م. سعیدی
انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی را می توان سرفصل جدیدی در قطب بندی جریانها و گروههای سیاسی کشور دانست؛ تحولاتی که به شکل گیری دوم خرداد 76 انجامید. در هفته اول خردادماه 1374، مجلس شورای اسلامی مورخه (18/12/74) را به عنوان روز برگزاری انتخابات مجلس دور پنجم تعیین نمود. بدینسان زمان دقیق مهمترین حادثه سیاسی سال 74 مشخص گردید. خبر اعلام شده این فرصت را در اختیار جریانهای سیاسی قرار داد تا به صورت رسمی فعالیتهای انتخاباتی خود را آغاز نمایند. سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز هر چند در فضای انتخاباتی مجلس چهارم شکل گرفته بود ولیکن حضور تأثیرگذاری در آن انتخابات نداشت؛ به همین دلیل انتخابات مجلس پنجم اولین آزمون جدی بود که سازمان آن را تجربه می نمود و این شرایط وقتی برای سازمان اهمیت بیشتری می یافت که محوری ترین تشکل سیاسی طیف چپ؛ مجمع روحانیون مبارز، دوران فترت خود را می گذراند و بطور غیررسمی در غیاب مجمع، رهبری طیف چپ در انتخابات مجلس پنجم بر دوش سازمان نهاده شده بود.(1)
اولین سرمقاله انتخاباتی عصر ما با عنوان «انتخابات مجلس» در تاریخ(10/3/74 ) منتشر گردید. در این مقاله ضمن اشاره به اهمیت و جایگاه مجلس در نظام تصمیم گیری کشور، به نقد عملکرد جناح راست در انتخابات مجلس چهارم و حذف کاندیداهای طیف چپ پرداخت. سرمقاله مذکور نشان می داد که خط تبلیغی و محور کلیدی که سازمان برای حضور در انتخابات بر آن تاکید خواهد کرد، نقد عملکرد شورای نگهبان و مسئله نظارت استصوابی خواهد بود تا شاید بتواند با فشار رسانه ای و تبلیغاتی فضا را برای بازگشت دوباره به قدرت فراهم آورد.
همین خط تبلیغی سازمان در شماره های بعدی عصر ما ادامه یافت و در هر شماره موضوع انتخابات در سرمقاله مورد توجه قرارگرفت که در اغلب این نوشته ها، فشار به شورای نگهبان و نقد نظارت استصوابی تکرار می گردید. در مجموع محورهای زیر در این نوشته ها و مقالات مورد نقد قرارگرفت:
- عملکرد شورای نگهبان، همسو با منافع طیف راست سنتی.
-اصلاحیه قانون انتخابات در مجلس چهارم که طبق آن نظارت استصوابی شورای نگهبان عام و شامل کلیه مراحل انتخابات خواهد بود.
-تغییرات صورت گرفته در سطح مجریان و متولیان برگزارکننده انتخابات در استانها.
-خطر رد صلاحیت گسترده کاندیداهای طیف چپ توسط شورای نگهبان.
-تبلیغات مسموم جناح راست علیه رقیبان.
سازمان تلاش می کرد با صف بندی گروه های سیاسی در آستانه انتخابات مبتنی بر الگوی چهارگانه ای که خود بطور تفصیلی معرفی کرده بود، فضای انتخابات را آنگونه که خود می خواست کنترل نماید. سازمان معتقد بود آنچه که «جناح راست سنتی» می نامد، امروز با داشتن اکثریت مجلس چهارم درصدد بدست گیری مجلس پنجم بوده و تلاش دارند به نحوی برنامه ریزی کنند که پیروزی در انتخابات هفتم ریاست جمهوری را نیز بعد از پایان دوره دوم ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی قطعی نمایند. در همین راستا تلاش دارد به هر طریقی که شده ائتلاف ایجاد شده بین خود و جناح راست مدرن (مدیران مجموعه دولت) و جناح چپ جدید (انصارحزب الله) در مجلس چهارم را برای کسب قدرت در انتخابات مجلس پنجم تداوم بخشند، هر چند که از سویی دیگر به هر دو جناح مذکور به چشم رقیب می نگرد و در صورت قطعی شدن غلبه بر رقیب دیرینه خود «چپ سنتی»، در مقابل راست مدرن و چپ جدید هم صف آرایی خواهد نمود.
