کیومرث شهبازى
قرقیزستان به عنوان بخشی از جمهوری های استقلال یافته از شوروی سابق هر چند به دلیل موقعیت جغرافیایی به ویژه همسایگی با روسیه و چین می تواند بازیگری منطقه ای و جهانی باشد، اما به دلیل شرایط نامناسب اقتصادی و سیاسی و نیز گرایشات خارجی دولتمردان آن، در سالهای گذشته نتوانسته از این موقعیت برای رسیدن به اهداف خود بهره برداری کند.
این کشور در سال جدید شاهد تحولات متعددی بوده است که دگرگونی در ساختار امنیتی ، سیاسی و حتی سیاست خارجی آن را در اذهان تداعی کرده است. تحولات قرقیزستان را می توان در چند مرحله مورد ارزیابی قرار داد.
مرحله اول این اقدام ، تلاش مردمی برای سرنگونی دولت رنگی «باقی اف» بود.
مردم این کشور اواسط فروردین ماه دولت برآمده از انقلاب رنگی «باقی اف» را به دلیل عدم تحقق وعده ها به ویژه در حوزه اقتصادی ، وابستگی به غرب بدون آنکه غربی ها کمکی برای حل چالش های این کشور انجام داده باشند، سرنگون کردند.
این امر ناکامی دیگری برای غرب در منطقه به شمار می رود که در سالهای گذشته با انقلابات رنگی به دنبال دگرگونی در ساختار منطقه بودند.
در مرحله بعدی دولت انتقالی به ریاست خانم «رزا آتونبایوا » تشکیل شد. کابینه وی مسئول تدوین قانون اساسی جدید و برقراری نظم و امنیت در کشور بود. هر چند که طرفداران باقی اف (رئیس جمهور سرنگون شده غرب گرا) در مناطق جنوبی با ایجاد چالشهای امنیتی به ویژه تقابل میان ازبک ها و قرقیزها تلاش کردند تا فضایی از ناکارآمدی را از دولت انتقالی به نمایش گذارند اما در نهایت خانم «رزا آتونبایوا » توانست شرایط را برای برقراری ثبات نسبی و برگزاری همه پرسی تغییر قانون اساسی فراهم آورد.
مردم قرقیزستان برای بیان دیدگاه خود مبنی بر تغییر قانون اساسی برجای مانده از انقلاب رنگی 2005 ، در ششم خرداد 1389 پای صندوق های رأی رفتند.
بر اساس آمار منتشره بیش از 9درصد مردم به این تغییرات رأی مثبت دادند. این همه پرسی در فضایی امنیتی در حالی برگزار شد که بسیاری از ناظران سیاسی آن را گام سوم مردم قرقیزستان برای دگرگونی در ساختار کشورشان ارزیابی می کنند. بر اساس تغییرات ایجاد شده در قانون اساسی خانم «رزا آتونبایوا » به عنوان رئیس جمهور دولت موقت تا زمان برگزاری انتخابات (2011) بر مسند قدرت باقی خواهد ماند.
این اقدامات در حالی صورت گرفته که حضور در انتخابات ریاست جمهوری مرحله چهارم اقدامات همگرایانه مردمی برای تثبیت روند ایجاد شده در کشورشان می باشد. با این وجود تا زمان برگزاری انتخابات دو اصل اساسی دیگر تحولات قرقیزستان را تحت الشعاع قرار می دهد.
اولاً بحران های امنیتی به ویژه درمناطق جنوبی و تحرکاتی که از سوی هواداران «باقی اف» برای بی ثباتی کشور صورت می گیرد. ثانیاً، مقابله با مداخلات غرب و روسیه در امور داخلی قرقیزستان .
موقعیت جغرافیایی و شرایط قرقیزستان بگونه ای است که از یک سو درگیری های قومی به سرعت در این کشور شکل می گیرد چنانکه در درگیری های اخیر میان قرقیزها و ازبک ها بیش از 2 هزار نفر زخمی و صدها هزار نفر آواره شدند. از سوی دیگر غرب و روسیه در ادامه رقابت های منطقه ای به دنبال تثبیت نفوذ خود در این کشور پیش از تعیین دولت جدید می باشند. روند تحولات نشان می دهد که جریان های داخلی و بازیگران خارجی از فضای قومی این کشور برای رسیدن به اهداف خود بهره برداری می کنند چنانکه روسیه از آغاز تأسیس پایگاه نظامی جدید در این کشور خبر داده است. آمریکا نیز در حالی بر ادامه فعالیت پایگاه نظامی ماناس تأکید می کند که با کمک های اقتصادی سعی در توسعه نفوذ خود در قرقیزستان را دارد.
با توجه به این روند می توان گفت که قرقیزستان هر چند در مسیر ثبات و همبستگی قرار گرفته است، اما در هفته های آینده همچنان شاهد برخی چالش های داخلی به ویژه تشدید مداخلات روسیه و غرب به بهانه های مختلف خواهد بود. بر این اساس می توان گفت که قرقیزستان دورانی بس حساس را سپری می کند چنانکه برخی ناظران سیاسی تجزیه این کشور به دلیل چالش های داخلی و مداخلات خارجی را دور از ذهن نمی دانند و حتی نسبت به ایجاد جنگ داخلی در این کشور هشدار می دهند هر چند که همگرایی مردمی برای پایان دادن به چالش های داخلی و مقابله با مداخلات خارجی می تواند به سدی در برابر این نابسامانی ها مبدل شود.