فرامرز پارسا
پرونده هسته ای ایران به دلیل عدم استقلال آژانس بین المللی انرژی اتمی در اجرای تعهداتش و وابستگی آن به نظام سلطه در حالی به یکی از مهمترین تحولات عرصه جهانی مبدل شده که تلاش برخی اعضای گروه 1+5 برای بازگشایی پرونده در شورای امنیت، مهم ترین محور آن را تشکیل می دهد. هر چند که آژانس بین المللی انرژی اتمی و 118 کشور عضو عدم تعهد همواره بر صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای ایران تأکید داشته و دارند اما برخی کشورهای غربی که همچنان در توهم نظام سلطه قرار دارند با فضاسازی های دروغین سعی در بازگشایی پرونده ایران در شورای امنیت را دارند.
نکته قابل توجه در این حوزه، نقش و جایگاه اعضای غیر دائم شورای امنیت می باشد. این نهاد که با ادعای برقراری ثبات در عرصه جهانی تشکیل شد هم اکنون دارای 5 عضو دائم شامل چین، روسیه، آمریکا، فرانسه و انگلیس با حق وتو و 10 عضو غیر دائم شامل لبنان، برزیل، بوسنی، نیجریه، گابن، ترکیه، مکزیک، نیجریه، اتریش و ژاپن است.
آنچه در پرونده شورای امنیت از جمله در قبال ایران مشاهده می شود این است که، 5 عضو دائم به جای سایر اعضا تصمیم گیری کرده و در نهایت قطعنامه یا بیانیه های دلخواه خود را به این کشورها تحمیل می کنند. این روند از یک سو موجب تزلزل جایگاه شورای امنیت در عرصه جهانی شده و از سوی دیگر ماهیت و جایگاه اعضای غیر دائم را تحت الشعاع قرار داده است به گونه ای که افکار عمومی جهان، شورای امنیت و اعضای غیر دائم را دست نشانده و مطیع نظام سلطه می دانند.
نکته قابل توجه در تحولات شورای امنیت گام های جدید و مثبت برخی اعضای غیر دائم برای پایان دادن به روند گذشته و بیان نقش و جایگاه این کشورها در عرصه تصمیم گیری در شورای امنیت می باشد. مواضع اتخاذ شده از سوی کشورهایی مانند ترکیه ، برزیل و لبنان بویژه در زمینه پرونده هسته ای ایران را می توان در این چارچوب ارزیابی کرد. با توجه به اینکه اولاً آژانس بین المللی انرژی اتمی بر صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای ایران اذعان دارد، ثانیاً جامعه جهانی از جمله 118 عضو عدم تعهد از فعالیت های هسته ای ایران حمایت می کنند، حضور فعال اعضای غیر دائم شورای امنیت در پرونده هسته ای ایران با محوریت همسو شدن با خواست جهانی مبنی بر مقابله با توطئه ها و فرافکنی های سلطه طلبانه غرب می تواند دستاوردهای بسیاری برای این کشورها به همراه داشته باشد. اگر روندی که کشورهایی مانند ترکیه، برزیل و لبنان در قبال پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کرده اند (که همانا عدم پذیرش زورگویی های غرب می باشد) از سوی سایر اعضای غیر دائم نیز اجرا شود، مسلماً دستاوردهای بسیاری برای آنها به همراه دارد. نخست آنکه این کشورها به عنوان عضو غیردائمی شورای امنیت، نقش و جایگاه واقعی خود را به نمایش می گذارند که نشانگر استقلال آنها در عرصه تصمیم گیری است. آنها با این رویکرد به بازیگری جهانی مبدل می شوند نه کشورهایی که صرفاً مطیع غرب می باشند.
دوم آنکه هر کدام از این کشورها نماینده بخشی از جهان می باشند. همسویی آنها با غرب یعنی تحمیل خواسته های نظام سلطه بر حوزه انتخابیه آنها. این امر مسلماً از سوی ملتها و دولتها پذیرفته نمی باشد که نتیجه آن نیز انزوای منطقه ای این کشورها و عدم اقبال آنها برای تمدید دوران کاری شان در شورای امنیت می باشد. شاید به دلیل عدم استقلال کشورها در تصمیم گیری شورای امنیت باشد که موجب شده بسیاری از کشورها صرفاً یک دور در این شورا حضور داشته باشند و دیگر از سوی حوزه های انتخابیه مطرح نشوند.
در مجموع می توان گفت که پرونده هسته ای ایران با ویژگی های ذکر شده، فرصتی بزرگ برای اعضای غیر دائم شورای امنیت می باشد تا با رویکرد به خواست جامعه جهانی یعنی عدم همسویی با سیاست های زورگویانه غرب، به احیای جایگاه از دست رفته اعضای غیر دائم شورای امنیت در 6 دهه حیات این شورا و ارتقای جایگاه جهانی خود به عنوان کشوری مستقل و آزادیخواه دست یابند، چنانکه اکنون کشورهایی مانند برزیل، ترکیه و لبنان با در پیش گرفتن این مولفه توانسته اند به بازیگرانی قابل توجه در عرصه جهانی مبدل شوند.