بصیرت-
اشاره:
در راستای اجرای اصل 44 قانون اساسی، به تازگی اتاق بازرگانی ایران و اتاق تعاون مرکزی پیش نویس قانون «ایجاد فضای مساعد کارآفرینی و رفع موانع کسب و کار» را به رئیس جمهور تقدیم کردند.
این پیش نویس در اجرای بند (د) ماده ( 91 ) قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاستهای کلی اصل( 44 ) قانون اساسی، در شش فصل و 63 ماده به منظور بهبود فضای کسب و کار و تسهیل فعالیت فعالان اقتصادی و توسعه اقتصادی در کشور تدوین شده است.در این پیش نویس راهکارهای سهولت کسب و کار در مراحل شروع و اخذ مجوز کسب و کار، امور کارکنان، ثبت دارایی ها، اخذ اعتبار، حمایت از سرمایه گذاران، مالیات، تجارت خارجی و امور قضایی مورد توجه قرار گرفته شده است و همچنین در راستای رفع موانع کسب و کار نیز موادی پیش بینی شده است.
تشکیل شورای بهبود فضای کسب و کار به منظور نظارت بر حسن اجرای این قانون و ایجاد از احکام دیگر این لایحه است.
همچنین در پیش نویس این قانون تکالیفی نیز برای برخی دستگاه های دولتی نظیر وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم و تحقیقات و وزارت کار و امور اجتماعی تعیین شده است تا ظرف مدت یک سال از تاریخ تصویب این قانون، با ارایه طرحی به شورای بهبود کسب و کار زمینه تحقق اهداف و برنامه های تعیین شده در آن را فراهم سازند.
این در حالی است که مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی چندی قبل در بررسی چالش های فضای کسب و کار در ایران تأکید کرده بود: نتایج مطالعات نشان می دهد که رتبه و وضعیت فضای کسب و کار ایران، هم در محاسبات بین المللی و هم داخلی، رتبه و وضعیت بسیار نامناسبی است و هر چند برای اصلاح این شرایط، گامهای اولیه برداشته شده، اما این اقدامها با توجه به اهداف چشم انداز و وضعیت نامناسب کنونی بسیار ناچیز بوده است.
اما سؤالی که اینجا مطرح می شود این است که برای ایجاد فضای مساعد کارآفرینی و رفع موانع کسب و کار چه باید کرد؟ آیا این امر زمینه مناسبی را برای «کار مضاعف» فراهم می سازد؟
تبلور کار مضاعف با کارآفرینی
امسال از سوی مقام معظم رهبری سال «همت مضاعف، کار مضاعف» نامیده شده است. واقعیت این است «کار» زاینده ترین فعالیت انسانی و اصلی ترین حلال مشکلات فردی و اجتماعی است. درآمدزایی برای شخصی که کار می کند و ثروت زایی برای جامعه ای که شخصی عضو آن است، نتایج مستقیم و غیرمستقیم کار هستند. در آموزه های دینی نیز به اهمیت کار، پاکیزه کنندگی و پالایش دهندگی حاصل از آن و احترام به کسانی که کار می کنند، تأکید بسیار شده است.
همچنین در جوامع جدید هم اهمیت کار مفید و دارای بهره وری بالا، بسیار مورد توجه است، اما در اقتصاد این نوع جوامع پیشرفته، عوامل ایجادکننده «کار» از اهمیتی زیادی برخوردارند.
از این رو کارشناسان معتقدند کار مضاعف و افزایش حجم فعالیت را باید در کارآفرینی و ایجاد اشتغال جستجو کرد.
آنان بر این باورند، در شرایط فعلی کشور، بهترین روش ایجاد اشتغال و حل مسأله بیکاری، توسعه و گسترش فرهنگ کارآفرینی در جامعه است، زیرا یکی از علل اصلی رشد نرخ بیکاری در کشور ما، توسعه نیافتگی فرهنگ کار و کارآفرینی در جامعه است.
مصطفی رضوی، رئیس دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران یکی از محققان کشورمان است که دیدگاههای او درباره بهبود فضای کسب و کار مورد توجه برنامه ریزان کشورمان است. او عقیده دارد؛ بهبود فضای کسب و کار به عنوان عامل مستقیم در توسعه کارآفرینی و به طبع ایجاد اشتغال مغفول مانده است.
رضوی در مورد نقش کارآفرینی در ایجاد اشتغال در کشور، اظهار می دارد: اگرچه هر فعالیت کارآفرینانه ممکن است به طور مستقیم و در یک نگاه سطحی با کاهش اشتغال همراه باشد، اما این موضوع بدان معناست که با نوآوری در روشهای تولید و توسعه یک محصول ارزش افزوده بیشتری ایجاد می کند.
وی ادامه می دهد: می توان نشان داد مجموعه کارهای توسعه کارآفرینی به توسعه ارزش افزوده منجر می شود که نتیجه آن توسعه اشتغال در کشور است. از سوی دیگر توسعه کارآفرینی منجر به توسعه اقتصاد و به طبع آن افزایش اشتغال و رفاه اجتماعی و عمومی در جوامع می شود.وی در مورد نقش دولت در توسعه کارآفرینی تصریح می کند: دولت در توسعه کارآفرینی باید به گونه ای عمل کند که اصولاً نقشش در اقتصاد کم شود. به عقیده کارشناسان این خود به خود منجر به توسعه موضوعات کارآفرینی می شود.
