بصیرت: مطالعات روز::: اشاره: بدون تردید یک محقق و پژوهشگر هرقدر با منابع مطالعاتی و پژوهشی بیشتری آشنا و مرتبط باشد مساعدت کننده فعالیت مطالعاتی و تحقیقی او خواهد بود. در سالهای اخیر مراکز علمی و پژوهشی متعددی در کشور ایران تأسیس شد که کارهای پژوهشی قابل پشتیبانی در زمینههای مختلف انجام می دهند. از این رو فصلنامه روز سعی براین دارد حتی المقدور مراکز علمی و پژوهشی که در راستای رسالت هادیان سیاسی قابل استفاده است شناسایی و خلاصهای از فعالیتها و اهداف آنها را معرفی می نماید. مؤسسه مطالعات دریای خزر: http://www.caspianstudies.com این مؤسسه در سال 1376 با رعایت کامل قوانین و مقررات کشور و التزام به اصول و اهداف مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده است و یکمؤسسه مطالعاتی ، تحقیقاتی، فرهنگی، اطلاع رسانی ، پژوهشی و تبلیغاتی فرهنگی می باشد. مؤسسه برای تحقق اهداف خود به فعالیتهای زیر اقدام مینماید: • تحقیق و مطالعه پیرامون مسائل حوزه خزر، از جمله امور محیط زیست ، امور حقوقی، شیلات، حمل و نقل و انرژی. پیگیری امور مربوط به سیاست و حکومت در کشورهای آسیای مرکزی قفقاز و روسیه تأسیس و اداره فروشگاه کتاب و کتابخانههای تخصصی ، تحقیقاتی یا عمومی انجام مطالعات و تحقیقات در موضوعات متناسب با اهداف مؤسسه و اجرای طرحهای پژوهشی و فرهنگی ترجمه متون و کتب به فارسی و زبانهای خارجی برگزاری دورههای کوتاه مدت آزاد در کلیه رشتههای متناسب با فعالیتها و اهداف سازمان انجام فعالیتهای انتشاراتی و تأسیس و اداره مرکز نشر به منظور انتشار کتاب، نشریات و مطبوعات تشکیل جلسات گفتگو، همایش ، سمینارو مسابقه فرهنگی در موضوعات مختلف مرتبط با اهداف مؤسسه مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای صدا وسیما http://www.crspa,ir مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای به توصیه مقاممعظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای در ذیل حکم ریاست وقت سازمان، آقای هاشمی، در سال 1368 ایجاد گردید. این مرکز از ادغام «مرکز تحقیقات اجتماعی و ارزشیابی برنامه» که پیش از این از واحدهای تابعه «امور برنامهریزی و ارزیابی» بود و «واحد فعالیتهای فرهنگی» از واحدهای تابعه «معاونت آموزشی» و «واحد ارزیابی» شورای سرپرستی سابق، به وجود آمد. تشکیلات مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای از مهرماه 1368 مورد بررسی قرارگرفت و پس از طی مراحل کارشناسی، در مهرماه 1369 به تصویب نهایی رسید و ابلاغ گردید. با توجه به شرایط و مقتضیات سالهای بعد از 1369، تشکیلات مرکز، باتوجه به گستردگی فعالیتهای آن چند بار مورد تجدید نظر قرار گرفت. این مرکز فصل دیگری از روند تشکیلاتی خود را در مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای طی کرد که فعالیتهای آن با ایجاد واحدهای جدیدی همچون «واحد سنجش افکار» و گسترش فعالیتهای «واحد هماهنگی تحقیقات مراکز شهرستانها و دفاتر نمایندگی خارج از کشور» روبه افزایش گذاشت. هماکنون این مرکز با ساختار جدید در پاسخ به انتظارات