نه تلویزیون حضور موفقی در به تصویر کشیدن واقعه کربلا نداشته اند. یکی از دلایل عدم توفیق سینماگران در این عرصه پیچیده بودن و عظیم بودن واقعه کربلا و بیگانه بودن سازندگان و دست اندرکاران هنر فیلمسازی با این قیام عظیم و بزرگ است. هنرمندان با صحنه هایی این چنین معنوی و ارزشی بیگانه هستند. کار هنر ارتباطی قلبی و روحی است و بسیاری از سینماگران ارتباط قلبی و عمیقی با واقعه عاشورا برقرار نمی کنند.
وی ادامه داد: این افراد در به تصویر کشیدن مادیات و رسیدن به آرزوهای دنیایی و نفسانی موفق هستند تا توجه به الهیات و معنویات اسلام. عدم توفیق هنرمندان به نوعی عدم سنخیت آنها با این مقوله است. وی در ادامه به تربیت نیروهای مسلمان و هنرمند در دانشگاه ها اشاره داشت و افزود: هنرمندان مومن در این وادی انگشت شمار هستند و ضرورت تاسیس دانشگاهی فرهنگی و تربیت نیروهای مناسب در حال حاضر احساس می شود. تا زمانی که مسئولان فرهنگی کشور به وضع موجود رضایت بدهند، مطمئنا فیلمی در خور توجه درباره قیام امام حسین (ع) ساخته نخواهد شد و برخی با ساخت آثار نازل و سطحی، شان ائمه معصومین را پایین می آورند.
حبیب الله بهمنی با اشاره به این که دستگاه های فرهنگی باید به مسایل خاص فرهنگی ـ دینی و ملی بپردازند، گفت: مردم اگر بدانند ارزش و اهمیت فرهنگ عاشورا و فرهنگ اهل بیت را از طریق سینما می توان به خوبی اشاعه کرد، حمایت های خود را از سینمای دینی دریغ نمی کنند. بهمنی درباره دلایل عدم توجه سینما در به تصویر کشیدن قیام امام حسین (ع) و واقعه کربلا در این سال ها، گفت: دستگاه های فرهنگی در کشور زیاد داریم که باید به مسایل خاص فرهنگی ـ دینی و ملی بپردازند که متاسفانه این ارگان ها و دستگاه ها به وظایف خود در این زمینه عمل نکرده اند. وظیفه این ارگان ها حمایت از فیلمسازان برای ساخت این گونه فیلم ها است چرا که بخش خصوصی بودجه ساخت این گونه فیلم ها را نمی تواند تامین کند. بهمنی گفت: اگر در طول این سال ها، آثاری خلق شده، تنها عشق به اهل بیت و دین و فرهنگ ملی باعث تولید آثار شده است و سازندگان آثار از تاثیر سینما بر طیف وسیع مخاطب به خوبی آشنا بوده اند.
وی ادامه داد: سالانه هیات های زیادی به عشق امام حسین برای عزاداری در نقاط مختلف کشور برپا می شود و توده های مردم در دهه محرم به عشق امام حسین (ع) سرمایه گذاری می کنند و از جان و دل کار می کنند اما این افراد با مقوله تصویر و تاثیر آن بر قشر وسیعی از مخاطبان آگاه نیستند. اگر این افراد را بتوان به سینما جذب کرد تا برروی آثار دینی و مذهبی سرمایه گذاری کنند و آنها را با تاثیرگذاری سینما بر اقشار مختلف مردم آگاه ساخت، گام مهمی جهت ساخت آثار مذهبی و دینی برداشته شده است. وی ادامه داد: تا زمانی که سیاستگذاران فرهنگی و مسئولین نهادهای فرهنگی کشور برنامه ای نداشته باشند جذب حمایت های مردمی به این مقوله ممکن نخواهد بود.
بهمنی در ادامه به تاثیر سینما بر افکار عمومی اشاره کرد و گفت: مردم اگر از ارزش و اهمیت و تاثیر سینما بر افکار عمومی آشنا شوند و اگر بدانند ارزش و اهمیت فرهنگ عاشورا و فرهنگ اهل بیت را از طریق سینما می توان به خوبی منتقل کرد، حمایت های خود را از سینما دریغ نمی کنند و این وظیفه مسئولان فرهنگی کشور است. تا زمانی که ارتباط درستی میان توده های مردم و سینما به وجود نیاید، نمی توان شاهد نمود فرهنگ عاشورا در سینما بود.
