بصیرت:طی دو دهه اخیر، تحولات ناشی از ظهور، گسترش و نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات در همه شؤون زندگی بشری آنچنان روشن و
تأثیر گذار بوده که هیچکس در مورد انقلاب ناشی از این فناوری و تأثیرات عمیق آن بر جامعه بشری تردیدی به خود راه نمی دهد.در این راستا رشد فناوری و استفاده از سیستم های هوشمند الکترونیک در زندگی روزمره مدت هاست که در کاهش ترافیک شهرهای بزرگ دنیا نیز تأثیر گذاشته است.امروزه مردم بسیاری از کشورها با الکترونیکی شدن شهرها و گسترش روز افزون اینترنت بیشتر امور روزمره خود را از طریق خدمات ارائه شده در حوزه فناوری اطلاعات انجام داده و دیگر چندان به خیابان ها نمی آیند.واقعیت این است که کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در سیستم های اداری، تجاری و عمومی، بسیاری از فعالیتهای حضوری و فیزیکی را حذف کرده است. از این رو امروزه دیگر برای یک کار ساده اداری نیازی به سفر و جابه جایی نیست و می توان آن را از طریق شبکه های الکترونیکی انجام داد. حتی خریدهای اینترنتی از خرید یک کت و شلوار گرفته تا سفارش یک پیتزای قارچ با سس اضافه از طریق اینترنت انجام می شود.
شواهد نشان می دهد که بخش عمده ای از سفرهای درون شهری در تهران و سایر شهرهای بزرگ کشور به منظور انجام امور اداری یا خدماتی است. گرفتن اسناد یا مدارک، پر کردن فرمها، تقاضانامه ها، تحویل مدارک، پیگیری کارهای اداری، اطلاع از مراحل انجام یک کار، خرید کالاهای مورد نیاز، سفارش انجام یک کار یا خدمت، از جمله اموری است که حجم عظیمی از فعالیت های مراجعان به ادارات، سازمانها، وزارتخانه ها و مراکز خدماتی را تشکیل می دهد.
معمولاً برای انجام هر یک از این کارها، چندین بار تردد در خیابانهای شلوغ شهرهای کشورمان انجام می شود که این امر علاوه بر ترافیک، هزینه هایی چون هدر رفتن وقت، هزینه کردن پول، مشکلات روانی ناشی از ترافیک وشلوغی خیابانها، آلودگی هوا و محیط زیست و ... را بر فرد و جامعه تحمیل می کند.
این در حالی است که امروزه با الکترونیکی شدن بسیاری از امور روزمره زندگی انسانها، در برخی جوامع شاهدیم که حتی ملاقات بیماران بستری شده در بیمارستانها به صورت مجازی و با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام می شود.در این راستا بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و همچنین تولید سالانه 1/5 میلیون خودرو، معضل ترافیک تنها با عریض کردن خیابانها برطرف نمی شود، زیرا دنیا این تجربیات را قبل از ما انجام داده مثلاً برخی از کشورها تا 24 لاین خط رفت و برگشت خودروها را احداث کرده اند و با این وجود نیز نتوانسته اند مشکل ترافیک را حل کنند. نهایتاً به این نتیجه رسیده اند که تنها راهکار باقی مانده برای حل مشکلات ترافیکی استفاده از فناوری اطلاعات وتجربیات جدید الکترونیکی است.
تجربه این کشورها نشان داده است که فناوریهای جدید ICT و دولت الکترونیکی در کاهش ترافیک نقش مؤثری داشته است.
در کشورمان هم اکنون بیش از 3 هزار دستگاه دولتی و وابسته به دولت با مراجعه حضوری مردم کار می کنند این در حالی است که تنها 100 تا 150 دستگاه از طریق سیستم های الکترونیکی به مردم خدمات می دهند.
از این رو بهترین راهکار برای حل معضل ترافیک، فرهنگ سازی است و در این راستا باید شرایطی را به وجود بیاوریم که مردم متقاعد شوند از طریق اینترنت و شبکه های پرسرعت داخلی کارها را از منزل انجام دهند. البته تحقق این موضوع وابسته به ایجاد بسترهای لازم است تا شهروندان بتوانند در همان محیط زندگی و کار خود خدمات مورد نیاز را از طریق سیستم های الکترونیکی، تلفنی، و اینترنتی دریافت نمایند؛ امری که امروزه تا حدودی با گسترش بانکداری الکترونیکی و یا فروش اینترنتی بلیت قطار و... شاهد آن هستیم زیرا هدف طرحهایی نظیر دولت الکترونیک و تجارت الکترونیک و یا شهرهای الکترونیک همین است که شهروندان خدمات را آنلاین دریافت کنند و نیازی به سفر و مراجعه حضوری آنان نباشد.به این منظور ارتقای سطح سواد الکترونیک، گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در جامعه به ویژه در امور زندگی روزمره مردم، فرهنگ سازی و نهادینه کردن نحوه استفاده مفید و کاربردی از اینترنت و فناوری اطلاعات و گسترش طرحهای خدمات الکترونیکی در دستگاههای اجرایی الزامهایی است که بایستی مورد توجه جدی قرار گیرد .
در این میان آموزش از جایگاه مهمی برخوردار است زیرا با آموزش الکترونیکی شهروندان در بین آنها نیاز الکترونیکی ایجاد می شود و به دنبال آن شهروندان از دولت، تقاضای ایجاد شهر الکترونیکی و سرویس های الکترونیکی می کنند و همین مسأله، عامل تأثیرگذاری برای کاهش سفرهای درون شهری و ترافیک شهرهای بزرگ کشورمان خواهد بود.
بر این اساس گسترش استفاده از سامانه کنترل هوشمند ترافیک در شهرهای کشورمان که اساسا فعالیتی مبتنی بر استفاده از فناوریهای الکترونیک است، نیز می تواند مفید واقع شود.
همچنین انتقال فعالیتها و خدمات به فضای مجازی که بسیاری از آن به عنوان دولت الکترونیک نام می برند نیز بایستی مورد توجه قرار گیرد، مطمئناً لازمه این اقدام ایجاد شهر «مجازی» یا همان شهر الکترونیک است.در این راستا توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات و نیز ارتقای سطح دانش استفاده از اینترنت، به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت تقاضای سفرهای درون شهری (و برون شهری) ضروری بوده و بدیهی است که کاهش این مسافرتها و جایگزینی آنها با ارتباطات الکترونیکی، منجر به کاهش مصرف سوخت، جلوگیری از اتلاف وقت شهروندان، هوای پاک و در نهایت ترافیک روان خواهد شد.
* امیر روحپرور