تحلیل گفتمان سیاسی رسانه‌ها

بصیرت:این مقاله بر آن است تا با استفاده از روش کیفی تحلیل گفتمان انتقادی نشان دهد رسانه ها چگونه به شکلی جانبدارانه، گفتمان&zwnj;های سیاسی را بازنمایی میکنند. در این راستا بعد از ارائه توضیحات مختصری درباره تحلیل گفتمان، عناصری را که هنگام تحلیل گفتمان&zwnj;های سیاسی ارائه شده در رسانهها باید مورد بررسی قرار گیرند، معرفی میشوند و در نهایت، مقاله به اختصار، به بررسی بازنمایی نقش ایران در جنگ 33 روزه اسرائیل و حزب الله در لبنان در شبکه بی بی سی خواهد پرداخت. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- واژه&zwnj;های کلیدی: تحلیل گفتمان انتقادی، جنگ 33 روزه، ایران، بی بی سی. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- مقدمه -------- ارتباطات اجتماعی به عنوان یکی از علوم میان رشته&zwnj;ای در انجام تحقیقات و پژوهش&zwnj;های ارتباطی از روشهای گوناگون تحقیق در حوزه علوم اجتماعی بهره می برد. در جامعه ما عمده این روش&zwnj;ها کمی هستند و متأسفانه این به یک سنت در محافل آکادمیک ما تبدیل شده است. دلبستگی به روش تحلیل محتوا به تدریج، نوعی نگرش کمّی را بر اندیشه محققان ارتباطی در جامعه ما حاکم کرده است. امروزه دیگر روشهای مختلف تحلیل گفتمان، به ویژه رویکردهای مختلف تحلیل انتقادی گفتمان به تدریج، جای&zwnj;گزین روش&zwnj;های قدیمی تر تحلیل کمی شده است. روش&zwnj;های تحلیل کیفی، شناخت و درک عمیق&zwnj;تری از معناهای نهفته در متون و گفتمان&zwnj;های اجتماعی به ما ارائه می کنند. تحلیل گفتمان، روشی نوین برای پژوهش در متن های ارتباطی است که برای شناخت پیام و معنای به کار رفته در پیام های ارتباطی کاربرد یافته است. در این مقاله، سعی شده است تا از تحلیل گفتمان _ با رویکرد سیاسی _ به عنوان روشی برای تحلیل متن رسانه ای یکی از شبکه های خبری بی بی سی و کشف گرایشات ایدئولوژیک در نقل اخبار که احتمالاً منجر به شکل گیری مقوله های خبری هدف&zwnj;مند و سو گیرانه شده است، استفاده گردد. گفتمان و تحلیل گفتمان تحلیل گفتمان[Discourse Analysis] که در زبان فارسی به «تحلیل کلام» و«تحلیل گفتار» نیز ترجمه شده، یک گرایش مطالعاتی بین رشته&zwnj;ای است که در اواسط دهه های 60 و 70 در پی تحولات معرفتی در علوم اجتماعی و انسانی ظهور کرد. در این برهه بود که میل به نظام&zwnj;مند کردن فرآیند تولید گفتار و نوشتار و بررسی ساختار و کارکرد آن به&zwnj;وجود آمد. رویکردهای تحلیل گفتمانی، بسیار متنوعند: گروهی، تحلیل گفتمان را وامدار جنبش انتقادی، ادبیات، زبانشناسی، نشانه شناسی، تأویل گرایی، هرمنوتیک گادامر و تبار شناسی و دیرینه شناسی میشل فوکو می دانند. در نگاه نخست، شاید تحلیل گفتمان، همان تحلیل متن یا نوشتار[Text Analysis] یا تحلیل گفتار به نظر آید. اما واقعیت، این است که تحلیل گفتمان، چیزی بیش از آرای هارولد لاسول درباره تحلیل فرستنده، تحلیل پیام، تحلیل وسیله و تحلیل گیرنده است. تحلیل گفتمان، در آغاز، صبغه ای کاملاً زبان شناسانه داشت. این اصطلاح برای نخستین بار در سال 1952 در مقاله یک زبان شناس معروف امریکایی، زلیک هریس، به کار رفت. زلیک هریس، تحلیل گفتمان را صرفاً نگاهی صورت گرایانه (و ساختار گرایانه) به جمله و متن می داند. دیری نگذشت که بعضی از زبان شناسان، این مفهوم را در معناهای متفاوتی به کار بردند. به اعتقاد برخی، تحلیل گفتمان، شامل تحلیل ساختار زبان گفتاری – مانند گفت و گو ها، مصاحبه ها و سخنرانی ها – و تحلیل متن، شامل تحلیل ساختار زبان نوشتاری – مانند مقاله ها، داستان ها، گزارش&zwnj;ها و غیره – می شود. آنها معتقد بودند که تحلیل گفتمان، بیشتر به کارکرد یا ساختار جمله و کشف و توصیف روابط آن می پردازد. به عبارت دیگر، تحلیل گفتمان، عبارت است از شناخت رابطه جمله&zwnj;ها با یکدیگر و نگریستن به کل آن چیزی که نتیجه این روابط است. بر این اساس، در تحلیل گفتمان، برخلاف تحلیل&zwnj;های سنتی زبان شناسانه، دیگر صرفاً با عناصر نحوی و لغوی تشکیل دهنده جمله، به عنوان عمده&zwnj;ترین مبنای تشریح معنا سروکار نداریم، بلکه فراتر از آن به عوامل بیرون از متن، یعنی بافت موقعیتی،[Context of Situation] فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، ارتباطی و غیره، سروکار داریم. بنابراین، تحلیل گفتمان، چگونگی تبلور و شکل&zwnj;گیری معنا و پیام واحدهای زبانی را در ارتباط با عوامل درون زبانی (زمینه متن واحدهای زبانی) و عوامل برون زبانی (زمینه اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و ارتباطی و موقعیتی) بررسی می کند. یول و براون در تعریف تحلیل گفتمان می&zwnj;نویسند: تحلیل گفتمان، تجزیه و تحلیل زبان در کاربرد آن است. در این صورت، نمی تواند منحصر به توصیف صورت&zwnj;های زبانی مستقل از اهداف و کارکردهایی باشد که این صورت&zwnj;ها برای پرداختن به آنها در امور انسانی به وجود آمده اند.[1] از منظری ساده&zwnj;تر می&zwnj;توان گفت گفتمان به بیان ساده، مجموعه&zwnj;ای از گزاره&zwnj;هایی است که یک مفهوم کلی را در بر می&zwnj;گیرد. در تحلیل گفتمان، مجموعه شرایط اجتماعی، زمینه وقوع متن یا نوشتار، گفتار، ارتباطات غیرکلامی و رابطه ساختار و واژهها در گزاره&zwnj;ای کلی نگریسته می&zwnj;شود. واژه&zwnj;ها، هر کدام، به تنهایی، مفهوم خاص خود را دارا هستند، اما در شرایط وقوع و در اذهان گوناگون، معانی متفاوتی دارند. برای مثال، رستگاری برای یک انسان دین&zwnj;دار، معنایی متفاوت از رستگاری برای یک انسان غیر دین&zwnj;دار دارد. همچنین است در بین گروه دین&zwnj;داران! شیفرین نیز با تکیه بر گستره متنی، تحلیل گفتمان را چنین تعریف می کند: تحلیل گفتمان می&zwnj;کوشد تا نظام و آرایش متنی عناصر زبانی را مورد مطالعه قرار دهد و بنابراین، واحدهای زبانی، نظیر مکالمات یا متون نوشتاری را مورد بررسی قرار می&zwnj;دهد. بر این اساس، تحلیل گفتمان با کاربرد زبان در زمینه&zwnj;های اجتماعی، به ویژه با تعاملات یا مکالمات میان گویندگان سر و کار دارد.