سرمایه هایی که کاخ می شود

* سرآغاز
بصیرت:نارضایتی شهروندان از تجمل گرایی و نحوه خدمات رسانی بانکها در حالی ادامه دارد که بررسی ها نشان می دهد، طی سالهای
گذشته این نظام همواره با انتقادهایی از سوی کارشناسان، صنعتگران و فعالان اقتصادی به دلیل عدم خدمات دهی و همسویی با فعالیتهای اقتصادی همراه بوده است.
بررسی ها می گوید، هر چند که نظام بانکی نقش مؤثری در روند توسعه و رونق کسب و کار داشته است، اما توجه به تشریفات و تجمل گرایی، حرکت لاک پشتی به سمت الکترونیکی شدن، توزیع نشدن مناسب تسهیلات، شبهه ربوی بودن بعضی فعالیتها و نیز نرخ بالای سود تسهیلات و... بانکها را از ایفای نقش اصلی خود به عنوان موتور محرکه اقتصاد، باز داشته است.بروکراسی پیچیده نظام بانکی نیز از دیگر مشکلات این بخش است که سبب استقبال مردم طی سالهای گذشته از صندوقهای قرض الحسنه و مؤسسات مالی و اعتباری شده است.مسأله دیگر متناسب نبودن میزان عرضه و تقاضای تسهیلات و فزونی تقاضا بر عرضه است که باعث به وجود آمدن نوعی رانت در این بخش شده است.از سوی دیگر در برخی از بانکها، آن چنان تجمل گرایی رونق دارد که ناخودآگاه انسان را به تأمل وا می دارد، از اینکه آنها با کدام سرمایه چنین قصر باشکوهی را به نام خدمت فراهم کرده اند، اما به راستی آیا این همه تجملات پر زرق و برق که در برخی از شعبه های بانکها و سرپرستی آنها وجود دارد، در شأن نظام مقدس جمهوری اسلامی و کارگزاران آنها می باشد؟این در حالی است که بالا بودن هزینه پول، معوقات بانکی و چالش دانه درشت ها، ساعتهای کاری پایین و متخصص نبودن نیروی انسانی، هزینه های بالای جوایز، دایر نمودن شعبه های بانکها در مراکز خرید گرانقیمت و خیابانهای اصلی که باعث بالا رفتن هزینه های جاری بانکها می شود، تأسیس شعبه های جدید بدون افزایش ساعتهای کاری، نبود رقابت سالم و سهیم نکردن سپرده گذاران در سود واقعی حاصل از درآمدهای بانکی، جملگی از مهمترین چالشهای پیش روی نظام بانکی کشورمان به شمار می روند.
تلویزیون 2 میلیون تومانی در بانک!
تجمل گرایی و کاخ سازی بانکها، در کنار بروکراسی در روند استفاده از تسهیلات و سود کمرشکن وامهایی چون مسکن از جمله مسایلی است که همواره مورد انتقاد بوده است.
شهروندان معتقدند، در حالی اغلب منابع بانکها توسط خود مردم از طریق سپرده گذاری در حسابهای مختلف تأمین می شود که خود آنان در استفاده از منابع بانکها با مشکلات عدیده ای مواجهند.
این در حالی است که برخی افراد جامعه به راحتی به این منابع دسترسی داشته و از این رو شاهدیم که بخشی از تسهیلات بانکها در بازار «سیاه» عرضه می شود.
یکی از شهروندان در این باره می گوید: مدتهاست که بانکها در رقابتی سخت و نفس گیر به تجملات رو آورده اند، به عنوان مثال در یکی از شعبه های بانک ... 3 دستگاه تلویزیون ال. سی. دی 2 میلیون تومانی نصب شده است و یا در بانک ... لوستری نصب شده که قیمت آن را نمی دانم.
