بصیرت: دخترکی 10-12 ساله آتشدان را با زغال میچرخاند تا گر بگیرد و قرمز شود، این را اگر چه به عنوان تفریحی پرجاذبه انجام میدهد ولی از پدرش میخواهد همیشه هنگام روشن کردن قلیان، گردونه آتش را به او بسپارد و....
پسرکی 7 -6 ساله مأمور خرید سیگار برای پدر از مغازه بقالی است. او هم یاد میگیرد سیگار را چگونه و از کجا میتوان تهیه کرد؟ همان گونه که دخترک 10 ساله میآموزد قلیان چگونه آماده میشود؟ اکنون کودکان و نوجوانان فراوانی از میان دختران و پسران خانوادهها میآموزند که دخانیات چیست و چگونه مصرف میشود؟
اگر همین رد فرهنگ جامعه را در مورد مصرف سیگار بگیرید و جستجو کنید به موارد بسیاری برمیخورید که واقعا جواب روشنی خواهد داشت درحالیکه تاکنون از خود و دیگران میپرسیدید چرا در جامعه ما تا این حد مردم و به ویژه جوانان به استفاده از دخانیات خصوصا سیگا و قلیان روی خوشنشان میدهند؟
با توجه به تصاویری که همواره در ایام تابستان در پارکها و معابر سیاحتی میبینیم به یک نکته ظریف میرسیم که به ما میگوید: روی یک مسأله غفلت میکنیم و آن هم این است که برخلاف اظهار نظرهای رسمی و رسانهای، مصرف سیگار در جامعه ما به "عرف"تبدیل شده است. یعنی بسیاری از افراد و خانوادهها اگر چه میدانند مصرف سیگار برای سلامتی آنها خطرناک است، همانند بسیاری از رفتارهای غلط اما عرفی دیگر مثل عدم رعایت قوانین، قانون راهنمایی و رانندگی و... که فراوان قابل شمارش هستند. اگر چه باید اعتراف هم کرد که بسیاری از خانوادهها و افراد از مضرات سیگار بیخبر هستند که ندانستن عیوب مصرف سیگار، بر افزایش تعداد سیگاریها در جامعه هم اضافه میکند.
این نقض اجتماعی که به معروف تبدیل شده، سبب میشود کودکان و نوجوانان آن دست از خانوادههایی که در محیط خانه سیگار و دخانیات نمیبینند، در بخشهای مختلف جامعه شاهدافراد فراوانی باشند که با افتخار به سیگار پک میزنند و به دلیل همین عرف مقبول و مد روز حتی دختران جوان با افتخار به همسران سیگاری "جواب مثبت" میگویند!
روند رو به افزایش مصرف سیگار در کشور مؤید همین مسأله است که مصرف سیگار دیگر قبح ندارد و حتی به عرف جامعه تبدیل شده که جمعیت فراوانی از مردم دیگران را به سمت مصرف سیگار دعوت میکنند تا حدی که باید با شرمندگی اعتراف کرد که شرایط وخیم فوق تلاشهای اندک برای کاهش مصرف سیگار در کشور را کاملا خنثی میسازد.
خانواده و همسالان مهمترین عامل مقبولیت سیگار در میان جوانان و نوجوانان است و در چنین شرایطی همه خانوادهها این روزها پس از تعطیلی مدارس و دانشگاهها حق دارند دلنگران فرزندان خود باشند که ساعاتی از روز و شب را در بیرون از منزل سپری میکنند، افرادی که اگر لحظهای غفلت کنند همانند بسیاری از افراد سیگاری با سن 20 تا 30 میشوند، در حالیکه همین سیگاریهای دو آتشه امروز، حدود 10سال پیش پشت میز نیمکت مدرسه نشسته بودند.
آمارها چه میگویند؟ حدود 20 در صد از جمعیت کشور سیگاری هستند و هر روز بین 180 تا 200نفر هم به دلیل مصرف سیگار و بیماریهای ناشی از آن جان خود را از دست میدهند. این افراد کسانی هستند که به بیماریهای ناشی از مصرف سیگار دچار میشوند بیماریهایی که افراد سیگاری را زودتر از بقیه بیمارا ن به کام مرگ سوق میدهد.