[2] گفتمان&zwnj;ها نه تنها مربوط به چیزهایی است که می&zwnj;تواند گفته یا در&zwnj;باره&zwnj;اش فکر شود، بلکه درباره این نیز است که چه کسی، در چه زمانی و با چه آمریتی می&zwnj;تواند صحبت کند. گفتمان&zwnj;ها مجسم کننده معنا و ارتباط اجتماعی است. شکل دهنده ذهنیت و نیز تعاملات سیاسی یا همان قدرت است. لمبرشت[3] بر این باور است که گفتمان جهانی، انتزاعی از بازنمایی&zwnj;های زبان&zwnj;شناختی در یک متن است که این جهان انتزاعی از طریق فرآیند ارتباطات خلق می&zwnj;شود. تولان[4] چنین انتزاعی را نمی&zwnj;پذیرد و معتقد است بخش غیر انتزاعی متن هم می&zwnj;تواند گفتمان محسوب شود. او تمایز بین وجه انتزاعی و غیر انتزاعی گفتمان را گفتمان مستقیم و گفتمان غیر مستقیم می&zwnj;نامد. رویکرد چتمن[5] یک رویکرد آیینی است و بنابراین، کمتر از رویکردهای پیشین به گفتمان قدرت می&zwnj;بخشد؛ چرا که چتمن، گفتمان را نمود و ابزاری می&zwnj;داند که به وسیله آن، محتوا انتقال می&zwnj;یابد[6]. بلومارت و ورشورن[7] معتقدند گفتمان، بارزترین نمود ایدئولوژی است. از نگاه آنها همه داده های موجود در گفتمان اجتماعی، دارای اهمیت یکسان نیستند و با توجه به این که ایدئولوژی، دارای ویژگی&zwnj;های به لحاظ اجتماعی ساختار یافته است، داده&zwnj;ها باید با توجه به نقش و جایگاهی که در فرآیند ایدئولوژیک کردن دارند، مورد بازشناسی و ارزیابی قرار گیرند. آنها گفتمان را به صورت یک مدل اقتصادی، در نظر میگیرند. این مدل اقتصادی، شامل تولید کنندگان، ابزار تولید و فرآیند توزیع است. با این تفکر، گفتمان، تبدیل به یک کالای نمایشی و ابزاری برای کسب قدرت می&zwnj;شود. نگاه بلومارت و ورشورن، بیشتر با رویکردهای انتقالی و فرآیندی، سازگار است و نقش مخاطب را ضعیف می&zwnj;شمارد. از سوی دیگر، این رویکرد به لحاظ این که گفتمان را نمود ایدئولوژی می&zwnj;داند، به رویکرد اجتماعی- شناختی ون دایک، شبیه است. تفاوت اصلی رویکرد ون دایک با رویکرد بلومارت و ورشورن، این است که ون دایک به تفسیر مخاطب از پیام، اهمیت می&zwnj;دهد و معتقد است مخاطب می&zwnj;تواند پیام را براساس زمینه خود، تفسیر کند و هنر فرستنده پیام در استفاده مؤثر از زمینه&zwnj;های فرهنگی و شناختی جامعه می&zwnj;تواند اثر پیام را تشدید کند. نظریه گفتمان لاکلا و موف نیز بر آن است تا از همه امور اجتماعی، برداشتی گفتمانی ارائه دهد. از دیدگاه این نظریه گفتمان، امور اجتماعی به مثابه ساخت&zwnj;های گفتمانی، فهم&zwnj;پذیر هستند[8]. مک دانل[9] معتقد است گفتمان، پدیده، مقوله یا جریانی اجتماعی است. به تعبیر بهتر، گفتمان، جریان و بستری است که دارای زمینه اجتماعی است. این رویکرد، بیشتر، اجتماعی است و به جنبه شناختی گفتمان، توجهی نکرده است؛ حال، آن که گفتمان، هرچند مسئله&zwnj;ای ایدئولوژیک، و بنابراین، جمعی است، اما به دلیل این که، همین مسئله جمعی، حاصل مجموع بازنمایی های ذهنی فردی است، جنبه فردی و شناختی هم پیدا می&zwnj;کند. تحلیل گفتمان، به صورتی که امروزه مورد نظر ماست، عمری حدود نیم قرن دارد[10]. همان طور که گفته شد، گفتمان، خود، دارای وجهه سیاسی است و بنابراین، در تحلیل گفتمان انتظار می&zwnj;رود که پای منافع فردی و گروهی به میان آید. تهیه کنندگان رسانه&zwnj;ای، معمولاً بخشی از واقعیت که بهتر، منافع آنها را تأمین می&zwnj;کند، به طور بی&zwnj;طرفانه مورد بررسی قرار می&zwnj;دهند. گفتمان می&zwnj;تواند از قابلیت&zwnj;های زبان برای رسیدن به مقاصد تولید کنندگان آن استفاده کند؛ بنابراین، با تحلیل این گفتمان&zwnj;ها می&zwnj;توان به چیدمان منافع گروهی در رسانه&zwnj;ها &zwnj;پی برد. بال، کورسون، مارشال و تیلور معتقدند، از طریق تحلیل گفتمان می&zwnj;توانیم بفهمیم که زبان، چگونه برخی از تعاریف از مسائل سیاسی را به برخی دیگر غالب می&zwnj;کند. گذشته از این&zwnj;، از طریق تحلیل گفتمان می توان به این پرسش که چرا برخی مسائل، بیشتر مطرح می&zwnj;شوند، پاسخ داد. چولیاراکی[11] با تأیید نگاه فوکو به تحلیل گفتمان، آن را یک تاریخ از حال می&zwnj;داند که در آن، مسائل قومی و سیاسی و روند&zwnj;های آنها مورد بررسی قرار می&zwnj;گیرد. شارون ام لیوسی معتقد است تحلیل گفتمان، متن را به عمل اجتماعی، ربط می&zwnj;دهد و طوری تعریف شده که نهادها، هنجارها، نظام&zwnj;های معرفتی، اعمال اجتماعی و زبان را در بر گیرد. از نگاه او بین معرفت و قدرت، ارتباط زیادی وجود دارد. تحلیل گفتمان با مشخص کردن ویژگی&zwnj;های شکلی متن (مثل تشبیهات، طرح&zwnj;های زبانی، و بحث&zwnj;ها) و کنش&zwnj;های استدلالی شروع می&zwnj;کند تا نشان دهد که چگونه، زبان، واقعیت&zwnj;های درست انگاشته شده ـ که کنش&zwnj;ها را در صحنه وسیع&zwnj;تر اجتماعی کنترل می&zwnj;کنند ـ را منعکس و بازتولید می&zwnj;کند. تحلیل گفتمان انتقادی ------------------------- صاحب نظران این شیوه، خصوصاً نورمن فرکلاف، گفتمان را تنها یکى از شیوه&zwnj;هاى عمل اجتماعى مى&zwnj;دانند. یعنى آن جا که لاکلا و موف به سبب نگاه افراطى خود، زبان را تنها، به وجود آورنده جهان اجتماعى معرفى مى&zwnj;کنند، ایشان تنها قسمتى از جهان اجتماعى را چنین مى دانند. به تعبیرى دیگر، ایشان در کنار امور گفتمانی، به وجود امور غیرگفتمانى نیز قائلند. تحلیل انتقادى گفتمان، حداقل آن طور که مدنظر فرکلاف است، متأثر و بر نهاده دو نظریه، یکى از سوى میشل فوکو و دیگرى از طرف یورگن هابرماس است. تحلیل گفتمان انتقادی به ما کمک می&zwnj;کند تا بتوانیم بفهمیم گفته&zwnj;های اشخاص تا چه اندازه، نتیجه ایدئولوژی&zwnj;های فردی و سیاسی اجتماعی آنهاست و این ایدئولوژی&zwnj;ها هنگام رویارویی با جناح مقابل، چگونه مورد بحث قرار می&zwnj;گیرد[12].کولر[13] و ون دایک[14] معتقدند، مسئله درون و بیرون گروه در تحلیل انتقادی گفتمان، مسئله&zwnj;ای بسیار مهم و حیاتی است. متون، به گونه&zwnj;ای نوشته می&zwnj;شوند که منافع فردی و گروهی را تأمین کنند. از نگاه پدنکارماگال و رملینگر رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی به ما کمک می&zwnj;کند تا از طریق تحلیل ابعاد زبان شناختی متن، تولیدات معناشناختی آن را مورد آزمون قرار دهیم. از نگاه این دو، تحلیل گفتمان انتقادی، هم نظریه و هم روش است و توجه خاصی به ساختارهای اجتماعی مرتبط ـ که روابط قدرت را تولید و تقویت کرده، یا تغییر می&zwnj;دهند و به چالش می&zwnj;کشند ـ دارد. بیشتر قضاوت&zwnj;هایی که در تحلیل گفتمان انتقادی انجام می&zwnj;شود، با ارزش&zwnj;ها و نظرها سر وکار دارند تا با واقعیت&zwnj;ها. از نظر فرکلاف[15] و ون دایک لفظ انتقادی به این دلیل به تحلیل گفتمان اضافه شده که بتواند روابط میان زبان، قدرت و ایدئولوژی که برای مردم عادی قابل تشخیص نیستند، را برملا کند. فرکلاف[16] در رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی خود، ایدئولوژی را ساخت&zwnj;های معنایی می&zwnj;داند که در تولید، بازتولید