بصیرت:سید احمد خوانساری، در 18 محرم 1309 ق. در شهر خوانسار، در خانواده ای روحانی دیده به جهان گشود. وی تحصیلات خود را در اصفهان آغاز و پس از مدتی به خوانسار مراجعت و مقداری از ریاضیات و علوم مقدماتی و سطح را در زادگاه خویش از محضر علمای بزرگ آن سامان فرا گرفت. سپس برای ادامه تحصیل به اصفهان مهاجرت نمود و در آن شهر خارج فقه و اصول خواند. سپس در اراک در ابحاث فقه و اصول آیةا... حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی شرکت جست و نهایت استفاده را نمود.
بعد از هجرت آیةا... حایری(ره) به قم، او نیزعازم آن دیار شد و پس از دو ماه، آیةا... حایری محل اقامت نماز جماعت خود را- در مدرسه فیضیه- به ایشان تفویض کرد و در اولین نماز جماعت هم شرکت جست و به ایشان اقتدا نمود. خوانساری در مدتی که در حوزه مقدسه قم توقف داشت، از مدرسان و فضلای بزرگ حوزه به شمار می رفت و از همان ابتدا به تدریس سطوح و خارج فقه و اصول پرداخت. علاوه بر آن از اساتید خط و ریاضیات نیز به شمار می رفت و در تهران طالبان دانش دین در محضرش دروس خارج فقه را می آموختند. از حوزه تدریس آیةا... خوانساری شاگردانی توانمند و مجتهدینی ارزشمند به جامعه علمی و حوزه تقدیم شد. برخی از شاگردان او در قم عبارتند از: جلال طاهر شمس، ستوده، شیخ علی پناه اشتهاردی، سید محمد باقر سلطانی، سید موسی صدر، شهید مرتضی مطهری و سید عبدا... شبستری. در محرم 1370 ق. که علامه حاج یحیی سجادی وفات کرد، اهالی تهران از آیةا... بروجردی تقاضا کردند که: شخصیت با کفایتی را به تهران اعزام دارند تا در مسجد حاج سید عزیزا...، اقامه نماز کرده و به امور دینی مردم بپردازد. آیةا... بروجردی نیز مرحوم خوانساری را به تهران فرستاد.
بعد از وفات مرجع کبیر آیةا... بروجردی(ره)، جمع کثیری از مردم ایران و برخی از کشورهای دیگر، به ایشان رجوع کرده و از ایشان تقلید نمودند. آیةا... خوانساری همراه دیگر علما، در اعتراض به حوادث سال 1342 ش. در مجامع شرکت نمود و اعلامیه های متعددی نیز در همان روزها از طرف ایشان منتشر شد.
شخصیت سیاسی و نفوذ اجتماعی آیةا... خوانساری موجب می شد در سخت ترین شرایط که دیگران قدرت ابراز نظر نداشتند وی دست به اعمال نظر بزند. از این رو آنگاه که گروه عمده ای از علما مانند حاج باقر قمی، سید علی نقی تهرانی، سید محمد علی سبط و آیةا... فلسفی در زندان به سر می بردند به دیدارشان شتافته موجبات آسایششان را فراهم سازد.
آیةا... فلسفی در خاطرات خود (ص 278 ) می نویسد: معلوم شد که در بیرون منعکس شده است وضع ما در زندان چگونه است و بعضی رفته اند از آیةا... سید احمد خوانساری خواهش کرده اند که شما بروید و با زندانیها ملاقات کنید.... پس از آن ملاقات اجازه دادند برای بعضی ها که وضع مزاجی خوبی نداشتند از منزل غذا بیاورند. سرانجام این عالم بزرگوار پس از 96 سال عمر با عزت، بر اثر کسالت در اولین ساعات بامداد روز شنبه 27 ربیع الثانی 1405 ق. مطابق با 29 دی 1363 ش. در پی بیماری ندای حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت. امام خمینی(ره) در بخشی از پیام خود به مناسبت رحلت ستاره آسمان فضایل سید احمد خوانساری، نوشت:این عالم جلیل و بزرگوار و مرجع معظم که پیوسته در حوزه های علمیه و مجامع متدینه، مقام رفیع و بلندی داشت و عمر شریف خود را در راه تدریس و تربیت علم و عمل به پایان رسانده حق بزرگی بر حوزه ها دارد، چرا که با رفتار و اعمال خود و تقوا و سیره خویش پیوسته در نفوذ مستعده مؤثر و موجب تربیت بود.
* حسن نجفی