سازمان فعالیتهای پژوهشی خود را گسترش میدهد و با مطالعه و انجام پژوهش و سنجشهای گوناگون در زمینههای مورد نیاز سازمان با استفاده از روشهای علمی، برای سیاستگذاری، برنامهریزی، نظارت و ارتقاءکیفی برنامهها در چارچوب اصول و سیاستهای نظام جمهوری اسلامی ایران با وظایف و سیاستهای مشخص گام برمیدارد. اهداف و سیاستهای مرکز به شرح ذیل میباشد: 1_ پژوهش در زمینههای موردنیاز سازمان برای کمک به امر تصمیمسازی مدیریت عالی و پشتیبانی پژوهشی از حوزههای ستادی (سیاستگذاری، برنامهریزی، نظارت و ارزیابی) 2_ تحقیق درباره سیاستهای برنامهای، مدیریتی و اجرایی سازمان. 3_ مطالعه درحوزه علوم ارتباطات، رسانه و دانشهای مرتبط. 4_ شناخت و سنجش باورها، نگرشها، دیدگاهها و انتظارات موجود در جامعه و مخاطبان برنامهها. 5_ سنجش و ارزشیابی برنامههای صدا و سیما به منظور تعیین میزان دستیابی به اهداف موردنظر و ارتقای کیفی و محتوایی برنامههای صداوسیما. آخرین پژوهشهای این مرکز در زمینه مسایل سیاسی عبارتند از: _ بررسی تأثیرات جهانیشدن برامنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و نقش صدا و سیما در این زمینه. _ بیانات حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری درباره اصول، اهداف و سیاستهای خبری صداوسیما. _ بررسی دادهها و نظرسنجیهای مرکز تحقیقات درخصوص غرب. _ درآمدی بر «همبستگی ملی و مشارکت عمومی». _ بررسی تطبیقی، اصول و شاخصههای مردمسالاری دینی و لیبرال دموکراسی و میزان گرایش مردم نسبت به آنها. آشنایی با مرکز تحقیقات علمی دبیرخانه مجلس خبرگان http://www.nezam,org مواجهه نظام جمهوری اسلامی با بعضی از بنبستهای شرعی و قانونی زمینه طرح دیدگاههای جدیدی از سوی رهبرکبیر انقلاب و زمینه بازنگری در قانون اساسی را فراهم آورد، اما با این همه جای بحث و تحقیق هر چه بیشتر مباحث حکومتی اسلام باقی است و دفاع علمی و عقلانی از اصول محکم نظام اسلامی چون ولایت فقیه و تبیین مسائل و مباحث مبهم و ناپیدای اندیشه سیاسی اسلام چون عرصه آزادیها و ... هنوز نیازمند تلاشهای همه جانبه و محققانه میباشد. توجه به این نیاز اساسی، مجلس خبرگان را بر آن داشت که با ایجاد مرکز تحقیقات علمی در مجموعه فعالیتهای دبیرخانه مجلس خبرگان موافقت نموده و زمینه دستیابی به این هدف مهم را فراهم آورند. مواد مربوط به تشکیل مرکز تحقیقات علمی مصوب 6/10/1372 درضمن وظایف دبیرخانه به این شرح است: ــ پژوهش در موضوع حکومت اسلامی بالاخص ولایت فقیه تألیف و نشر آن به صورتهای مناسب پس از تأیید هیأت رئیسه، معرفی ولایت فقیه در مجامع علمی داخل و خارج از کشور و در سطح عموم مردم. ــ تهیه گزارشها و منابع لازم در زمینه مسائل فقهی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در حوزه مسئولیت خبرگان برای اعضای هیئت رئیسه و ریاست مجلس و بررسی پیشنهادهای واصله از نمایندگان در محدوده مسئولیت خبرگان. محورهای نظام تحقیقات مرکز نظام تحقیقاتی مرکز به طور کلی در چهار محور پیش بینی شده است بدیهی است که هر محور، قابلیت اجرای چندین پروژه تحقیقاتی را دارد. محوراول: فلسفه سیاسی اسلام ومبانی حکومت دینی و اهداف نظام حکومتی اسلام در این محور بحث انتظار از دین، دین و سیاست، دین و نظامسازی سیاسی _ اجتماعی، نقد و بررسی سکولاریسم، اسلام و مقتضیات زمان، تحقیقات تاریخی، کلامی و فقهی مسئله فوق، دین وسیاست و ارتباط آنها در اسلام و مسیحیت، مطرح میشود. محور دوم: حکومت دینی و ولایت فقیه در محور دوم این مباحث مطرح میشود: منشأ مشروعیت، ساختار کلی حکومت دینی، بررسی مدلهای گوناگون حکومت دینی در طول تاریخ و در فرضیه فقیهان، ویژگیهای حاکم، مکانیزم اداره جامعه، مناصب گوناگون فقیه، عوامل تضعیف و تقویت دولت، مباحث مربوط به قوای سهگانه، ساختار، شرایط و مسئولیتهای آنان و جایگاه، مجلس خبرگان از جهت حقوقی _ فقهی و .... محور سوم: اصول سیاست داخلی مباحثی چون؛ جایگاه مردم، حقوق وآزادیهای فردی واجتماعی، وظایف متقابل مردم و حاکم، اصول بنیادین لازمالاجرا در میان مردم هچون عدالت اجتماعی و امر به معروف و نهی از منکر، در این محور بحث خواهد شد. محور چهارم: دیپلماسی و وظایف فراملی دولت اسلامی چگونگی ارتباط با دولتهای خارجی، مسئله تعهدات بینالمللی و وظیفه مقابله با کفر و امر به معروف و نهی از منکر، مسئولیت کشور اسلامی در مقابل مستضعفان و مسلمین تحت ستم، تئوری امالقری، اصول سیاست خارجی چون مصلحت و عزت از مباحث این محور است. این مرکز چندین کتاب پیرامون موضوعات و محورهای مورد نظر در دست تألیف دارد. پایگاه اطلاعرسانی سراسری اسلامی http://www.islamicdatabank.com در عصری که گستره اطلاعات و دانش لحظه به لحظه فزون تر میشود، بشر ناگزیر از ایجاد نظامهای قوی و منسجم اطلاعرسانی است. در هر رشته روزانه صدها کتاب، مقاله، پایان نامه، نرمافزار و دیگر منابع اطلاعاتی تولید میشود که هر یک سخنی نو برای گفتن دارد و محققان نیز از محتوای آن بینیاز نیستند. در این عرصه تنها یاریگر پژوهشگران، پایگاههای اطلاعرسانی هستند. از آنجا که تحقیقات اسلامی نیز به تناسب رشد فکری مخاطبان و برای پاسخگویی به پرسشهای جدید، رو به گسترش است. جای خالی یک نظام منسجم اطلاعرسانی در زمینه منابع اسلامی به خوبی احساس میشود. از این رو پایگاه اطلاعرسانی سراسری اسلامی (پارسا) با عنایت مرجعیت شیعه تأسیس شده است. پارسا «اینک با هدف ارائه مشخصات تمام منابعی که از این پس در یکی از رشتههای علوم اسلامی منتشر میشود به همراه چکیدهای از محتوای منابع تحقیقاتی، آغاز به کار نموده است. تمام کتابها مقالات، پایاننامهها، نرمافزارها و دیگر منابع اطلاعاتی که در سراسر جهان درباره اسلام به هر زبانی تولید میشود و در دستورکار قرار میگیرد. بستر اصلی فعالیت «پارسا» شبکه جهانی (اینترنت) است، که در آن محتویات پایگاه به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی در اختیار علاقهمندان قرار میگیرد. «پارسا» محصولات خود را روی دیسک نوری و به صورت چاپی نیز منتشر میکند. هنگامی که پژوهشگری روی شبکه جهانی به پایگاه مراجعه مینماید، به کمک ابزار قوی جستجو که در اختیار او قرار میگیرد، نخست منابع موردنظر خود را انتخاب میکند و پس از مطالعه