و تغییر روابط نابرابر قدرت، نقش دارند[17]. بدین ترتیب، ایدئولوژی، به واسطه معنا، با گفتمان و زبان ـ که ابزار تولید معنا هستند ـ پیوند می&zwnj;خورد. صاحب نظران در تحلیل انتقادى گفتمان، همانند بارت معتقدند افراد «هم ارباب زبان و هم برده آنند» و این، یعنى مطرح کردن مفهوم عامل[agent] در این مفاهیم. تحلیل گفتمان انتقادی، سعى در دست&zwnj;یابى به نظریه&zwnj;اى متعادل دارد. تعادل میان این دو پیش نهاده: «زبان، ساخته شده است» و «زبان، سازنده است» به بیانى دیگر، نزد ایشان، کنش گفتمانى پویا مطرح مى شود که در دیالکتیکى سیال، هم تولید شدگى و هم تولید کنندگى گفتمان را پوشش دهد. در نظریه گفتمان لاکلا و موف، این گفتمان است که تنها و تنها، به وجود آورندة جهان اجتماعى است؛ حال، آن که نزد فرکلاف، زبان، تنها یکى از اشکال کنش اجتماعى است. نظریه پردازان مارکسیست، ایدئولوژى را اسباب دست یک قطب تمامیت خواه مى شمرند و هیچ علاقه&zwnj;اى نیز به ساختار ایدئولوژى&zwnj;هاى خاص و یا چگونگى ارائه آنها در محیط&zwnj;هاى خاص نداشتند. در حالى که تحلیل&zwnj;گران گفتمان انتقادی و به ویژه، فرکلاف به رد چنین دیدگاه&zwnj;هایى ـ که سوژه در آنها ذاتى منفعل است ـ مى&zwnj;پردازد. تحلیل گفتمان سیاسی -------------------------- هدف اصلی در این بخش، ارائه یک چارچوب تحلیلی برای تحقیق درباره گفتمان سیاسی در رسانه&zwnj;های ارتباط جمعی معاصر است. گفتمان سیاسی، به عنوان یک "نظم گفتمانی " درک شده است که به طور مداوم، در داخل فرایندهای وسیع&zwnj;تر تغییر فرهنگی و اجتماعی، در حال تغییر است که این فرایندها خود رسانه&zwnj;ها و هم سایر حوزه&zwnj;های اجتماعی که مرتبط با آنها هستند را تحت تأثیر قرار می&zwnj;دهند. در تحلیل گفتمان سیاسی رسانه&zwnj;ها (و درحقیقت هر نوعی از گفتمان) باید به دو امر، توجه کرد: اول، توجه به رویدادهای ارتباطی و دوم، نظم گفتمانی. هدف آن باید به طور همزمان، توضیح رویدادهای ارتباطی خاص و تشکیل و دگرگونی نظم سیاسی گفتمان باشد. منظور از نظم سیاسی گفتمان، پیکربندی ساخت&zwnj;مند ژانرها و گفتمان&zwnj;هایی است که گفتمان سیاسی را تشکیل می&zwnj;دهند، نظامی، اگر چه باز و تغییرکننده؛ که گفتمان سیاسی&zwnj;اش را در نقطه مشخصی از زمان، معین و حدود آن&zwnj; را مشخص می&zwnj;کند. نظم&zwnj;های گفتمانی، زمینه&zwnj;های عملی هستند که در اصطلاحات گفتمانی خاص دیده شده&zwnj;اند. این نسخه، به وسیله ترکیب دو عقیده، توصیف شده است: یک عقیده بین رشته&zwnj;ای و دیگری، عقیده انتقادی. عقیده بین رشته&zwnj;ای برای این است که تحلیل گفتمان انتقادی را به عنوان منبعی برای تحقیق درباره اعمال گفتمانی متغیر در نظر بگیرد و بنابراین، آن&zwnj; را قادر سازد تا در یک موضوع تحقیقی بزرگ اصلی در علوم اجتماعی شرکت کند، یعنی تحلیل تغییرات مداوم فرهنگی و اجتماعی، که اغلب بر حسب تغییرات عمده در درون و یا تغییرات بیرون از مدرنیته (به سمت مدرنیته متأخر یا پست مدرنیته) تفسیر می&zwnj;شود. عقیده انتقادی، برای درک این است که - از یک چشم انداز خاص گفتمانی و زبان&zwnj;شناختی - چگونه زندگی&zwnj;های مردم، به وسیله ساخت&zwnj;های اجتماعی&zwnj;ای، تعیین و محدود شده است که ما از آنها رنج می&zwnj;بریم یا شاد می&zwnj;شویم (و همچنین) برای تأکید بر ماهیت مشروط اعمال مشخص و احتمالات تغییر آنها به کار می&zwnj;رود. در این نسخه تحلیل گفتمان انتقادی، سه گونه مختلف تحلیل به شکل عبارت&zwnj;های ادغام شده به یکدیگر مرتبط می&zwnj;شوند تا اعمال فرهنگی و اجتماعی را به خصلت&zwnj;های متن پیوند دهند. این سه قسم تحلیل عبارتند از: تحلیل متون (گفتاری، نوشتاری، یا ترکیبی از وجوه نشانه شناختی برای نمونه متون تلویزیونی؛ تحلیل اعمال گفتمانی تولید، توزیع و مصرف متن؛ تحلیل اعمال فرهنگی و اجتماعی&zwnj;ای که اعمال گفتمانی و متون را شکل می&zwnj;دهند. یک ویژگی، کلیدی این نسخة تحلیل گفتمان انتقادی این است که پیوند بین متون و جامعه یا فرهنگ، به واسطه اعمال گفتمانی، صورت گرفته است. اما توجه در این جا به طور کلی بر روی بینامتنیت است: (یعنی) بر روی این که چگونه در تولید و تفسیر یک متن- به عنوان بخشی از چیزی که من آن را در بالا مصرف نامیدم- مردم به متون دیگر و انواع متونی که از نظر فرهنگی، در دسترس آنهاست، تکیه می&zwnj;کنند. این منبع فرهنگی برای تولید و مصرف متن از مفهومی که از فوکو[18] عاریت گرفته و همچنین اقتباس شده است، یعنی "نظم گفتمانی "، مفهوم سازی می&zwnj;شود. ادعای مطرح شده در این جا، این است که متون، گرایشی دوگانه به سیستم&zwnj;ها در معنای گسترده آن دارند: هم سیستم&zwnj;های زبانی و هم نظم&zwnj;های گفتمانی وجود دارند. رابطه متن- سیستم در هر دو حالت، دیالکتیک است: متن&zwnj;ها بر سیستم&zwnj;ها تکیه می&zwnj;کنند و همچنین، آنها را تشکیل یا بازتشکیل می&zwnj;دهند. یک نظم گفتمانی، یک پیکربندی ساخت&zwnj;مند از ژانرها و گفتمان&zwnj;ها و شاید سایر عناصر از قبیل صداها، رجیسترها و سبک&zwnj;هاست که مرتبط با یک حوزه اجتماعی مشخص است. برای مثال، نظم گفتمانی یک مدرسه. به هنگام توصیف یک چنین نظم گفتمانی&zwnj;ای، اعمال گفتمانی سازنده آن مشخص می&zwnj;شود. گفتمان سیاسی در رسانه&zwnj;ها --------------------------------- * عامل&zwnj;ها راهی به درون ساختار مفصلی بندی شده سیاست رسانه&zwnj;ای شده، مشخص کردن مقوله&zwnj;های اصلی عامل&zwnj;هایی است که در سیاست رسانه&zwnj;های ارتباط جمعی، نقش ایفا می&zwnj;کنند که البته در ابتدا، سیاست&zwnj;مداران حرفه&zwnj;ای قرار می&zwnj;گیرند. خبرنگاران نیز یکی دیگر از آن عامل&zwnj;ها هستند. آنها تنها دیگران را رسانه&zwnj;ای نمی&zwnj;کنند، بلکه به نسبت خودشان، نقش سیاسی مهمی ایفا می&zwnj;کنند. یک مقوله دیگر، «کارشناسان» رده های مختلف، شامل تحلیل&zwnj;گران سیاسی، استادان علوم سیاسی و دانشمندان هستند. یک مقوله دیگر، مردمی هستند که سیاسی هستند، اما به معنایی غیر مرسوم، مانند نمایندگان جنبش&zwnj;های مختلف اجتماعی جدید از قبیل اکولوژیست&zwnj;ها و فعالان حقوق حیوانات. یک مقوله دیگر، عامل&zwnj;های اقتصادی، یعنی کارفرمایان و اعضای اتحادیه&zwnj;های تجاری هستند. مقوله دیگر، مردم عادی " هستند که اقدام به ایفای نقش مهم&zwnj;تری در گفت&zwnj;گوها و مباحث سیاسی، در برنامه&zwnj;هایی که شامل بحث مخاطبان است، مانند شوی اپراه وینفری در امریکا و یا کیلروی در بریتانیا، کرده&zwnj;اند. همه این