فرامرز پارسا
پس از تصویب قطعنامه ضد ایرانی 1929در شورای امنیت، کشورهای غربی و روسیه در کنار اعلام برخی مواضع نخ نما شده درباره اعمال تحریم های یک جانبه به اتخاذ مواضعی غیر منطقی و خصمانه در قابل برزیل و ترکیه روی آوردند. در شرایطی که نقش فعال ترکیه و برزیل در پرونده های ایران به ویژه رأی منفی آنها در شورای امنیت به قطعنامه ضد ایرانی با استقبال جهانی مواجه شد، غربی ها در جنگ تبلیغاتی و رسانه ای بر عدم حضور این کشورها در عدم روند مذاکرات تأکید و بعضاً برای شکست تلاش های دیپلماتیک آنها فعال شدند، چنانکه پس از اعلام انتقادهای مکرر از برزیل ، باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا در اظهاراتی که نشانگر عمق خشم و ناتوانی آن در برابر ایران و تحولات جهانی است از عملکرد ترکیه در پرونده هسته ای ایران ابراز تأسف کرده است. وی در اظهاراتی، ورود ترکیه به اموری چون حضور در امضای بیانیه تهران برای تبادل اورانیوم 5/3 درصد غنی سازی شده با اورانیوم 20 درصد غنی سازی شده برای تامین سوخت راکتور تحقیقاتی و پزشکی تهران و سپس رأی منفی ترکیه در شورای امنیت به قطعنامه 1929را اقدامی نادرست و مغایر با روابط دو کشور دانسته است. همچنین منابع خبری از درخواست کلینتون برای عدم ورود ترکیه به مذاکرات 1+5 خبر دادند. روسها نیز از ابهام در پذیرش حضور ترکیه و برزیل در مذاکرات 1+5 با ایران سخن گفته اند.این گونه موضع گیری ها که می توان آن را تلاشی برای حذف بازیگران مستقل از معادلات جهانی دانست در حالی صورت می گیرد که در باب آن چند نکته قابل توجه است.
اولاً ترکیه و برزیل با حرکت مستقل خود در قبال بیانیه تهران بر این اصل که کشورهای مستقل مانند ایران، ترکیه و برزیل می توانند به عنوان بازیگران بزرگ در معادلات جهانی ایفای نقش کنند، مهر تأیید دیگری زدند. این مسئله عملاً به منزله در حاشیه قرار دادن کشورهایی مانند آمریکا، روسیه، آلمان، فرانسه، انگلیس و چین است که خود را قدرتهای برتر جهانی دانسته و خواستار تبعیت کشورها از اهدافشان هستند.
ثانیاً رأی منفی ترکیه و برزیل در شورای امنیت عملاً شکستن اجماع در قبال خواست های اعضای دائم شورای امنیت بود. این امر از استقلال کشورها در تصمیم گیری و تزلزل سلطه اعضای دائم بر شورای امنیت حکایت دارد ،چنانکه پس از آن، درخواست های جهانی برای اصلاح ساختار شورای امنیت نیز افزایش یافت. این اقدام نشان داد که کشورهای مستقل با اتحاد می توانند در برابر زیاده طلبی های قدرت های بزرگ که با حق وتو به پایمال سازی حقوق سایر کشورها می پردازند، ایستادگی کرده و ادبیات جدیدی را بر سازمان ملل به ویژه شورای امنیت حاکم سازند؛ ادبیاتی که خواست افکار عمومی و دولتها و ملتهای مستقل جهان است.
ثالثاً در حالی که اوباما با ادعاهای خود به دنبال فریب افکار عمومی با شعار تغییر بود، اقدام ترکیه و برزیل در بازیگری در پرونده های هسته ای ایران و مواضع آمریکا در قبال آن، بار دیگر واهی بودن ادعای شعار تغییر را آشکار ساخت. این مسئله هزینه های بسیاری برای کاخ سفید داشته که انتقاد اخیر اوباما از ترکیه و برزیل نیز برگرفته از خشم واشنگتن از این رسوایی است.
در مجموع می توان گفت که مواضع غرب در قبال ترکیه و برزیل بیش از هر چیز بیانگر هراس آنها از کشورهای مستقلی است که با اقدامات مغایر با زیاده طلبی های غرب، ضمن گام نهادن در مسیر صحیح، می روند تا با الگویی جهانی برای مقابله با زیاده طلبی های نظام سلطه مبدل شوند. کشورهایی مانند ایران، برزیل، ترکیه و ... که با رد سلطه طلبی های غرب نشان داده اند که می توان با استقلال به ایفای نقش در معادلات جهانی پرداخت، اقدامی که خواست افکار عمومی جهان بوده و از آن حمایت می کنند. این امر مسلماً یک رسوایی بزرگ برای نظام سلطه است، به ویژه اینکه حمایت جهانی از بیانیه تهران و اعتراض های گسترده به اقدام غرب در تحریم ایران و صدور قطعنامه نخ نما شده 1929 این حقیقت را آشکار ساخت. اقدامی که بیش از گذشته سلطه گران را در حاشیه و بازیگران مستقل را در متن قرار داده است. در این میان، ترکیه و برزیل با ادامه حضور فعال در مسیر صحیح و خواست جامعه جهانی که همانا قرار داشتن در کنار جمهوری اسلامی ایران در عرصه مقابله با نظام سلطه است، می توانند به دستاوردهای بسیاری در عرصه منطقه ای و جهانی دست یابد که نمونه بارز آن را در حمایت های جهانی از مواضع صحیح این کشورها در قبال پرونده هسته ای ایران در شورای امنیت می توان مشاهده کرد.