وی می افزاید: یکی از بانکهای دولتی اخیراً در حالی که از نمای ساختمان زیبایی برخوردار است، اقدام به تخریب نما و استفاده از کامپوزیت کرده است و یا بانک دیگری را می شناسم که اخیراً تابلوی اغلب شعب خود را در تهران و شهرستانها تعویض کرده است. آیا این اسراف منابع نیست؟
رضا لطفی تصریح می کند: نیاز و خواست مردم ساختمانهای شیشه ای نیست، آنچه که مردم انتظار دارند، خدمات مطلوب از بانکهاست که تاکنون محقق نشده است.
وی ادامه می دهد: در یکی از شعبه های بانک شاهد استفاده از لوکس ترین وسایل اداری بوده ام، اما همین شعبه مدتهاست که کارمند کافی برای پاسخگویی به مردم ندارد!
عامل ربا خواری کیست؟
یکی دیگر از مشتریان بانکها با انتقاد از تجمل گرایی در ساخت وساز بانکها می گوید: بانکها در حالی بدون هیچ گونه مشکلی این اقدام را انجام می دهند که اغلب منابع آنها توسط خود مردم یا دولت تأمین می شود.
عباس محمدی با اشاره به ریخت و پاش در ساخت و ساز بانکها تصریح می کند: در خیلی از خیابانهای بالای شهر شاهدیم که بانکها پهلو به پهلو «کاخ» می سازند، در حالی که در بسیاری از روستا و مناطق محروم خدمات بانکی بسیار ضعیف است.وی با اشاره به وجود رباخواری در جامعه می گوید: اگر بانکها درست به وظیفه خود عمل کنند، باور کنید رباخواران برای همیشه حذف می شوند.وی تصریح می کند: در حالی شهروندان شاهد تجمل گرایی و نماسازی بانکها هستند که بسیاری از مشتریان بانکها برای نیازهای خود به ناچار به بازار آزاد «پول» رجوع می کنند.
این شهروند می گوید: هیچ چیز بدتر و منفورتر از رباخواری نیست، اما شاهدیم که حتی مراجع از وجود ربا در حوزه خدمات بانکی گلایه دارند.
در حسرت یک لیوان آب!
تجمل گرایی از هر نوعی که باشد، خانمان برانداز است. آرامش را از انسان می گیرد و حلاوت زندگی را به تلخی و تندی می کشاند. در واقع، در تعریف تجمل گرایی می بینیم چیزی نیست جز یکنوع چشم و همچشمی و رقابت توأم با حسادت!
این تحلیل یک پژوهشگر اقتصادی است. محمدی می گوید: در اصل، تجمل گرایی نوعی هدر دادن سرمایه هاست، حالا چه شخصی و انفرادی و چه جمعی و گروهی و... و چه از نوع اداری باشد.
البته تاکنون همه نوع چشم و همچشمی دیده بودیم، ولی نوع اداری گونه جدید تجمل گرایی است که سازمانها و ادارات را هم درگیر خود کرده است!
وی ادامه می دهد: امروزه بعضی از مدیران و مسؤولان، موقعیت خود را با اتاق، میز و صندلی و سازمان خود ارتقا می بخشند و به جای انجام وظایف، پیگیری کار ارباب رجوع و رسیدگی به امور کارکنان سازمان، هر روز مبلمان اداری و دکوراسیون سازمان خود را تغییر می دهند، آن هم با هزینه های کلان و پولهای هنگفت!
وی ادامه می دهد: بانکها با پول مردم اقدام به خرید ساختمانهای عریض و طویل می کنند و به جای بهره رساندن به مردم، کاخهای شیشه ای می سازند. بانکهایی که نه با بودجه اداری، بلکه با پول مردم هر روز به طبقاتشان اضافه و لوکس تر از گذشته می شوند. از این رو شاهدیم بانکها نیز تجمل گرا شده و چشم و همچشمی را پیشه خود کرده اند و جالب اینکه در خیلی از شعبه های بانک برای پذیرایی از ارباب رجوع حتی آب آشامیدنی هم وجود ندارد.