مقوله&zwnj;های عامل، هواخواهان و مخالفان بالقوه در کشمکش بر سر هژمونی در رسانه&zwnj;ها یا به شکلی بالقوه در همبستگی&zwnj;ها و همسازی&zwnj;ها هستند. مقوله&zwnj;های عاملی که در این جا مشخص شده، بسیار کلی هستند. آنها دارای پیچیدگی درونی خودشان هستند. برای مثال، سیاست&zwnj;مداران، عضو احزاب و گرایش&zwnj;های مختلف هستند و این سؤال وجود دارد که چگونه طبقه اجتماعی، جنسیت و عضویت فرهنگی، این مقوله&zwnj;ها را میان بر می&zwnj;زند، منحرف و متنوع می&zwnj;کند. بنابراین، تغییرات مهمی بین این مقوله&zwnj;های عامل، وجود دارد. برای مثال، در یک نقطه معین، بعضی از فعالان سیاسی طرف&zwnj;دران محیط زیست طبقه عامه به درون سیستم سیاسی رسمی، به شکل تشکیل احزاب سبز، تغییر مسیر می&zwnj;دهند؛ در حالی که دیگران، خارج از سیستم باقی می&zwnj;مانند. همان&zwnj;گونه که دیوید هلد[19] بیان کرده است، مفصل بندی این مقوله&zwnj;های عامل، در گفتمان سیاسی رسانه&zwnj;ای شده به مفصل&zwnj;بندی سیستم&zwnj;های اجتماعی متمایز و مفصل بندی نظم&zwnj;های متمایز گفتمان اشاره می&zwnj;کند. بنابراین، گفتمان سیاسی رسانه&zwnj;ای شده، به عنوان یک نظم گفتمانی، به وسیله ترکیب عناصر نظم&zwnj;های گفتمانی سیستم سیاسی- زیست جهان (زندگی عادی)، جنبش&zwnj;های سیاسی اجتماعی، حوزه&zwnj;های گوناگون تخصص آکادمیک و علمی و الی آخر- با گفتمان روزنامه نگاری تشکیل می&zwnj;شود. مهم است که نه تنها بر روی اعمال گفتمانی متغیر سیاست، بلکه همچنین بر روی بازنمایی&zwnj;های متغیر اعمال آنها ـ که جنبه مهمی از اعمال و یک فاکتور مهم در کشمکش درباره جهت حرکت مفصل بندانه آنهاست ـ تمرکز کنیم. علاوه بر کشمکش بین عامل&zwnj;ها و نظم&zwnj;های گفتمان، ما باید مواظب برخوردگاه&zwnj;ها و پیوستگی&zwnj;ها نیز باشیم. * ژانرها عامل&zwnj;های سایر حوزه ها برای این که با موفقیت، کار خود را در رسانه انجام دهند، نیاز دارند تا گفتمان&zwnj;ها و ژانرهای رسانه&zwnj;ها را در اختیار داشته باشند. ژانرهای رسانه&zwnj;ای، شامل ترکیب پیچیده&zwnj;ای از ژانرها از سایر حوزه&zwnj;&zwnj;ها، مانند ژانرهای مباحث سیاسی و گفت&zwnj;گوی سیاسی از سیستم سیاسی است که باز زمینه سازی شده&zwnj;اند (و در این فرایند، ممکن است به نحو قابل توجهی در درون رسانه دگرگون شوند). یک چشم انداز مثمرثمر، ممکن است ژانرهای سیاست رسانه ای شده را به عنوان وسیله&zwnj;ای برای مفصل بندی کردن به همِ نظم&zwnj;های مجاور گفتمانی تلقی کند که فضای گفتمان سیاسی را معین می&zwnj;کنند؛ بنابراین، شاید بهتر باشد که درباره "مجموعه های ژانری " سیاست رسانه&zwnj;ای شده؛ درصورتی که آنها بتوانند شماری از ژانرها را ترکیب کنند، صحبت کنیم[20]. یک مجموعه ژانری، نظم&zwnj;های گفتمانی را به شیوه&zwnj;هایی خاص با هم مفصل بندی می&zwnj;کند(ژانرها، گفتمان ها) و بر موقعیت&zwnj;های خاص عامل&zwnj;ها در روابطشان نسبت به آنها تأثیر می&zwnj;گذارد. این موضوع دوباره به اهمیت بحث بوردیو اشاره می&zwnj;کند که هر رویداد گفتمانی خاص، باید در یک حوزه و نیروهای اجتماعی ای که آن را شکل می&zwnj;دهد، قرار گیرد. در مورد گفتمان سیاسی افراد باید بدانیم چگونه گفت&zwnj;گوی سیاسی در یک برنامه خاص در ارتباط با دیگر گفتمان&zwnj;های سیاسی درون و خارج از رسانه قرار می&zwnj;گیرد- رابطه آن با نظم ساخت یافته گفتمان سیاسی- و سپس این که چگونه آن در رابطه با کل حوزه و اعمال سیاست و نیروهای سیاسی وسیع&zwnj;تری که آن را طرح بندی می&zwnj;کند، قرار می&zwnj;گیرد. تنها درون یک چنین دورنمایی است که می&zwnj;توانیم تصمیم بگیریم که چه چیزی از گفتمان مکالمه&zwnj;ای شده برنامه امروز درک کند. یک دشواری مشابه در ارتباط با این رویداد، این است که فرد، نیاز دارد تا ادراکی کلی از نظم گفتمان و نظم اجتماعی در تحلیل رویدادهای گفتمانی فردی و متون داشته باشد. مثلاً، شخص نیاز به یک ادراک از طیفی از گفتمان&zwnj;ها و ژانرها داشته باشد که درون گفتمان سیاسی گفتمان، به عنوان افق به کار می رود دربرابر آن، برای ارزیابی ژانرها و گفتمان&zwnj;هایی در یک رویداد گفتمانی خاص، بیرون می&zwnj;آید. ما از دو جهت به شکاف&zwnj;های حرف و عمل بر می&zwnj;خوریم: از یک سو، با یک مورد آشنا در مورد «حرف» به معنای سخنان توخالی و «صد من یک غاز» رو به رو هستیم که در آن حکومت نمی&zwnj;تواند به آن چه می&zwnj;گوید، عمل کند (هر چند تیلور، نگاه متعادلتری به این اصطلاح دارد و حرف از نگاه او به معنای ناتوانی در دست&zwnj;یابی به اهداف جاه طلبانه و قابل ستایش است). از طرف دیگر، مورد نادری وجود دارد که در آن، حکومت بیش از آن چه می&zwnj;گوید، انجام می&zwnj;دهد. قضیه، بسیار ساده است: اگر ما نتوانیم حرف را از عمل متمایز کنیم، راهی برای مقایسه آنها و بررسی این که آیا شکافی از آن نوعی که گفته شد، میان آنها وجود دارد یا نه، نخواهیم داشت. نه تنها زبان، ذاتاً در سیاست و حکومت مهم است، بلکه تغییرات در سیاست&zwnj;ها و حکومت&zwnj;ها بر اهمیت آن افزوده است. بدین ترتیب، آیا می&zwnj;توان گفت سیاست و حکومت، گفتمان هستند؟ چنین نگاهی با «چرخش به سمت گفتمان» در تحلیل&zwnj;های اخیر اجتماعی، هماهنگ است که بر مبنای آن، در بسیاری رشته&zwnj;ها، جنبه&zwnj;های مختلف زندگی اجتماعی به عنوان گفتمان مورد تحلیل قرار می&zwnj;گیرند. برای مثال، جامعه شناسی، روانشناسی و همین&zwnj; طور علوم سیاسی. هرچند این تأیید عمومی از اهمیت گفتمان در زندگی اجتماعی پذیرفتنی است، اما چنین نگرشی یک خطر هم دارد: زیاده روی کردن در این بحث تا آن جا که زندگی اجتماعی را چیزی جز گفتمان نبینیم. تمایز بین حرف و عمل، چگونه در این قالب، قرار می&zwnj;گیرد؟ تمایزی میان سه جنبه در زبان هر عمل اجتماعی وجود دارد[21]: ژانرها، گفتمان&zwnj;ها، و سبکها. زبان در زندگی اجتماعی به سه طریق نمود می&zwnj;یابد: اول، زبان بخشی از کنش است، یعنی زبان بخشی از فعالیتی است که در عمل اجتماعی، در حال انجام است. در این مورد، بخشی از فرآیند حکومت، یک روش خاص حکومت، شامل روش&zwnj;های خاص استفاده از زبان است. دوم، زبان بازنمایی کننده کنش است؛ در این مورد، گفتمان سیاسی حکومت، راه&zwnj;های خاصی زندگی اجتماعی را به صورت عام و حکومت&zwnj;داری را به طور خاص، بازنمایی می&zwnj;کند. سوم، زبان بخشی از اجرای بخش اجرایی روشی است که در آن افراد خاصی در موقعیت&zwnj;های خاص و در عرصه عمل به اجرا در می&zwnj;آورند. یک روش خاص اجرا با یک سبک خاص همراه می&zwnj;شود. زمانی که در مورد «دو رستگی حرف – عمل» سخن می گوییم، در واقع به رابطه میان کنش و گفتمان سیاسی حکومت- میان آن چه حکومت می&zwnj;گوید و آن چه می&zwnj;کند- اشاره می&zwnj;کنیم. اما دو روش دیگر برای درک «دو رستگی حرف-عمل» در چارچوب بالا وجود دارد. اول، به لحاظ دو رستگی میان زبان به عنوان بخشی از کنش و بقیه بخش&zwnj;های کنش. برای مثال، از جمله کارهایی که حکومت در زمان ریاست جمهوری احمدی نژاد انجام داد و تمرکز زیادی روی آن انجام شد، وام&zwnj;هایی با هدف به راه انداختن واحدهای زود بازده بوده است. با این وجود، اگر کسانی بتوانند شرایط استفاده از این تسهیلات را احراز کنند، اما دولت نتواند زیان&zwnj;های آنها را (به سبب سیاست&zwnj;های موازی و متضاد دولت) تضمین کند، آن گاه میان بخش زبان&zwnj;شناختی کنش و سایر بخش&zwnj;ها شکاف وجود دارد. دوم، به عنوان دو رستگی میان ذات و سبک. چنین وضعیتی، احتمالاً میان چگونگی صحبت یک سیاست&zwnj;مدار در انظار عمومی و آن چه او در پس صحنه انجام می&zwnj;دهد و میان هویت برساخته و هویت (کمتر رضایت بخش) واقعی اتفاق می&zwnj;افتد. در ادامه، باز هم به «دو رستگی حرف-عمل» اشاره خواهد شد؛ چرا که این اصطلاح ساده، کار ما را راحت&zwnj;تر می&zwnj;کند، اما در عین حال، روابط پیچیده&zwnj;تر میان عناصر و جنبه&zwnj;های عمل اجتماعی را هم معرفی خواهیم کرد. در این مورد، شکاف میان حرف و عمل، در واقع، شکاف میان زبان لایحه و زبان گفتمان سیاسی نوین در مورد لایحه است. توانایی مضایقه کردن اطلاعات بر مبنای این که این اطلاعات در مورد کارهای دولت، «پیشداوری» ایجاد می&zwnj;کند با گفته مبنی بر این که «اصل بر انتشار اطلاعات است» همخوانی ندارد. بنابراین، شکاف میان حرف و عمل در این مورد، نه میان زبان و چیز دیگر، بلکه میان زبان استفاده شده در یک موقعیت و زبان استفاده شده در موقعیت دیگر است: زبان استفاده شده در گفتمان سیاسی و زبان استفاده شده در کنش حکومتی. مثال بالا به مقوله مهمی از شکاف&zwnj;های میان حرف و عمل (یا گفتمان و کنش) در حکومت تعلق دارد: وعده&zwnj;های عمل نشده. نویسنده به برخی جزئیات در مورد محتوا و سازمان متن، وارد شده است؛چرا که آن چه در مورد این متن، مهم است، روشی است، که در در هم تنیدن حوزه&zwnj;های مختلف حکومت (و گفتمان&zwnj;های مختلف) دارد. روشی که در این متن، به کار گرفته شده است تنها زمانی آشکار می&zwnj;شود که آن را به عنوان یک کل ببینیم. وقتی گفته می شود زبان، تحریف کننده واقعیت است، منظور این نیست که یک واقعیت بیرونی وجود دارد که همه ما اگر درست نگاه کنیم، می&zwnj;توانیم آن را ببینیم. همه آن چه در دسترس ماست، بازنمایی&zwnj;های مختلف از واقعیت است که از گفتمان&zwnj;های مختلف به دست آمده&zwnj;اند. اما این حرف به هیچ وجه بدان معنا نیست که همه بازنمایی&zwnj;ها و گفتمان&zwnj;ها به یک اندازه خوبند. آنها در هر صورت، بازنمایی&zwnj;های چیزی هستند و وقتی که هیچ کس نمی&zwnj;تواند «چیزی» را جز از طریق بازنمایی آن درک کند، «آن چیز» جدا از بازنمایی&zwnj;ها در جای خویش به جا می&zwnj;ماند. مردم، پیوسته بازنمایی&zwnj;های مختلف را ارزیابی می&zwnj;کنند و به دنبال بهترین آنها می&zwnj;گردند. ما این کار را همیشه به صورت انتزاعی و با گمانه زنی انجام نمی&zwnj;دهیم، بلکه این کار را به صورت عملی و از طریق تلاشی که شامل انجام کار بر روی «چیزی» می&zwnj;شود (اغلب با تلاش برای تغییر آن)، انجام می&zwnj;دهیم. این قاعده در سیاست هم اعمال می&zwnj;شود. مردم با توجه به جهت گیری&zwnj;های خاصی که دارند، در حال کار و رقابت برای تغییر چیزهای خاص هستند و از خود می&zwnj;پرسند در این زمینه عملی، کدام بازنمایی&zwnj;ها بهتر با واقعیت، همخوانی دارند. بنابراین، بحث در مورد شکاف میان حرف و عمل، راه دم دستی برای به زیر سؤال بردن بازنمایی&zwnj;های خاص از واقعیت است - در این مورد، این بحث نشان می&zwnj;دهد که بازنمایی...از واقعیت به&zwnj; اندازه دیگر بازنمایی&zwnj;ها خوب نیست. * حرف، عمل و مقاومت «دو رستگی حرف- عمل»، مبنایی برای تشکیک و مقاومت سیاسی فراهم می&zwnj;آورد. بخشی از آن چه سیاست را ممکن و محتوم می&zwnj;کند، این واقعیت است که شکاف میان حرف و عمل ایجاد می&zwnj;شود و این شکاف برای مردم، قابل دیدن می&zwnj;شود. سیاست زبان، سیاست شکاف میان حرف و عمل، بخش بنیادینی از سیاست است و شامل گونه&zwnj;های مختلف از شکاف&zwnj;ها، می&zwnj;شود – منظور، شکاف&zwnj;هایی است که میان آن چه مردم می&zwnj;گویند و آن چه می&zwnj;کنند، میان کنش&zwnj;های زبانی و کنش&zwnj;هایی که شکل&zwnj;های دیگری به خود می&zwnj;گیرند، و میان آن چه مردم به صورت تلویحی و از طریق سبک خاص بیانشان، ادعا می&zwnj;کنند و آن چه دیگر شواهد در مورد چگونه بودن آنها نشان می&zwnj;دهند، وجود دارند. اپوزیسیون سیاسی بر روی همه انواع این شکاف&zwnj;ها متمرکز می&zwnj;شود – برای مثال، استفاده از گفتمان «همیاری» علیه روش اداره کشور، توسط دولت، مقایسه قوانین مربوط به مقرری و رفاه با تجربه&zwnj;های مددجویان، یا توجه به سبک عام گرای احمدی نژاد در برابر شواهدی از «کنترل و هوادارخواهی» در سخنرانی&zwnj;های او. نتیجه گیری: زبان، چگونه مهم است؟ ------------------------------------------- در تحلیل سیاست و حکومت، زبان چگونه اهمیت می&zwnj;یابد؟ زبان، بخشی از هر عمل اجتماعی است[22]. اول، هیچ فعالیت اجتماعی وجود ندارد که در فعالیت خود، زبان را دخالت ندهد – زبان، همیشه بخشی از کنش است و مسئله «ژانر»، همیشه مطرح است. چرا؟ چون کنش اجتماعی، همیشه تعاملی است و تعامل، همیشه شامل ارتباطات و به تبع آن، زبان و سایر فعالیت&zwnj;های نشانه شناختی است. اما، دوم، هیچ کنشی بدون بازتاب نیست: کنش اجتماعی، همیشه شامل نه فقط بازنمایی&zwnj;ها از جهانی که زمینه و چارچوب آن را تشکیل می&zwnj;دهد، بلکه همچنین، شامل خود- بازنمایی های بازتابی، یعنی بازنمایی&zwnj;هایی که مردم از کنش&zwnj;هایی و کارهای خود ارائه می&zwnj;کنند، نیز می&zwnj;شود. بنابراین، گفتمان&zwnj;ها بخشی ذاتی در همه اعمال اجتماعی هستند. در کل، اعمال اجتماعی، همیشه شامل زبان در ترکیب با کنش و بازتاب، ژانرها و گفتمان هاست. اعمال اجتماعی، زبان را در برساخت هویت&zwnj;ها - سبک&zwnj;ها - نیز دخالت می&zwnj;دهد. بنابراین، چه چیز خاصی در مورد سیاست و حکومت وجود دارد؟ نکته بسیار مهم، این است که هرچند زبان، همیشه یک عنصر از عمل اجتماعی است، اما می&zwnj;تواند عنصر کم و بیش مهم و برجسته&zwnj;ای در عمل باشد. زبان در برخی اعمال اجتماعی، بیش از بقیه، برجسته و مهم است و برجستگی نسبی زبان در عمل اجتماعی هم تغییر می&zwnj;کند. بنابراین، آن چه ادعا می&zwnj;شود، این است که (الف) سیاست و حکومت، اعمال اجتماعی هستند که در آنها زبان، برجسته است. این ویژگی در این اعمال اجتماعی از سایر اعمال اجتماعی دیرپا&zwnj;تر است و (ب) زبان در این اعمال اجتماعی، به مرور زمان، برجسته&zwnj;تر هم می&zwnj;شود. روش ترویجی حکومت به معنای این است که زبان، حتی به مهم&zwnj;ترین بخش از کنش حکومت - برای مثال، به عنوان بخشی از مدیریت ادراکات از طریق «جهت دهی رسانه ای»- تبدیل می&zwnj;شود. همچنین، حکومت از طریق مدیریت فرهنگ، به صورت ضمنی، اهمیت گفتمان&zwnj;ها در شکل دهی به کنش را افزایش داده است. مدیریت فرهنگ به معنای کسب پذیرش برای بازنمایی&zwnj;های خاص از جهان اجتماعی، یعنی گفتمان&zwnj;های خاص، است. در بالا به خطرات «چرخش به سمت گفتمان» - نگریستن به زندگی، به عنوان گفتمان محض - اشاره شد. این نوع «نظریه گفتمانی» تندروانه، تشخیص تمایزاتی که برشمرده شد، را غیرممکن می&zwnj;کند. اگر هر چیزی، گفتمان باشد، آن گاه به هیچ روشی نمی&zwnj;توان اعمال اجتماعی را به لحاظ اهمیت نسبی گفتمان از هم تفکیک کرد یا تغییرات صورت گرفته در یک عمل اجتماعی خاص در طی زمان را ترسیم کرد. این کار، اهمیت زیادی دارد - ما نمی&zwnj;توانیم اهمیت زبان را مسلّم فرض کنیم و باید آن را مورد به مورد تعیین کنیم. متن&zwnj;ها فرآیندهایی هستند که در آنها کارهای سیاسی انجام می&zwnj;شود - کار بر روی تجزیه و تحلیل گفتمان&zwnj;های سیاسی و همین طور کار زبان آورانة بسیج مردم در پشت گفتمان&zwnj;های سیاسی. با توجه به آن چه گفته شد، تحلیل گفتمان انتقادی به زبان، به عنوان یک عنصر از عمل اجتماعی می&zwnj;نگرد. هدف، این است که ببینیم زبان، چگونه در کنار سایر عناصر، مفصل بندی می&zwnj;شود. این رویکرد، به طور ویژه، به تغییر اجتماعی؛ همچنان که بر گفتمان اثر می&zwnj;گذارد، و چگونگی همبندی آن با روابط اجتماعی قدرت و سلطه، توجه دارد. این که چگونه ترکیب گفتمان&zwnj;ها، ژانرها، و سبک&zwnj;هایی که عناصر زبانی یک عمل اجتماعی را می&zwnj;سازند، در طول زمان، تغییر می&zwnj;کند، تعیین کنندة نگاه این رویکرد به تغییر است. یک نقد کاملاً منفی گرا که شرایط مختلف را نادیده می&zwnj;گیرد، خود مسئله دار است. سه توصیه و موضوع مهم به عنوان نتیجه می تواند مطرح شود. این توصیه&zwnj;ها زبانی هستند، اما از آن جا که زبان همیشه با چیزهای دیگری می&zwnj;آید، بنابراین، این توصیه&zwnj;ها فقط، در مورد زبان نیستند. قصد، آن نیست که گفته شود تغییرات عمیق در هر حوزه می&zwnj;توانند ظرف چهار یا حتی پنج سال، ایجاد شوند، اما امکان این تغییرات وجود دارد. 1. گفت&zwnj;گو. شاید بنیادی ترین همیاری است که می&zwnj;تواند انجام شود؛ اقداماتی که به تشویق و تسهیل گفت&zwnj;گوها و بحث&zwnj;های واقعی منجر می&zwnj;شوند: در گفت&zwnj;گوی واقعی: مردم تصمیم می&zwnj;گیرند گرد هم آیند و گردهمایی بعدی خود را تعیین کنند. دسترسی برای همه بخش&zwnj;های جامعه که بخواهند مشارکت کنند، فراهم است و «برابری فرصت» برای مشارکت و همیاری وجود دارد. مردم در مخالفت کردن آزادند و تفاوت&zwnj;ها به رسمیت شناخته می&zwnj;شود. فضایی وجود دارد که در آن، امکان رسیدن به اجماع و شکل گیری اتحادها وجود دارد، اما هیچ چیز ثابت نیست. گفت&zwnj;گو است که وضعیت را تغییر می&zwnj;دهد – گفت&zwnj;گو به کنش (مثلاً تغییر سیاست) منجر می&zwnj;شود. 2. تفاوت. گفتمان سیاسی دولت می&zwnj;تواند میدان بیشتری به تفاوت&zwnj;ها بدهد - با پرهیز از زبان اجماع (مثلاً «یک ملت» بی معنا و مبهم ما) که تحریف کننده تفاوت هاست، با پرهیز از تقسیم بندی&zwnj;های قطبی که با تقسیم مردم به دو دسته (مثلاً خودی و غیر خودی) بازنمایی غلط از آنها ارائه می&zwnj;دهد، و با احترام به تفاوت&zwnj;ها در حکومت. 3. صداقت. دولت می&zwnj;تواند از طراحی افراطی زبان خود بر مبنای پژوهش&zwnj;های بازاری و گروه&zwnj;های کانون دوری کند. دولت نباید همه فکر و ذکر خود را به «جهت دهی» به مردم اختصاص دهد و دائماً در فکر این باشد که چیزها را چگونه بگوید تا پشتیبانی جلب کند. همچنین نباید سبک رهبری خود را بر مبنای محاسبات تأثیرات، طراحی کند. اعتماد بلند مدت نمی&zwnj;تواند بر این بنیان ساخته شود. بر عکس، چنین چیزی به تحقیر سیاست می&zwnj;انجامد. حکومت می&zwnj;تواند با به رسمیت شناختن این که اعتماد، یک رابطة دو طرفه است، در یک حرکت آرام و طولانی به سمت سلامت سیاسی حرکت کند - این کار با اعتماد به مردم و نشان دادن همه نواقص و مشکلات به آنها به عنوان اعضایی که می&zwnj;توانند این مشکلات را درک کنند، آغاز می&zwnj;شود. رویکرد شبکه خبری بی بی سی به نقش ایران در جنگ حزب الله و اسرائیل ------------------------------------------------------------------------------------- پس از رد درخواست&rlm;های مکرر حزب&rlm;الله لبنان برای آزادی زندانیان لبنانی در بند در اسرائیل، حزب الله طی حمله&rlm;ای غافلگیرانه در نوار مرزی لبنان و اسرائیل، 2 سرباز اسرائیلی را به گروگان گرفته و 8 مرزبان دیگر را کشت. در پاسخ به این اقدام، اسرائیل، حملات گسترده&rlm;ای را به اقصی نقاط لبنان آغاز کرد و متعاقب آن، دو طرف، وارد درگیری تمام عیاری به مدت 33 روز شدند (12 جولای تا 14 آگوست 2006) که طی آن بیش از 1000 لبنانی و 157 اسرائیلی زندگیشان را از دست دادند و قریب به 25% مردم لبنان خانه و کاشانه&rlm;شان را. در اسرائیل هم بیش از 500000 نفر (50% جمعیت شمال اسرائیل) خانه&rlm;هایشان را ترک کردند. محیط زیست نیز در این بین، دچار آسیب فراوانی شد و بالغ بر 15000 تن نفت، در نتیجة حملات اسرائیل به دریای مدیترانه سرازیر شد. این تلفات و خسارات، پس از حملات هوایی گستردة اسرائیل و شلیک بیش از 3600 موشک حزب الله حاصل شد. این برخوردها به گستردگی توسط رسانه&rlm;های بین&rlm;المللی پوشش داده شد و دو طرف درگیری، شامل پوشش رسانه&rlm;ای قرار گرفتند. بی بی سی هم یکی از این رسانه&rlm;ها بود. با کمی بازگشت به عقب، قطعنامه 1559 زمانی از طرف فرانسه و ایالات متحده پیشنهاد و تصویب شد (در سپتامبر 2004) که حزب&rlm;الله، تبدیل به قدرت بزرگی با نمایندگانی در کابینه و پارلمان بود. قطعنامه، از جمله، تقاضای خلع سلاح