بسم الله الرحمن الرحیم
بصیرت:اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در "تالین" مرکز "استونی" به شدت خبرساز شده و نوعی تقابل آراء درون سازمان ناتو را به نمایش گذاشته است.
در این اجلاس "آندرسن فوگ راسموسن" دبیرکل ناتو ادعا کرد حفظ ذخائر باقیمانده سلاحهای هستهای تاکتیکی آمریکا در اروپا برای "تضمین قدرت بازدارندگی ناتو" یک ضرورت است. درعین حال، هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا هم دیدگاه واشنگتن در مورد مخالفت با طرح خروج کلاهکهای اتمی از اروپا را اعلام نمود و خاطرنشان کرد آمریکا هیچ طرحی برای خروج سلاحهای هستهای کوتاهبرد از پایگاههای اروپائی را ندارد. با اینهمه وی یادآور شد که هرگونه تصمیم در این زمینه به مذاکرات هستهای با روسیه بستگی دارد.
تقریباً بلافاصله، روسیه اعلام کرد هرگونه کاهش سلاحهای هستهای روسیه منوط به خروج کلاهکهای اتمی آمریکا از اروپا خواهد بود و در واقع تا مرحله تحقق این خواسته، مسکو تصمیمی برای کاهش کلاهکهای خود اتخاذ نخواهد کرد. اصل درخواست برای خروج سلاحهای اتمی آمریکا از اروپا به درخواست آلمان، بلژیک، هلند، نروژ و لوگزامبورگ برمیگردد که در عین حال از پشتیبانی روسیه نیز برخوردار است. این 5 کشور میگویند استقرار سلاحهای اتمی آمریکا میراث جنگ سرد است و اکنون وقت آن فرا رسیده که با خروج این سلاحهای اتمی، فضای تازهای در اروپا حاکم شود.
یک موضوع مهم اینست که دولت نروژ خواستار خروج این سلاحهای اتمی آمریکائی از اروپا است ولی راسموسن نخست وزیر سابق، تحت تأثیر القائات و فشار آمریکا موضع کاملاً مخالفی اتخاذ کرده است. بعلاوه، برخی کشورهای اروپای شرقی و مرکزی که به تازگی به ناتو پیوستهاند، مدعی هستند که برای حفظ امنیت کشورشان در برابر خطرات روسیه به نقش بازدارندگی این سلاحهای اتمی مستقر در اروپا نیاز دارند. البته به نظر میرسد حتی این مواضع نیز از فشارها و القائات واشنگتن متأثر بوده و از جانب کشورهائی مطرح میگردد که تا دیروز در فهرست اقمار اروپائی اتحاد شوروی محسوب میشدهاند ولی امروزه نوعی واگرائی افراطی نسبت به مسکو را از خود به نمایش میگذراند.
در واقع مسئله به سرنوشت 200 کلاهک هستهای تاکتیکی با برد کوتاه مربوط میشود که واشنگتن از وجود آنها در اروپا به عنوان یک اهرم فشار، نه تنها علیه روسیه که حتی علیه اروپا نیز بهره میبرد.
مسکو با مشروط ساختن موضوع تخریب و انهدام سلاحهای اتمی خود به پایان استقرار این کلاهکها در اروپا، در واقع دومین شرط برای اجرای پیمان جدید استارت 2 را مطرح ساخته است پیش از این، روسیه با مشروط کردن اجرای پیمان استارت 2 به عدم تأثیر سپر دفاع موشکی ناتو بر ظرفیت هستهای و استراتژیک این کشور، "حق تحفظ" برای خروج یکطرفه و تعلیق پیمان استارت 2 را برای خود اعلام داشت. بدین ترتیب نافذ بودن پیمان استارت 2 هم از جانب روسیه و هم از جانب واشنگتن مورد تردید جدی قرار گرفته است.
"آندره نسترینکو" معاون وزیر خارجه روسیه یکبار دیگر نسبت به طرحهای موشکی آمریکا و ناتو در پشت مرزهای این کشور اظهار نگرانی کرد و آنرا "غیرقابل قبول" خواند و اظهار داشت علت استقرار ظرفیتهای ضد موشکی آمریکا در لهستان و سایر کشورهای اروپای شرقی در پشت مرزهای روسیه نامفهوم و نگران کننده است.
اکنون آمریکا شرط تازهای برای خروج این سلاحهای هستهای تاکتیکی از اروپا قرار داده و ضرورت دستیابی به توافق جمعی 28 کشور عضو ناتو را مطرح ساخته است. "جیمز آپاثورای" سخنگوی دبیرکل ناتو با تاکید بر این مطلب در واقع نقش کم اهمیت کشورهای اروپای شرقی در این زمینه را تعمداً پررنگ ساخته و چنین وانمود میکند که گویا آنها در این مقوله "حق وتو" دارند که بدون موافقت آنها تصمیمی در این مورد اتخاذ نخواهد شد.
بدین ترتیب، تصمیم جدید واشنگتن در مورد حفظ و ابقای سلاحهای اتمی در اروپا، صرفاً حرکتی علیه روسیه ارزیابی نمیشود بلکه به طور همزمان، یک پاتک سنگین علیه کشور اروپائی نیز هست که خواستار خروج این سلاحها از اروپا بودهاند و آنرا "میراث جنگ سرد" میدانند. این پدیده یکبار دیگر تقابل آراء درون ناتو را به نمایش میگذارد و نشان میدهد که اعضای ناتو نه تنها در مورد جنگ افغانستان، بلکه حتی درخصوص راهکارهای ناتو برای تضمین امنیت جمعی اروپا هم اختلاف نظرهای جدی دارند.
این نکته از آن جهت اهمیت دارد که درحال حاضر اعضای ناتو سرگرم تجدیدنظر در راهبرد کلی این پیمان هستند و قرار است دکترین جدیدی را تعیین کنند که اساس سیاستهای حال و آینده را به تصویر بکشد. اعضای قدرتمند اروپائی درون ساختار ناتو، خواستار تضعیف نقش واشنگتن در این زمینه هستند ولی آمریکا از طریق بده بستانهای پشتپرده با دولتهای ضعیف اروپای مرکزی و شرقی، به طور همزمان سرگرم خنثی کردن این دافعه نیرومند است.