دقت کنید سال 88 در کشور ما 3/39 در صد مرگها ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی، 5/19در صد ناشی از سکته قلبی، 3/9 در صد به علت سکته مغزی و 1/3 در صد به علت فشارخون بالا بوده که سیگار در تشدید همه آنها نقش مهم دارد.
در چند سال اخیر طرحی در کشور ایجاد شد که روزهای نخست این امیدواری را ایجاد کرده بود تا مصرف کنندگان سیگار با مشاهده تصویر "ریههای" پوسیده و خراب روی پاکت سیگار، برای ترک آن همت کنند در حالیکه این طرح علیرغم نیت خیر بانیان آن سبب شد، مصرف کنندگان ایرانی به سمت سیگار خارجی بروند و با توجه به افزایش تقاضا در داخل کشور، میزان قاچاق سیگار از 7 میلیارد نخ به یکباره به 20 میلیارد نخ افزایش یابد و اگر دقت کنیم اکنون پاکتهای سیگار بدون برچسب خطرات آن ونیز تصویر ریههای سالم و خراب، بسیار کم شده است!
تصویر فوق از روند مبارزه نشان میدهد که تلاشهای فرهنگسازی برای معرفی خطرات و مضرات مصرف سیگار هم نتیجه نمیدهد زیرا کسی که میخواهد سیگار را به دلیل "مد و عرف" مصرف کند همه خطرات آن را هم به جان میخرد. تا حدی که اکنون سالانه بالغ بر 60 میلیارد نخ سیگار در ایران مصرف میشود و کشور ما یکی از وارد کنندگان عمده توتون و تنباکو و نیز وارد کننده عمده سیگار در میان کشورهای جهان شده است. واقعا چگونه میتوان این آتش سرکش و غیرقابل مهار را ابتدا در کنترل درآورد و آنگاه از اجتماع حذف کرد؟
خانم مرضیه رحمتی کارشناس امور خانواده و همکار سازمان ملی جوانان درباره راه حل اجتماعی برای مهار مصرف سیگار در جامعه میگوید: اولین مشکلی که سبب میشود مصرف سیگار افزایش یابد فراوانی مراکز عرضه آن در کشور است و اکنون خود شاهد هستیم که هر بقالی در هر قدمی میتواند توزیع کننده فعال سیگار و توتون باشد در حالیکه به صراحت میتوان گفت که سیگار اولین عامل اعتیاد به سایر مواد مخدرهای رایج در جامعه است. زیرا جوانانی که به سیگار دم میزنند به مرور و برای تجربه و ریختهشدن قبح مصرف دود به سراغ سایر مواد مخدر میروند و معتاد خطرناک میشوند در حالیکه قرار بود بقالیها اجازه عرضه سیگار نداشته باشند و قانون آن هم به فراموشی سپرده شد.
وی مصرف مواد مخدر و سیگار را به عنوان دو ابزار دخانی هماهنگ برای نابودی نسل جوان کشور معرفی میکند و میافزاید: در این میان البته سیگار دروازه سایر مشکلات است و قبل از هر چیز ما باید خط مقدم مبارزه را تا سیگار عقب بکشیم تا بتوانیم آب را از سرچشمه پاک کنیم.
خانم رحمتی ادامه میدهد: البته در این میان خانوادهها نقش مؤثری دارند. فرزندی که اولیاء یا فامیل خود را آلوده به سیگار میبیند و یا دوستان سیگاری دارد زودتر به دام میافتد چون اصل سیگار در چنین خانوادهای پذیرفته شده است.
وی تقویت اعتماد به نفس در کودکان و نوجوانان را واکسیناسیون بسیاری قوی درمقابل وسوسههای منفی محیط خارج از خانه میداند و میگوید: اگر پدر و مادر با احترام گذاشتن به کودک و نوجوان کاری کنند که آنها نسبت به خودشان احساس خوبی داشته باشند، هیچگاه به سمت بدیها نمیروند.