چکیدهها، منابع مورد درخواست را سفارش میدهد تا اصل منبع به صورت پستی برای او ارسال شود یا فایل کامپیوتری آن را خریداری نماید. پارسا اولین ناشر الکترونیکی متون اسلامی و همچنین اولین توزیعکننده جهانی منابع منتشر شده اسلامی میباشد. اولین دستاورد «پارسا» ارائه فهرست و چکیده کتابها، مقالات و نرم افزارهای علوم اسلامی داخلی منتشر شده در سال 1378 است که روی سایت پایگاه در شبکه جهانی قرار گرفته و با یاری خداوند در آینده نزدیک روی دیسک نوری و همچنین به صورت چاپی در اختیار پژوهشگران قرار خواهد گرفت. در مرحله بعد کتابها و مقالات منتشر شده در کشورهای عربی در دستورکار قرار دارد و پس از آن همه منابع در سطح جهان پوشش داده خواهد شد. «پارسا» با استفاده از کادر قوی و کارآمد در زمینههای پژوهش، اطلاعرسانی، علوم رایانهای، ترجمه و ویراش، به صورت تخصصی، منابع منتشر شده را وارد پایگاه مینماید. کتابشناسی توصیفی هر منبع شامل عنوان، پدیدآورنده، محل نشر، ناشر، تاریخ نشر، عکس روی جلد، موضوع و ... ابتدا در بخش مأخذشناسی استخراج میشود. سپس کتابهایی که جنبه پژوهشی داشته باشند به یکی از گروههای تخصصی چکیدهنویسی شامل علوم قرآنی، علوم حدیث، فقه و اصول و حقوق اسلامی، تاریخ و جغرافیا، فلسفه و کلام و عرفان اسلامی و اجتماعیات اسلام، سپرده میشود . در ادامه کار، چکیدهها ابتدا به بخش ویرایش و سپس به بخش ترجمه ارسال میگردد. پس از ترجمه به انگلیسی و عربی و انجام ویرایش نهایی کلیه اطلاعات توسط بخش فنی وارد سیستم میشود و در همان لحظه از روی شبکه جهانی در اختیار همه مشتاقان در سراسر جهان قرار میگیرد. مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما زمینه فعالیت: مطالعه و پژوهش در حوزههای دین شناسی، فلسفه، حقوق، جامعه شناسی و مطالعات فرهنگی، اقتصاد، علوم سیاسی، تاریخ، هنر، ادبیات و ارتباطات متناسب با نیازهای صدا و سیما، خدمات رسانهای (پشتیبانی برنامههای صدا و سیما) و اطلاعرسانی میباشد. این مرکز با الهام از فرمایشهای مقام معظم رهبری و به دستور ریاست وقت سازمان، جناب آقای علی لاریجانی، به عنوان حلقه اتصال حوزه علمیه با صدا و سیما در پائیز 1373 تأسیس گردید که سه هدف زیر را دنبال میکند. 1ـ تأمین نیازهای پژوهشی برنامههای تولیدی با مضامین معارف اسلامی؛ 2ـ اعتلای محتوای برنامههای اسلامی 3ـ پشتیبانی، تولید و ساماندهی پژوهشهای اسلامی در صدا و سیما به منظور دستیابی و تحقق رسانه اسلامی نگین حقیقت: مناظرات مأمون با علمای اهل سنت درباره حقانیت امام علی (ع)، سیاستهای فقر زدایی در کلام و رفتار معصومین، اصلاحات: راههای مبارزه با فقر و فساد و تبعیض، تشیع و تسنن: تفاوتها و تشابهات، سلوک علوی: راهبردهای امام علی (ع) در تربیت، پژوهشی درباره طنز، سایبان مهر: نگاهی به زندگی سالمندان، ماهنامه بازتاب اندیشه در مطبوعات روز ایران: (نقد و بررسی مقالات اندیشههای مطبوعات روز ایران)، ماهنامه رواق اندیشه (نقد و بررسی مباحث فرهنگی در حوزه دین و انقلاب اسلامی)، نشریه صبح اندیشه (پاسخ به پرسشها و شبهات دینی، فرهنگی و اجتماعی)، ماهنامه