بصیرت:توفانی که بر سر بحران مالی یونان و پیآمدهای آن در اتحادیه اروپا به پا خاست، مهم ترین منطقه همگرایی اقتصادی در جهان را رو در رویپرسش هایی نگران کننده قرار داده و حتی تعادلهای موجود در روابط بین المللی را به چالش کشیده است.
مروری سریع بر مراحلی که این بحران پشت سر گذاشته، به درک بهتر آنچه هم اکنون در صحنه اقتصادی اروپا میگذرد، کمک میکند :
یک - یونان، یکی از شانزده عضو منطقه پولی اروپا، به دلیل ناتوانی از پرداخت اصل و فرع بدهی سیصد میلیارد یورویی خود، در کام یک بحران شدید مالی فرو رفت و در پی روبرو شدن با سوء ظن شدید محافل اقتصادی بین المللی، از متحدان خود در اتحادیه اروپا یاریخواست.
دو - در پی تردیدهای فراوان، وزیران دارایی کشورهای عضو منطقه یورو و نمایندگان صندوق بین المللی پول یکشنبه دوم ماه مه در بروکسل بر سر طرح اعطای یک وام صد و ده میلیارد یورویی در سه سال آینده به یونان به توافق رسیدند. این تصمیم بی سابقه به معنایاعطای روزانه به طور متوسط صد میلیون یورو قرض به آتن با بهره پنج در صد در هزار روز آینده است. هشتاد میلیارد یورو از این اعتبار از سوی اتحادیه اروپا و مابقی از سوی صندوق بین المللی پول تامین خواهد شد.
سه - مرکب طرح یاری رسانی به یونان هنوز خشک نشده بود که اتحادیه اروپا در کام بحران تازهای فرو رفت. سه شنبه چهارم ماه مه، خبری به سرعت باد در مراکز اقتصادی اروپا انتشار یافت مبنی بر این که اسپانیا، با توجه به اوجگیری درجه خطرپذیری مالی خود، به زودی برایدرخواست 280 میلیارد یورو قرض به صندوق بین المللی پول مراجعه خواهد کرد.
چهار- "دست و دلبازی" اروپاییان و صندوق بین المللی پول بی قید و شرط نیست. یونان، در ازای دریافت وام صد و ده میلیارد یورویی، متعهد شد با اعمال یک برنامه ریاضت کشانه تند و تیز، طی سه سال اینده سی میلیارد یورو صرفه جویی کند. چگونه؟ از راه حذف پاداش و حتی کاهش حقوق کارمندان و پایین آوردن شمار آنها، سخت تر کردن نظام بازنشستگی، بالا بردن مالیات وغیره.
چهار شنبه پنجم ماه مه، تظاهرات خشونت آمیز در آتن و دیگر شهر های یونان در اعتراض به طرح ریاضت کشی اقتصادی، و نیز احتمال گسترش بحران مالی یونان به دیگر کشورهای عضو منطقه پولی اروپا به ویژه اسپانیا و پرتغال و حتی ایتالیا، فشار بر یورو را افزایش داد و ارزش آن را در برابر دیگر پولهای معتبر بین المللی باز هم پایین تر آورد.
پنج - پارلمان یونان پنجشنبه شب طرح ریاضت کشی اقتصادی را، که در ازای دریافت صد و ده میلیارد یورو وام تنظیم شده، تصویب کرد. به رغم این رویداد، بازارهای مالی جهان همچنان از آن بیم دارند که آتن، زیر فشار تظاهر کنندگان، ریاضت را کنار بگذارد و از پرداخت بدهیهایش خود داری کند. ترس از این سناریو، و نیز خطر سرایت بحران مالی به دیگر کشورهای منطقه یورو، بورسهای آمریکا و آسیا را نیز متزلزل کرد.
همزمان، کاهش نرخ برابری یورو در برابر دیگر ارزها شدت گرفت.
در ورای نوسانات پولی، که از آغاز پیدایش یورو وجود داشته و بارتکرار شده است، وضعیت بحرانی یونان و خطر سرایت آن به دیگر کشور ها، سرنوشت یورو و حتی آینده اتحادیه اروپا را مطرح میکند. در واقع شماری از اقتصاد دانهای مشهور جهان و همزمان، معتبر ترین رسانههای اروپایی از آینده پول واحد اروپا با تردید سخن میگویند.
ژوزف استیگلیتز، برنده جایزه نوبل اقتصاد، سه شنبه گذشته هشدار داد که اگر اروپا مسایل نهادی خود را به گونهای بنیادی حل نکند، عمر یورو احتمالا بسیار کوتاه خواهد بود.
روزنامه فرانسوی "لوموند" نیز در سرمقاله شماره ششم ماه مه خود گسترش بحران مالی در منطقه پولی اروپا را "بازی خطرناک دومینو" توصیف کرد و افزود که تداوم این وضعیت حرف کسانی را به کرسیخواهد نشاند که در بقای یورو، پول واحد اروپا شک و تردید دارند. از دیدگاه روزنامه با نفوذ پاریسی، منطقه یورو برای پرهیز از فروپاشی، چارهای ندارد جز آنکه در راه همگرایی اقتصادی با رنگ و روی فدرال پیش برود.
"لوموند" به تهاجمی اشاره میکند که از سوی مخالفان سر سخت یورو و اتحادیه اروپا در رسانههای خبری کشورهای عضو منطقه پولی اروپا آغاز شده است. اینان با استفاده از بحران کنونی، بی پروا تر از همیشه خواستار بازگشت به پولهای ملی اند و ادعا میکنند که یورو به شکست انجامیده است.
تهاجم مخالفان وحدت اروپا، که یورو یکی از مهم ترین نمادهای آن است، زاییده وقفهای است که در پیشبرد این طرح تاریخی به وجود آمده است. به علاوه اروپاییان از انجام اصلاحات بنیادی لازم براینوسازی اقتصاد هایشان باز مانده اند و پویایی آنها، در مقایسه با ایالات متحده آمریکا و قدرتهای آسیایی، آشکارا ضعیف است.