حزب&rlm;الله را می&rlm;کرد. در واقع، حزب&rlm;الله بدین شکل، جایی در طرح خاورمیانه بزرگ امریکا و متحدان غربی آن از جمله بریتانیا نداشت. اگرچه بی بی سی، هیچ گاه یکسره از حکومت بریتانیا تبعیت نکرده است، اما در جنگ اخیر و در برخی گزارش&zwnj;هایش ظاهراً با سوگیری علیه حزب&zwnj;الله و متحد معنوی&rlm;اش، ایران، تلویحاً ایران را به&zwnj; عنوان پدرخوانده حزب&zwnj;الله، عامل آتش&rlm;افروزی در منطقه دانسته است. البته نباید از نظر دور داشت که بی بی سی در برخی از جنبه&rlm;ها از جمله گزارش تلفات و خسارات نبرد، سریع و همه جانبه عمل کرده است. در این مقاله، مقالات و گزارشهایی برگزیده از بی بی سی، مورد بررسی قرار می&rlm;گیرد که تقریباً مقارن با زمان جنگ تحریر شده باشد. روش کار، توصیفی ـ تحلیلی است و سعی شده است به مقالات در بستر سیاست&zwnj;های منطقه&rlm;ای و جهانی نگریسته شود. رویکرد بی بی سی به حزب&rlm;&zwnj;الله لبنان در جنگ 34 روزه حزب الله و اسرائیل: سوگیری یا بی&rlm;طرفی --------------------------------------------------------------------------------------------------------- * لبنان، میدان زورآزمایی و جنگ رسانه&rlm;ای خاورمیانه از دیرباز، منطقه مناقشه بین دولت&zwnj;ها و قومیت&zwnj;های مختلف بوده و پس از صدور اعلامیه بالفور، پایه&rlm;های پیدایش بازیگر جدید و دردسرسازی به نام اسرائیل در آن شکل گرفت. این کشور در سال 1948 پس از عقب&rlm;نشینی نیروهای بریتانیایی، رسماً اعلام استقلال کرد و تاکنون وارد درگیری&rlm;های زیادی با همسایگان عرب خود شده است؛ از جمله آنها، منازعات 1948، 1956، 1967، 1982 را می&rlm;توان نام برد. ریشه&rlm;های بحران در لبنان به سال&zwnj;ها قبل از ظهور حزب&rlm;الله باز می&rlm;گردد. در لبنان، پس از 1975، سازمان آزادی بخش فلسطین، پایگاه&zwnj;های خود را در جنوب لبنان، مستقر کرد و حملات آنها به اسرائیل، موجب واکنش تلافی&rlm;جویانه اسرائیل شد و در نتیجه، آزادترین کشور جهان عرب، غرق در خونریزی گردید[23]. جنگ داخلی در سال 1975 آغاز شد. درگیری اصلی میان فلسطینی&rlm;ها و متحدین شیعه چپ گرای آنها از یک سو و مسیحیان مارونی از طرف دیگر بود و جرقه آن نیز به سبب حمله فالانژی&zwnj;ستهای لبنان به اتوبوس حامل فلسطینی&zwnj;ها در عین الرمانه و قتل تعدادی از آنها زده شد[24]. این امر، آغاز یک&zwnj; سری دخالت&zwnj;های خارجی و درگیری&zwnj;های مداوم چندین ساله در این کشور بود و طی آن، اسرائیل نیز چندین بار در این امر دخالت کرد. آخرین موج عظیم آن هم، اشغال لبنان در سال 1982 و سپس عقب&rlm;نشینی از این منطقه و کنترل نوار مرزی باریک در جنوب لبنان تا سال 2000 بود. پس از تهاجم 1982 بود که حزب&rlm;&zwnj;الله برای مقاومت در برابر نیروهای اشغالگر در لبنان پدید آمد. این گروه شیعه از همان آغاز با قدرت، عمل کرد و هیچ&zwnj;گاه اشغال جنوب لبنان را به&zwnj; رسمت نشناخت تا سال 2000 که اسرائیل را مجبور به عقب&rlm;نشینی از مناطق اشغالی کرد. در سپتامبر 2004، قطعنامه 1559 به وسیله امریکا و فرانسه، در شورای امنیت تصویب شد که طی آن، خواستار خلع سلاح حزب&zwnj;الله هم شده بودند؛ در حالی که اکنون حزب&rlm;&zwnj;الله تبدیل به قدرت عظیمی با نمایندگانی در پارلمان و کابینه بود. قتل رفیق حریری نیز در این میان در 14 فوریه 2005، دستاویز دیگری (پیش از شروع جنگ) برای اصرار بر اجرای قطعنامه 1559 و تشدید اختلافات سیاسی در لبنان شد. حتی پیش از شروع جنگ، کاملاً مشخص بود که هدف این اقدامات، فشار بر ایران است؛ به طوری که ”لوموند دیپلماتیک“ در جایی اشاره کرده بود: ”... در اوضاع و احوال کنونی منطقه، اولویت نخست ایالات متحده، بستن راه نفوذ ایرانیان است تا بر آسیب&rlm;پذیری حکومت این کشور در برابر فشارهای بین&rlm;المللی بیافزایند تا وی را وادار به دست کشیدن از برنامه هسته&rlm;ای خود سازند و یا دست کم، در صورت حمله به تأسیسات هسته&rlm;ای،&rlm; توانایی مقابله به مثلش را محدود کنند. سد کردن راه نفوذ ایرانیان، مستلزم ناگزیر ساختن سوریه، یعنی آخرین دولت همپیمان ایران در خاورمیانه به قطع این همپیمانی و خلع سلاح حزب&rlm;&zwnj;الله است[25]. سیاست حذف گروه&zwnj;های اسلامی و از جمله، حزب&zwnj;الله به وضوح در این اقدامات، مشهود است. این سیاست از لوازم اجرای طرح خاورمیانه بزرگ توسط امریکا و پیاده کردن دموکراسی&rlm;های محلی مورد نظر امریکا در منطقه (که در عین حال حامی غرب هم هستند) می&rlm;باشد. جنگ اخیر بین جنبش حزب&rlm;&zwnj;الله و دولت اسرائیل، در شرایطی آغاز شد که موج فزاینده بی&rlm;ثباتی، منطقه خاورمیانه را در برگرفته بود. بحران عراق، همچنان از همة طرفین درگیر، قربانی می&rlm;گرفت و هیچ راه حل عاجلی در افق به چشم نمی&rlm;خورد. این مسئله، موجی از اتهام&rlm;های متقابل میان بازیگران در عرصه عراق را متوجه هم می&rlm;ساخت و اثرات منطقه&rlm;ای بحران را عمیق&rlm;تر می&rlm;کرد. طرح خاورمیانه بزرگ آمریکا، البته در مورد رژیم&rlm;های وابسته به ایالات متحده، مانند پادشاهی سعودی که طی آن نیمی از اعضای شوراهای شهر (نیم دیگر را پادشاه تعیین می&rlm;کند) منحصراً با رأی اتباع سعودی، بدون حضور زنان برگزیده می&rlm;شوند، خشنود بود. اصلاحات وعده داده شده از سوی رئیس جمهور مصر به هیچ وجه، تضمینی برای برقراری واقعی دموکراسی نبود و به گونه&zwnj;ای تنظیم شده بود که هر کاندیدایی را که به تأیید شخص رئیس جمهوری نرسیده باشد، از دور خارج می&rlm;کرد[26]. بر خلاف انتظار ایالات متحده، احساسات ضدامریکایی و غربی، شدیدتر از همیشه بود. در فلسطین هم، اوضاع بر سر ربوده شدن یک سرباز اسرائیلی توسط گروه حماس، به شدت، ناآرام شده و بحث&zwnj;های داغی نیز در محافل دیپلماتیک در مورد مسئله هسته&rlm;ای ایران در جریان بود. به همه اینها می&rlm;&rlm;توان موج جدید عملیات انتحاری و مقاومت طالبان در افغانستان را اضافه کرد. در چنین شرایطی بود که جرقه کوچکی، مجازاتی برای جنگی گسترده علیه حزب&rlm;الله شد. در این بین، ظاهراً دولت&zwnj;های غربی (مخصوصاً ایالات متحده و بریتانیا) موقعیتی استثنایی را به دست آورند تا کارزار تبلیغاتی گسترده&rlm;ای علیه ایران و سوریه (مخصوصاً ایران) یعنی متحدان دیپلماتیک حزب&rlm;الله در منطقه به راه اندازند. متأسفانه کشورهای عرب حامی امریکا در منطقه هم به دلیل ترس از شکل&rlm;گیری «هلال شیعی» در منطقه و قدرت&zwnj;مند شدن شیعیان، ظاهراً با نظر مثبتی به این امر می&rlm;نگریستند. در