این کارشناس و مشاوره امور خانواده ادامه میدهد: مسأله دیگری که والدین باید به ضرورت آن پی ببرند این است که زمینههای ناسالم اجتماعی، روابط و معاشرتهای غلط در علاقمندی به سیگار موثر است. والدین ابتدا خود باید با افراد و خانوادههایی که سیگار در آن رایج است در حد ضرورت مراوده داشته باشند و پس از آن ارتباط و رفت و آمد فرزند خودرا با دوستانش به طور غیرمستقیم کنترل کنند. دوستان آنها را از نزدیک و به نام بشناسند و حتی در باره آنها تحقیق کنند چرا که میدانیم تاثیری که گروههای همسال دارند ممکن است از خانواده هم بیشتر باشد. موضوعی که کاملا ثابت شده و نوجوانان و جوانان راه سعادت یا شقاوت را میتوانند از مسیر دوستان و همسالان طی نمایند.
دکتر محمدرضا مسجدی رئیس جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات هم با هشدار نسبت به روند رو به تزاید مصرف سیگار در کشور میگوید: تولید کنندگان سیگار علاوه بر جوانان و نوجوانان برای جلب نظر خانمها هم تلاش تبلیغاتی فراوانی را آغاز کردهاند.
وی میافزاید: امروز باموج جدیدی از استعمال دخانیات توسط بانوان و به ویژه دختران جوان روبرو هستیم چون شرکتهای تولید کننده سیگار در کنار عطر،ادکن و لوازم آرایشی و سایر محصولات مورد علاقه بانوان، اسامی سیگارهای تولیدی خود را هم ثبت میکنند در حالیکه این حرکت برخلاف معاهدات جهانی مبارزه با دخانیات است.
وی ادامه میدهد: زن و محیط خانواده در جامعه ما محور شکلگیری باورهای اجتماعی است و اگر این شرکتها بتوانند نظر 10 در صد از بانوان را جلب کنند به موفقیت بسیار بزرگی دست خواهند یافت زیرا اگر زن به مصرف سیگار یا قلیان رویآورد هیچگاه نمیتواند مانع از استعمال دخانیات همسر و فرزندان خود باشد و این عادلت از عادت فردی و تشریفاتی به عادت جمعی و خانوادگی تبدیل خواهد شد.
دکتر مسجدی درباره افزایش قاچاق سیگار در کشور پس از ثبت تصاویر و پیامهای بهداشتی روی پاکتهای سیگار از سوی شرکتهای ایرانی هم میگوید: ثبت تصاویر، مسیر درستی بوده است، اما همزمان با آن میبایست مبارزه با قاچاق سیگار هم افزایش مییافت. به عنوان نمونه همان حرکت ملی که با شرکتهای هرمی، جمعآوری شیرخشکهای قاچاق، داروهای قاچاق انجام شد باید برای قاچاق انجام شد سیگار هم انجام شود.
وی میافزاید: ایران عضو کنوانسیون کنترل تنباکو سازمان جهانی بهداشت است و در چندین سال متوالی هم پیشگام در مبارزه با مصرف دخانیات بوده و جایزههای فراوانی هم دریافت کرده است به همین منظور معتقدم ما میتوانیم رنسانس مبارزه با سیگار را آغاز کنیم و در بخش مبارزه با سیگارهای قاچاق هم نباید این کار را فقط وظیفه دولت و دستگاههایی نظیر قوه قضائیه نیروی انتظامی، بسیج، شرکتهای دخانی بدانیم.
وی میگوید: 8 تا 10 میلیون نفر در ایران سیگار میکشند و ما در قالب توصیه جمعیت پیشنهاد کردهایم که سیگاریها ماهی یک روز را روزه سیگار بگیرند و با توجه به در پیش بودن ماه مبارک رمضان این حرکت میتواند با حمایت مساجد هم انجام شود که از رفتار خوب ماه مبارک برای سایر ماهها هم استفاده ببرند.
دکتر مسجدی میگوید: هرروز پنج میلیارد تومان و سالانه 60 میلیارد تومان در ایران دخانیات دود میشود که با این مبلغ میتوان تعداد فراوانی مدرسه،درمانگاه، بیمارستان و مراکز فرهنگی خیریه احداث کرد که فایده آن به همه میرسد.