تلاش سازمان مجاهدین برای تعمیق شکافهای جناحهای سیاسی و شفاف سازی مرزهای جناحهای مختلف پروسه ای برای جلوگیری از ائتلاف دو جریان راست مدرن و چپ جدید با راست سنتی بود و در این مسیر نقدهای تند و صریح سازمان علیه برنامه های دولت هاشمی رفسنجانی که اعضای اصلی آن در جریان راست مدرن قرار می گرفتند، به مانعی برای نزدیکی به این جریان مبدل شده بود.
در همین ایام بود که سازمان مجاهدین بطور جدی تری وارد عرصه انتخابات شد و نخستین بیانیه انتخاباتی خود را در( 24/8/74) صادر نمود. این بیانیه از 3 بخش تشکیل گردیده است، عنوان بخش اول: «نگاهی تحلیلی به چهار دوره گذشته انتخابات مجلس از نظرگاه اجتماعی، جناح بندیهای سیاسی و نهادهای قدرت نظارتی و اجرایی» است که به تاریخچه انتخابات مجلس بعد از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره شده است.
بخش دوم با عنوان «نگاهی به شرایط کنونی، در آستانه پنجمین دوره انتخابات مجلس» به تحلیل آخرین وضعیت جناحهای سیاسی کشور پرداخته و از خطر تلاش طیف راست سنتی برای بدست آوردن انحصاری قدرت و حذف کامل 3 طیف دیگر از عرصه قدرت یاد می کند.
بخش سوم مقاله « استراتژی و تاکتیک انتخاباتی» و پیشنهاداتی است که سازمان مجاهدین انقلاب در هفت بند به همه نیروهای طیف چپ دارد.
در مجموع سازمان در این بیانیه تلاش دارد تا ضمن دعوت از نیروهای طیف چپ برای خروج از انفعال، آنها را به حضور فعال در تحولات سیاسی این مقطع از جمله انتخابات مجلس پنجم ترغیب نماید.
جناح مقابل سازمان نیز در تحلیل ها و اعلام موانع خود مدعی بود که طیف چپ تلاش دارد تا برای بازگشت به قدرت با طیف راست مدرن به ائتلاف برسد و بدین ترتیب، صحنه انتخابات را در مدل 2 قطبی «جریان در خط ولایت» و «جریان خارج از خط ولایت» تحلیل می نمود. صف آرایی که یک سوی آن را طیف راست سنتی و چپ جدید به عنوان «جریان در خط ولایت» و در دیگر سوی جریانهای لیبرال شامل طیف راست مدرن و چپ قرار خواهند گرفت. (2)
این تحلیل شاید آن روز کمی غیر واقعی و عجولانه به نظر می رسید، اما گذشت زمان و شکل گیری کارگزاران، واقعی بودن آن را به اثبات رسانید.(3)
در دومین بیانیه انتخاباتی، سازمان مجاهدین تلاش دارد تا به نحوی خود را از اتهام گرایش به سمت «راست مدرن» برهاند. بیانیه با عنوان «طیف چپ و مسئله انتخاباتی » با طرح این سوال آغاز می شود که «چرا طیف چپ و سازمان برای مقابله با راست سنتی و جلوگیری از قدرت انحصاری آن، با جناح راست مدرن و یا چپ جدید به یک رفتار و سیاست ائتلافی دست نمی یازد؟»
سازمان با اشاره به مرزهای خود با هر سه جناح دیگر، لازمه ائتلاف با هر یک از دیگر طیف ها را عدول از اصول و مبانی خود دانسته و حتی از لحاظ تاکتیکی هم به ضرر جناح چپ دانسته و نتیجه آن را به نفع جناح راست ارزیابی می کند، اما آنچه پیش آمد، غیر از آنی بود که سازمان مدعی شده بود، بدین شکل که با اعلام موجودیت گروه کارگزاران سازندگی در بهمن ماه همین سال، فضای چهار قطبی جامعه بار دیگر دو قطبی شد، که در یک سوی آن طبق ادبیات ساختگی سازمان، راست سنتی و چپ جدید قرار داشتند و در دیگر سوی راست مدرن(لیبرالها و تکنوکراتها) در ائتلاف با جریان چپ، جبهه جدیدی را تشکیل داد که بطور مشهود از انتخابات ریاست جمهوری و در حمایت از حجت الاسلام سید محمد خاتمی رسمیت یافت و تا به انتخابات نهم ریاست جمهوری و حمایت همه جانبه از کاندیداتوری آقای هاشمی رفسنجانی و انتخابات دهم ریاست جمهوری و ایجاد فتنه سبز در حمایت از موسوی تداوم یافت.