وی با طرح این پرسش که وقتی نماسازی، مبلمان و تزئینات برخی از بانکها چند صد میلیون هزینه می برد، آیا چیزی جز تجمل گرایی باعث آن شده است؟ می گوید: به راستی، چرا در حالی که خیلی از مردم برای چند تا هزار تومانی پاسخ منفی از بانکها دریافت می کنند، آنها همچنان کاخ می سازند؟ آیا مردم، تولیدکنندگان، بازرگانان و... برای استفاده از خدمات بانکها به این کاخها نیازی دارند؟
وی ادامه می دهد: هر چند که بانک یک بنگاه اقتصادی است و باید شیک و مرتب باشد، اما این مسأله به معنای تجمل گرایی نیست، به هر حال اگر بانکها به دنبال مشتری هستند، این را می توانند با خدمات مناسب، کسب رضایت مردم و مشتری مداری کسب نمایند.
خصوصی سازی، تنها راهکار
اما دکتر جمشید پژویان، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در این باره می گوید: مشکلات متعدد نظام بانکی کشورمان، اکثراً ساختاری هستند و در این میان، بزرگترین و جدی ترین چالش موجود، دولتی بودن بانکها می باشد، زیرا بانکداری از جمله بخشها و حوزه هایی است که ماهیتاً باید در چارچوب فعالیتهای بخش خصوصی باشد. اما در ایران، دولت جایگزین بخش خصوصی شده و همین جایگزینی، عدم کارایی را به همراه آورده است. اگر بنگاه های اقتصادی که باید ماهیت خصوصی داشته باشند، به وسیله دولت اداره شوند، هزینه هایشان افزایش یافته و ناکارا می شوند.
وی می گوید: بهتر است بانکها به استثنای یک یا دو بانک خاص که به ضرورت بازار پول کشورهایی مانند ایران باید دولتی باشند، خصوصی شوند، به طوری که سهم بخش دولتی کمتر از بخش خصوصی باشد؛ زیرا انتظار این است بخش خصوصی، هدایت فعالیتها و رعایت اصل کارایی را به عهده داشته باشد و بانکهای دولتی به تبعیت از بخش خصوصی عمل کنند. در چنین وضعیتی، بانکهای دولتی نیز خود به خود در ارائه تسهیلات و صرف هزینه در اموری چون ساخت و ساز با دقت و انضباط بیشتری عمل خواهند کرد.
اجرای ناقص قانون
نظام بانکی کشور در حال حاضر با چالشهای متعددی مواجه است که عمده ترین آن، چالش یا بحران هویت است. نظام بانکی با نوعی کارکرد دو جنسی مواجه است؛ یعنی از یک سو در ساز و کارهای اجرایی خود از ظرف ملزومات بانکداری های متعارف و ربوی برخوردار است و از سوی دیگر، درون این ظرف مضامین بانکداری بدون ربا را اجرا می کند.این دیدگاه حسن سبحانی، کارشناس اقتصادی است. او معتقد است: امور دیگری مثل کم بودن بهره وری و پایین بودن کارایی، نرخهای بهره دریافتی یقیناً بالا (البته با عنوان نرخ سود)، نیروی انسانی نه چندان متخصص و کارآمد و همچنین نبود نیروی برجسته کارشناسی که به بانکداری بدون ربا وقوف کامل داشته باشند، از دیگر موانع بانکداری ایران است.او می گوید: نظام بانکی باید به بازیابی هویتی که قانون برای آن اراده کرده، بازگردد و تلاش کند با استفاده از ذهنیت و ادراک فرهنگی جامعه ایران و به کارگیری آن در نظامهای پولی و سرمایه ای، از تسهیل و تسریعی که این مفاهیم در پیشبرد اهداف بانکی و سرمایه ای به وجود می آورند، حداکثر استفاده را بنماید. در واقع، برخلاف آنچه که برخی از مسؤولان بیان می دارند، مشکل نظام بانکی، قانون عملیات بانکی بدون ربا نیست، بلکه مشکل اصلی، عدم اجرای کامل و دقیق این قانون می باشد.
* امیر روحپرور