محمدرضا شرف الدین مدیرعامل انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس در گفتگو با فارس، در آسیب شناسی سینمای دینی و آئینی، درباره دلایل عدم توجه سینما در به تصویر کشیدن قیام امام حسین (ع) و واقعه کربلا در این سال ها گفت: واقعه عاشورا از اهمیت بسیار بالایی در دین و آئین و فرهنگ ما برخوردار است و می توان به تاثیرگذاری عمیق آن بر فرهنگ ملی ما و جایگاه این واقعه در معرفت دینی پرداخت.
وی ادامه داد: اگر به ریشه های هنرهای دینی رجوع کنیم، به پرده خوانی در روزگاران قدیم خواهیم رسید. نقاشی و صورتگری پرده ها در زمان خودش هنری فاخر و در خور توجه بود که به واقعه کربلا می پرداخت. در آن زمان تصویرگری، مشروعیتی نداشت و عده ای معتقد بودند چهره معصومان نباید کشیده شود اما با تمام اشکالات، پرده خوانی در عواطف و فرهنگ مردم از جایگاه و اهمیتی برخوردار بود. وی در ادامه به واقعه عاشورا و اهمیت توجه سینما و تلویزیون به آن پرداخت و گفت: واقعه عاشورا بسیار بزرگ و با اهمیت است، پس آثاری که برای به تصویر کشیدن این واقعه ساخته می شود، باید فاخر باشند و از سقوط به ورطه ابتذال و سطحی نگری دوری کنند. این تهیه کننده گفت: تلویزیون امکان هزینه کردن و ظرفیت ساخت چنین آثاری را ندارد، درحالی که هریک از مدیران سیما، به اهمیت و عمق واقعه عاشورا واقفند و معتقدند که این واقعه باید در فرهنگ شیعیان به تصویر کشیده شود، اما واقعیت آن است که بودجه این آثار در ردیف بودجه سالیانه این مدیران قرار ندارد.
وی اظهار داشت: آثار زیادی در تلویزیون ساخته شده اند که به واقعه عاشورا نپرداخته اند و در آنها، تنها حواشی عزاداری ها و سوگواری ها و به نوعی، شکل ظاهری، صوری و ابتدایی واقعه عاشورا تصویر شده است. شرف الدین اظهار داشت: با این وجود باید گفت کار معرفتی در این زمینه، در حوزه تلویزیون صورت نگرفته و به زیرساخت های عاشورا و چرایی این واقعه مهم، خیلی کم عنایت و توجه شده است. وی در عین حال تصریح کرد: البته در طول این سال ها، شاهد تولید سریال های خوب و ارزشمندی هم بوده ایم که به وقایع قبل و بعد از قیام عاشورا پرداخته اند. تلویزیون باید زمینه ای را فراهم آورد تا آثاری در خصوص قیام عاشورا قبل و بعد از آن به طور مداوم ساخته شود و تنها به ایام محرم و سایر مناسبت های مذهبی اکتفا نشود. باید در صدا و سیما زمینه ای برای تحقیق و پژوهش قیام عاشورا فراهم شود تا به طور مستمر، شاهد آثار خوب و درخور توجه درباره این واقعه مهم تاریخی باشیم.
محمود گبرلو در این باره اظهار داشت: نکته مهم این است که عاشورا به عنوان یک حرکت بزرگ تاریخی که می تواند برای همه ملت ها سرنوشت ساز باشد، در سینما می تواند به عنوان یک ژانر و یا فرهنگ خاص مطرح شود. اما این که چرا در ایران علیرغم وجود اعتقاد به آرمان ها و ارزش های عاشورا، مسئولان و متولیان گام های چشمگیری برنمی دارند، به نظر من دلیل عمده اش این است که متولیان سینما در تبیین و ترویج فرهنگ عاشورا در سطح جامعه یا در بین هنرمندان، کمتر تلاش می کنند.
این منتقد در ادامه افزود: این یک واقعیت است که علی رغم این که مردم به شدت با این آثار ارتباط برقرار می کنند، در 32 سالی که از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران گذشته، اثری برجسته در مورد عاشورا ساخته نشده است. گبرلو تصریح کرد: متاسفانه عده ای از هنرمندان هم بدون تحقیق و پژوهش به این باور رسیده اند که گامی در این زمینه برندارند و برخی فیلمسازانی هم که علاقه مندند به این حوزه بپردازند، زمینه برای فعالیت آنها فراهم نیست. وی در پایان گفت: ساخت اثر در مورد عاشورا سخت است و سازندگان چنین آثاری، نیاز به حمایت دولتی دارند و باید با جذب حمایت دولتی، راغب به ساخت تولیدات ارزشمند شوند. یکی از راه حل های این قضیه، این است که انجمن سینمای جوان از جوان های مستعد دعوت کند تا از زوایای مختلف به این واقعه بپردازند و با ایده های سینمایی خود، با مخاطبان ارتباط برقرار کنند.