در ادامه کار در شرایطی که حدود یک ماه تا انتخابات مجلس باقی مانده بود، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی توانست در کنار انجمن اسلامی معلمان، انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه ها و انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، نهضت اسلامی تعاون؛ «ائتلاف گروه های خط امام» را تشکیل داده و خود را برای شرکت در انتخابات آماده نماید. این در حالی بود که مجمع روحانیون مبارز و دفتر تحکیم وحدت، غائبین بزرگ این ائتلاف به شمار می رفتند. در بروشور تبلیغاتی سازمان نیز؛ «استقلال»، «آزادی» و «عدالت» به عنوان شعارهای محوری آمده بود.
در تهران 5 نفر از فهرست «ائتلاف خط امام»، رد صلاحیت شده بود که یکی از آنها سردبیر عصرما؛ «محسن آرمین» بود. سرانجام لحظه موعود به سر رسید و انتخابات در روز جمعه «18/12/74» در سراسر کشور آغاز شد. در این انتخابات بیش از 24 میلیون نفر به پای صندوقهای رأی رفتند و در برخی از شهرها نمایندگان حداقل لازم برای انتخاب را کسب ننموده، لذا ادامه انتخابات به مرحله دوم کشیده شد. در تهران در مرحله اول فقط علی اکبر ناطق نوری و فائزه هاشمی توانستند به مجلس راه یابند.
عصرما در اولین شماره بعد از برگزاری انتخابات دور اول در سرمقاله ای با عنوان «شکست انحصار»، که در اصل اطلاعیه سازمان برای انتخابات بود و در تاریخ (22/12/74 ) منتشر گردیده بود، نتایج انتخابات را پیروزی خواند و آن را به ملت تبریک گفت! سازمان در این مرحله تلاش نمود تا علیه فضای ایجاد شده به بهانه مبارزه با نفوذ لیبرالیسم بایستد و ضمن شفاف سازی این مسئله را ترفندی ساخته و پرداخته جناح راست سنتی برای خارج کردن رقیب از صحنه رقابت انتخاباتی تعبیر نماید.(4)
سرانجام سازمان با شرکت در ائتلاف گروه های خط امام با شعار «پیروی از خط امام، اطاعت از رهبری ، حمایت از مستضعفین» فهرست 11 نفره خود را به مرحله دوم انتخابات در شهر تهران چنین معرفی نمود. انتخابات روز 31 فروردین ماه، پایانی بود بر تحولات پرماجرای چند ماهه انتخابات مجلس پنجم. در این روز میلیونها نفر از مردم سراسر کشور در انتخابات شرکت کردند و باقیمانده نمایندگان مجلس را برگزیدند. در شهر تهران در مرحله دوم تمامی 29 کاندیدای باقیمانده جامعه روحانیت در فهرست دور دوم نیز حضور داشتند. از فهرست کارگزاران هم 29 مورد که 9 مورد آن با جامعه روحانیت مشترک بود، در فهرست این گروه حضور داشت. از کاندیداهای ائتلاف خط امام 11 نفر در دور دوم حضور داشت که 8 تن آنها توسط کارگزاران معرفی شده بود.
در این مرحله در تهران یک میلیون و 431 هزار و 431 رأی به صندوقها ریخته شد و از بین 58 نفر باقی مانده در مرحله دوم افراد زیر که اکثریت آنها از فهرست جامعه روحانیت بودند به ترتیب به عنوان منتخب مردم تهران راهی مجلس پنجم شدند: سیدعلی اکبر ابوترابی فرد، عباس شیبانی، مرضیه وحید دستجردی، محمدرضا باهنر، محمدعلی موحدی کرمانی، نفیسه فیاض بخش، قربانعلی دری نجف آبادی، سهیلا جلودارزاده، محسن یحیوی، حسن روحانی، سیدمحمود دعایی، عبدالله نوری، منیره نوبخت، علیرضا محجوب، ابوالقاسم سرحدی زاده، سیدرضا اکرمی، موسی زرگر، محمدجواد اردشیر لاریجانی، مجیدانصاری، داود دانش جعفری، فاطمه رمضان زاده، سیدمرتضی نبوی، سیدرضا تقوی، علی موحدی ساوجی، شهاب الدین صدر.
دو عضو برجسته سازمان مجاهدین، بهزاد نبوی و محمد سلامتی نتوانستند وارد مجلس شوند. «ائتلاف گروههای خط امام» با صدور بیانیه ای از مردم به خاطر حضور فعال در صحنه انتخابات تشکر نمود(5) و بدینسان ماجرای تحولات انتخابات مجلس به پایان رسید و مجلس پنجم از خردادماه آغاز بکار کرد.