وی در باره تبلیغات منفی در جامعه برای کیفیت سیگارهای دارای پیامهای بهداشتی هم میگوید: این یک فریب است در هیچ جای دنیا این مسأله درست نیست. زیرا کسی که از نظارت میترسد دارای مشکل است د رعین حال در برزیل و برخی از کشورهای آفریقایی بیش از 6 پیام بهداشتی روی پاکتهای سیگار به چاپ میرسانند. فراموش نکنیم شرکتهایی که در عرصه بینالمللی به قاچاق سیگار ادامه میدهند آن قدر هم قدرت دارند که بخواهند شایعات دروغ را هم به نفع خود رواج دهند.
دکتر مسجدی ادامه میدهد: طبق معاهدات بینالمللی کنترل و مبارزه با دخانیات طی دو سال آینده باید برای هر پاکت سیگار 60 در صد مالیات دریافت شود در حالیکه هم اکنون در کشور ما فقط 10 در صد مالیات دریافت میشود اما در ترکیه 64 در صد، در امارات 400 در صد دولتها برای هر بسته سیگار مالیات دریافت میکنند.
وی میافزاید: خوشبختانه 85 در صد از جمعیت کشور سیگار نمیکشند که کمک مؤثری در کاهش علاقمندی به مصرف سیگار است و البته این جمعیت نباید هزینههای 15 درصد بقیه افراد جامعه که 10 میلیون نفر هستند و سیگار میکشند را پرداخت کنند.
* * *
شرایط موجود در جامعه ما نشان داده است که صرفا با توجه به سفارش نمیتوان سیگار و دخانیات و حتی مواد مخدر را حذف کرد در این میان بیمههای درمانی به خوبی میتوانند میدانداری کنند. باید قانونی در مجلس شورای اسلامی به تصویب برسد که افراد سیگاری و سایر معتادان به مواد دخانی و مخدر خودشان هزینههای درمانی خود را بپردازند. در این تعریف میتوان هزینههای بیمه افراد سیگاری را از سایر افراد جدا کرد و بیمهها با توجه به افزایش احتمال بیماری افراد سیگاری، قیمت بیمه را برای آنها افزایش دهند.
این حرکت، راه بسیار ساده و بسیار تأثیرگذار است. شرکتهای بیمه با توجه به درآمدی که از این حرکت به دست خواهند آورد، تلاش مؤثری را برای کاهش هزینههای بهداشتی، درمانی و هزینههایی که همه ساله برای مصرف سیگار در کشور پرداخت میشود، ایفا خواهند کرد. تشخیص و سود تشخیص افراد سیگاری اگر برای بیمهها منظور شود، سود کلان آن یقینا برای کل ملت و کشور باقی خواهد ماند.
* برخلاف اظهار نظرهای رسمی و رسانهای و علیرغم اطلاع افراد از زیانبار و خطرناک بودن استعمال سیگار و قلیان، متأسفانه استفاده از دخانیات به عرف جامعه ما تبدیل شده است.
*باید اعتراف کرد بسیاری از خانوادهها همچنان از مضرات سیگار و قلیان بیخبر هستند و از آن به عنوان تفریح در سفر و پارکها استفاده میکنند.
* دختری که در کنار خانواده از قلیان استفاده میکند، در آینده هیچگاه نمیتواند مانع دود و دم همسر خود باشد.
* تجارب فراوان تاکنون نشان داده که اقدامات فرهنگی بدون تشویق و تنبیه به نتیجه نخواهد رسید، در چنین شرایطی افزایش هزینه بیمه درمان افراد سیگاری راه حل بسیار مناسبی برای کاهش تقاضا در کشور ما محسوب میشود.
* سالانه بالغ بر 60 میلیارد نخ سیگار در ایران دود میشود
*خانم رحمتی کارشناس امور خانواده: نوجوانی که به سیگار دم میزند، در آینده قبح مصرف سایر مواد دخانی و افیونی هم برایش ریخته میشود
* خانوادهها در ایام تابستان بر رفت و آمد و تفریح جوانان خود بیشتر نظارت نمایند
* دکتر محمدرضا مسجدی رئیس جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران: خانمها مراقب باشند، تبلیغات شرکتهای تولید کننده سیگار در کنار عطر، ادکلن و لوازم مورد علاقه بانوان، غیرمستقیم به تبلیغ سیگار مشغول هستند
* مبارزه با سیگار قاچاق باید همانند مبارزه با شرکتهای هرمی، قاچاق شیرخشک و دارو با جدیت همراه شود
مجید زندی