به گفته رئیس دانشکده کارآفرینی، مبنای رشد کارآفرینی بهبود فضای کسب و کار است که متأسفانه با فضای سنگین و بروکراسی اداری دولتی همراه است.
وی با اشاره به ضرورتهای کار مضاعف که کارآفرینی آن را محقق می سازد، معتقد است: دولت می تواند با سیاستگذاری مناسب و استفاده از دانش کارآفرینی به بهبود فضای کسب و کار کمک کند و در عین حال مانعی برای آن نباشد.
پادزهر بیکاری
از سوی دیگر خیلی ها بر این عقیده اند که کارآفرینی مبدأ کشف استعدادهای درونی انسانهاست و همه می توانند با تلاش و کوشش به یک کارآفرین موفق تبدیل شوند.محمد اصابتی، مدیرکل بازرسی کار وزارت کار و امور اجتماعی که چنین دیدگاهی دارد، اظهار می دارد: کارآفرین برای انجام کار خود با خلاقیت، کوتاهترین راه را انتخاب و با تلاش کمتر به خیر بیشتر می رسد. داشتن اعتماد به نفس، پشتکار، استفاده از فرصت و مرد عمل و کار بودن از ویژگی های یک فرد خلاق و کارآفرین است و این فرد می تواند نقش مهمی در اشتغالزایی و ایجاد فرصتهای شغلی داشته باشد. وی با بیان اینکه کارآفرین عامل انتقال فناوری است و به فناوریهای جدیدی روی می آورد، اظهار می دارد: کارآفرینان افرادی هستند که می توانند با فکر و خلاقیت، فناوری جدید و حس رقابت را در عوامل اجرایی، مجموعه کاری و جامعه ایجاد کنند و عامل ترغیب، تشویق و تحریک سرمایه گذاران باشد.
وی در ادامه با اشاره به اعتماد به نفس بالای کارآفرینان در زمینه ایجاد شغل و تولید ایده های نو، تصریح می کند: کارآفرینی مبدأ کشف استعدادهای درونی است و همه تلاش و کوشش کارآفرینان باید در زمینه تبدیل یک ایده به خلاقیتی نو و جدید باشد.
وی تصریح می کند: کارآفرینان با فکر و خلاقیت خود موجب ایجاد بازارهای جدید و ترغیب و تشویق سرمایه گذاران برای مشارکت در این بازارها با هدف ایجاد شغل و توسعه می شوند.
وی اضافه می کند: برای رفع معضل بیکاری در کشور ضروری است، که متولیان و کارآفرینان، ظرفیتها و داشته های موجود را شناسایی و بر اساس این توانمندیها نسبت به ایجاد اشتغال و رفع بیکاری اقدام کنند.
اکسیر توسعه کشورها
چه کسانی می توانند مشکل بیکاری و کمبود اشتغال را در جامعه حل کنند؟ این پرسشی است که برخی صاحب نظران پاسخ آن را در «کارآفرینی» جستجو می کنند. شواهد و مطالعات انجام شده نشان می دهد در طول تاریخ کارآفرینان از تبار نخبگان بوده اند. از این رو خیلی ها «کارآفرین» را واژه مقدسی در ادبیات اقتصاد مبتنی بر تولید می دانند.
اما براستی «کارآفرین» کیست؟ آیا هر کسی که از تولید سهمی دارد، کارآفرین به شمار می آید؟
برخی از محققان اقتصادی بر این باورند «کارآفرین» کار و شغل ایجاد می کند و ارزش افزوده برای کشور می آورد.او یک شهروند خلاق و نوآور است که شکست را قبول ندارد.
«کارآفرین» فرصتها را به دستاورد تبدیل می کند و دودکش کارخانه ها را همیشه روشن نگه می دارد.
شهروند «کارآفرین» خستگی نمی شناسد و ناامید نمی شود، زیرا او عاشق میهن است و خدمت.
«کارآفرین» ایده خلاق را به ثروت تبدیل می کند و از ریسک نمی هراسد.
«تولید» در رگهای «کارآفرین» جریان دارد زیرا می داند راه توسعه اقتصادی از تولید می گذرد.
او مخاطره پذیر، مستقل و هدفگر است.
برای کارآفرین واقعی هیچ گاه «سود» معنا ندارد، زیرا او خود را سرباز جبهه تولید و اشتغال می داند.
خیلی ها می گویند اگر توسعه و رفاه اقتصادی می خواهیم، اگر اشتغال و مهار بحران بیکاری می خواهیم، اگر به دنبال شکوفایی اقتصادی هستیم، اگر سهم مناسبی از بازار جهانی می خواهیم، اگر توسعه پایدار می خواهیم و دهها اگر دیگر، شرط آن تولید است، اما تا «کارآفرینی» به یک فرهنگ تبدیل نشود، آیا هدفهای دیگر محقق می شود؟
* امیر روحپرور