سیاحت غرب (غرب شناسی از نگاه اندیشمندان غربی)، ماهنامه گلبرگ معرفت (اطلاع رسانی مناسبتها)، ماهنامه گنجینه (برگزیده متون کهن)، ماهنامه اشارات (ماهنامه عربی) پژوهشکده تحقیقات اسلامی www.irc.com زمینه فعالیت: پژوهش در حوزههای اسلامی و انسانی، تدوین متون آموزشی در حوزه عقاید، اخلاق، تاریخ، احکام، علوم قرآنی و علوم سیاسی و اطلاع رسانی در حوزه علوم اسلامی و انسانی، که به حوزه نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی وابسته است. اهداف پژوهشکده عبارت است از: 1ـ پژوهش در زمینه علوم اسلامی و انسانی و اطلاع رسانی 2ـ تهیه و تدوین کتابهای آموزشی عقیدتی ـ سیاسی سپاه و بسیج. که در سه بخش فعال است. معاونت پژوهشی معاونت تهیه و تدوین متون آموزشی معاونت اطلاع رسانی گروههای پژوهشی فقه، کلام و فلسفه، قرآن و حدیث، اخلاق و تربیت اسلامی، سیاسی، رفتاری اجتماعی، تاریخ و تمدن اسلامی. مؤسسه پژوهشی حوزه و دانشگاه www.hawzeh.ac.ir پژوهشکده حوزه و دانشگاه در سال 1361 با عنوان دفتر همکاری حوزه و دانشگاه تأسیس و از سال 1378 با تصویب شورای گسترش آموزش عالی به پژوهشکده عالی حوزه و دانشگاه تغییر نام یافت. در تاریخ 20/3/82 براساس مجوز شورای گسترش آموزش عالی کشور از پژوهشکده حوزه و دانشگاه به مؤسسه پژوهشی حوزه و دانشگاه با دو پژوهشکده علوم اسلامی و پژوهشکده حکمت و دین پژوهی و 11 گروه پژوهشی تبدیل شد. اهداف 1ـ احیا و شکوفایی فرهنگ غنی و پویای اسلامی؛ 2ـ استخراج مبانی و دیدگاههای اسلامی در حوزه علوم انسانی؛ 3ـ تحکیم مبانی وحدت حوزه و دانشگاه؛ 4ـ بسترسازی برای تحقق دانشگاه اسلامی، 5ـ تدوین منابع و متون درسی دانشگاهی در رشتههای مختلف علوم انسانی و اسلامی 6ـ انجام تحقیقات بنیادین در زمینه فلسفه علوم اجتماعی 7ـ تربیت نیروی انسانی متعهد و متخصص در رشتههای مختلف علوم انسانی و اسلامی؛ 8ـ ارائه خدمات پژوهشی و اطلاعرسانی به محققان، مراکز و نهادها. بخشها معاونت پژوهشی و تحصیلات تکمیلی معاونت اداری و پشتیبانی شورای پژوهش مدیریت نشر و ویرایش دفتر ریاست و روابط عمومی و بین الملل کتابخانه و مرکز مدارک اطلاعرسانی دفتر امور پژوهشی و همکاریهای علمی دفتر تحصیلات تکمیلی آثار مکتوب مبانی فقهی اقتصاد اسلامی، نگرشی علمی به نظام هزینه و درآمد دولت اسلامی، مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی، اسلام و حقوق بین الملل خصوصی، وبر و اسلام (پانوشتهای انتقادی و مقدمهای بر جامعهشناسی ماکس وبر)، جامعه شناسی کجروی، سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (ع)، روش تحقیق در علوم اجتماعی از اثبات گرایی تا ناهنجار گرایی، مکاتب تفسیری، فصلنامه علمی تخصصی حوزه و دانشگاه، دو فصلنامه علمی ـ تخصصی جستارهای اقتصادی، دو فصلنامه علمی ـ تخصصی تربیت اسلامی. گروههای پژوهشی پژوهشکده علوم اسلامی: علوم اجتماعی، علوم تربیتی، علوم سیاسی، اقتصاد، مدیریت، فلسفه علوم انسانی، روانشناسی، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی، فلسفه، کلام جدید، قرآن پژوهی ـ فقه، حقوق، تاریخ اسلام.
