کیومرث شهبازی
از مسائل مطرح در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را می توان در روابط ایران و با لیبی جست وجو کرد. عامل اصلی و تأثیرگذار در این روابط را پرونده امام موسی صدر و ربوده شدن وی در اواخر دهه 05 در خاک لیبی می توان ارزیابی کرد. با تمام این تفاسیر و در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصل پیگیری پرونده امام موسی صدر تأکید داشته و دارد، اما دو کشور با برخورداری از ظرفیت های مشترک به ویژه اسلامی بودن برای توسعه مناسبات دو جانبه فعالیت های بسیاری داشته اند که به سطوح قابل توجهی نیز رسیده است.در جدیدترین اقدامات در این عرصه دکتر منوچهر متکی، وزیر امور خارجه کشورمان 24 دی ماه 1388 در رأس یک هیأت بلندپایه سیاسی و اقتصادی به منظور انجام دیدار رسمی دو روزه از لیبی، عازم طرابلس شد. در این دیدار که به دعوت رسمی موسی کوسه ـ وزیر امور خارجه لیبی ـ انجام شد، پیشبرد همکاری ها در حوزه های مختلف توسعه ای و زیرساختی و هم چنین ایجاد تحرک در کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور در مذاکرات دکتر منوچهر متکی با مقامات عالی رتبه لیبیایی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
رایزنی ها و تبادل نظر درباره مسائل منطقه ای با توجه به جایگاه ایران و لیبی در خاورمیانه و شمال آفریقا و هم چنین گفت وگو پیرامون مسائل مورد علاقه مشترک در جهت وحدت و همکاری های عمیق کشورهای اسلامی، از جمله محور مذاکرات وزیر امور خارجه کشورمان در ملاقات با مقامات لیبی بود.
در بررسی پرونده روابط دو کشور در کنار مناسبات اقتصادی میان طرفین عوامل دیگری نیز بر این امر تأثیرگذار است که می تواند به توسعه روابط دو کشور منجر شود.
مهمترین مسئله موردنظر در روابط دو کشور را باید در تلاش برای اتحاد جهان اسلام جست وجو کرد. هرچند که برخی اختلافات دیدگاهی میان طرفین وجود دارد و ناکارآمدی لیبی در پرونده امام موسی صدر نیز بر این امر افزوده است، اما باید در نظر داشت که دو کشور ایران و لیبی از کشورهای اسلامی می باشند که هرکدام در منطقه ای خاص (آفریقا و خاورمیانه) از جایگاه ارزنده ای برخوردارند. همگرایی و روابط دو کشور می تواند الگویی برای پیوند سایر کشورهای اسلامی و مقابله با سیاست تفرقه افکنانه بیگانگان میان کشورهای اسلامی باشد. به هر تقدیر در شرایط کنونی که دشمنان اسلام برای تفرقه افکنی در میان مسلمانان به هر ابزاری متوسل می شوند کشورهایی مانند ایران و لیبی با ظرفیت های خود باید برای تحقق پیوند جهان اسلام به ویژه مسلمانان آفریقا و خاورمیانه همکاری گسترده ای داشته باشند.
مسئله دیگر در مناسبات دو کشور دیدگاه مشترک در قبال فلسطین است. هرچند لیبی گرایشان غرب گرایانه ای دارد، اما در قبال فلسطین مواضع مثبتی اتخاذ کرده است که نمود آن را در عدم شرکت در نشست آناپولیس (آذر 1386)، ارسال کمک های غذایی به غزه ، اعتراض رهبر لیبی به رویکرد اعراب به روند سازش و مواضع لیبی در نشست سازمان ملل در حمایت از فلسطین می توان مشاهده کرد. در شرایطی که فلسطین در موقعیت دشواری قرار دارد و برخی کشورهای عربی نیز به روند سازش روی آورده اند ، همکاری ایران و لیبی در حمایت از ملت فلسطین می تواند نقشی مهم در تحولات فلسطین داشته باشد.
از دیگر مسائل مطرح در روابط دو کشور را باید در نقش منطقه ای دو کشور برای تأمین منافع یکدیگر جست وجو کرد. لیبی به عنوان کشور بزرگ آفریقایی می تواند پل ارتباطی ایران با 35 کشور دیگر در آفریقا باشد و از سوی دیگر ایران پل ارتباطی لیبی با شرق. این تعاملات در عرصه های مختلف برای طرفین از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
در مجموع در بررسی روابط ایران و لیبی و پیامدهای آن می توان گفت که این روابط نه تنها در بخش روابط دو جانبه بلکه در تحقق اهداف جهان اسلام از اهمیت ویژه ای برخوردار است، به ویژه اینکه این روابط می تواند به تحکیم اتحاد جهان اسلام منجر شود. به هر حال ایران و لیبی به رغم ملاحظاتی در زمینه مسائلی خاص نظیر پرونده امام موسی صدر به دلیل موقعیت و جایگاهی که در عرصه منطقه ای و جهانی دارند باید در چارچوب توسعه مناسبات گام بردارند چراکه نتیجه آن برای کل جهان اسلام می باشد. البته رویکرد لیبی به بررسی و شفاف سازی در مسائلی مانند پرونده امام موسی صدر میتواند بر تحکیم این مناسبات تأثیر بسیاری داشته باشد که مسلماً برای لیبی تبعات مثبت بسیاری در روابط با ایران و کل جهان اسلام خواهد داشت.