واقع، ناکامی&rlm;های غرب و حامیان منطقه&rlm;ای آنان بدین وسیله، به سوی ایران فرافکنی شد. درک واقعیت سیاسی متحد بزرگ و نزدیک امریکا، یعنی بریتانیا، احتیاج به نبوغ زیادی ندارد. البته رسانه مورد مطالعه، یعنی بی بی سی ثابت کرده است که همیشه هم چشم و گوش بسته از مواضع دولت حمایت نمی&rlm;کند (با این که کاملاً به مالیاتی که دولت، وضع کرده و منافعش، مستقیماً مورد استفاده بی بی سی است، وابسته می&rlm;باشد). مثال بارز آن، رسوایی بزرگی بود که بر سر افشای جعلی بودن گزارش دولت، مبنی بر توانایی آمادگی حملة عراق (صدام حسین) با استفاده از سلاح&zwnj;های متعارف، ظرف 45 دقیقه توسط بی بی سی رخ داد. اما به&zwnj; نظر می&rlm;رسد در مورد جنگ اخیر حزب&rlm;الله و اسرائیل، علی&rlm;رغم وجود نشانه&rlm;هایی در مورد گزارش همه جانبه و عینی جنگ، گزارش&zwnj;ها و تفسیرهایی هم از طرف بی بی سی منتشر شده که هدف از آنها معرفی ایران، به&zwnj; عنوان حامی تسلیحاتی حزب&rlm;الله و القای نقش آتش افروزی ایران در منطقه بوده است. بدین ترتیب، بین حرف و عمل بی بی سی، شکاف به وجود می آید؛ چرا که همیشه، سیاست رسمی عنوان شده از طرف آن،،مبتنی بر بی طرفی و گزارش اخبار، بدون هرگونه سو&zwnj;گیری بوده است. موضع بی بی سی در قبال حزب&rlm;الله و ایران را می&rlm;توان در 4 محور، مورد بررسی قرار دارد: 1. موجودیت حزب&rlm;الله به عنوان عامل خارجی و دست نشانده ایران؛ 2. معرفی حزب&rlm;الله به عنوان مسبب جنگ، و نقش ایران در این مورد؛ 3. نقش ایران در طی درگیری و 4. نتیجه جنگ. * موجودیت حزب&rlm;الله بعنوان عامل خارجی و دست نشانده ایران بی بی سی در خلال گزارش&zwnj;هایش درباره جنگ (12 جولای تا 14 آگوست 2006) حزب&rlm; الله و اسرائیل به مسئله چگونگی تشکیل گروه حزب&rlm;الله پرداخته و نقش ایران را نیز از نظر دور نداشته است. بی&rlm;شک، حمایت معنوی جمهوری اسلامی ایران از گروه حزب&rlm;الله غیر قابل انکار است؛ اما حمایت تسلیحاتی ایران از حزب&rlm;الله همواره از جانب این کشور، رد شده است. با این وجود، بی بی سی بدون ذکر منبعی خاص بارها ایران را به این امر متهم کرده است[27]. ذکر نکردن تکذیب ایران، مخاطب را به سمت پذیرش گفتمان ایدئولوژیک حاکم که حمایت تسلیحاتی ایران از حزب&zwnj;الله است، سوق می&zwnj;دهد؛ چرا که این فکر از خیلی وقت پیش در افکار مردم رسوخ کرده و همان طور که فرکلاف معتقد است، (مانند ایدئولوژی) برای مردم، طبیعی شده است. برای همین است که رسانه، دیگر حتی نیازی به انعکاس موضع ایران نمی بیند. چرا که این موضوع، "بدیهی " است. با توجه به حمایت گسترده مردمی از حزب&rlm;الله لبنان، و پیروزی&rlm;های چشمگیر انتخاباتی این گروه، شاید یکی از بهترین شیوه&rlm;های وابسته معرفی کردن حزب&rlm;الله، ادعای شکل&rlm;گیری و مسلح شدن این گروه، توسط دولت ایران باشد. این باور، مخصوصاً در خلال جنگ، به نحو مؤثری می&rlm;تواند پدر خواندگی ایران را برای حزب&rlm;الله تداعی کند. بی&zwnj; بی&zwnj; سی &zwnj;در گزارش ویژه&rlm;ای در بحبوحه جنگ (جولای 18) به معرفی توان موشکی حزب&rlm;الله پرداخت، اما عملاً محتوای گزارش به معرفی چند موشک ایرانی برد کوتاه و متوسط منحصر شد. در این گزارش، از قول " کارشناسان " نقل شده که موشک&zwnj;های رعد I حزب&rlm;الله، همان موشک&zwnj;های شاهینI ایرانند. همچنین بدون توضیح بیشتری، موشکهای فجر 3 و فجر 5 و زلزال را نیز موشک&zwnj;های ایرانی در اختیار حزب&rlm;الله می&rlm;داند.[ لازم به ذکر است که bbc با بیدقتی در این مقاله rocket و missile را بجای هم بکار میبرد در صورتی که rocket برخلاف موشک دارای هیچگونه سیستم هدایت درونی و بیرونی نمیباشد] البته مخاطب، هیچ&zwnj;گاه نمی فهمد "کارشناسان "چه کسانی هستند و این شائبه به وجود می&zwnj;آید که در واقع، این شکل، کاملاً رسانه ای بیان فاکت&zwnj;ها،در واقع، در خدمت مفصل بندی و گفتمان خاصی قرار دارد که در نهایت، منجر به محکومیت ایران به علت حمایت از یک گروه جنگ طلب و بی رحم می شود(در ادامه بیشتر به این مطلب پرداخته می شود).[28]. لازم به ذکر است که موشک زلزال (طبق طرحی که بی بی سی ترسیم کرده است) می&rlm;تواند حتی تل&rlm;آویو را هدف قرار دهد (عملی که هیچ گاه اتفاق نیافتاد). بی بی سی، حتی از یک مورد منبع رسمی و مشخص در مورد این ادعاها یاد نمی&rlm;کند. به علاوه، نه در این جا و نه در هیچ مقاله (مورد بررسی) دیگری به این امر اشاره نمی&rlm;کند که ایران، همواره این ادعاها را تکذیب کرده است. در عوض، این مسئله که موشک&zwnj;های حزب&rlm;الله هدایت شونده نیستند، بارها مورد توجه بی بی سی بوده است و در گزارش یاد شده نیز بر آن تاکید شده است. بی بی سی، هدف حزب&rlm;الله را در عین حال، مناطق شهری معرفی می&rlm;کند. در این بین، شاید اولین نتیجه&rlm;ای که به ذهن می&rlm;رسد، کشتار هر چه بیشتر شهروندان اسرائیلی از طریق حملات با موشک&zwnj;هایی است که بی&rlm;هدف به سوی مناطق شهری، شلیک می&rlm;شود. بی بی سی به این امر اکتفا نکرده و روز بعد، عملاً در مقاله&rlm;ای می&rlm;نویسد: "تاکتیک حزب&rlm;الله، ایجاد حداکثر تلفات غیر نظامی است[29].... " گفتنی است که ظاهراً تمام این اعمال (طبق محتوای مطالب بی بی سی) با موشک&zwnj;ها و پول ایران، میسر می&rlm;شود. ایرانی که مدتی است به سبب سخنان مخصوصاً رئیس جمهور احمدی نژاد، متهم به در خواست برای محو کامل اسرائیل می&rlm;شود. در مقابل، بی بی سی هدف اسرائیل را نه حداکثر تلفات در میان شهروندان لبنانی، بلکه زمینگیر کردن حزب&rlm;الله می&rlm;داند که طی آن به غیر نظامیان، آسیب زیادی رسیده است.[30]. با این وجود، بی بی سی توضیح نمی&rlm;دهد که چطور، شلیک 3699 راکت (به قصد کشتن شهروندان) فقط 43 شهروند اسرائیلی را در طول جنگ (طبق گزارشات پلیس اسرائیل) کشته است و در عوض، حملات غیر عمدی اسرائیلی&rlm;ها باعث مرگ 1109 غیر نظامی لبنانی شده است[31]. بدبینی نسبت به حزب&rlm;الله در مورد بی&zwnj;توجهی به جان شهروندان (حتی لبنانی) بی&rlm;گناه حتی در سخنان مقاماتی که قاعدتاً باید بی&rlm;طرف باشند، دیده می&rlm;شود؛ کما این که بی بی سی، سخنان «Jan Egeland»، هماهنگ کنندة کمک&zwnj;های اضطراری سازمان ملل را نقل کرده که حزب&rlm;الله را متهم به تلاش برای مخفی شدن میان غیر نظامیان (و بنابراین تبدیل غیر نظامیان به اهداف نظامی) کرده و اظهار می&rlm;کند گمان نمی&rlm;کند که حزب&rlm;الله، واقعا اهمیتی به رنجی که متوجه مردم لبنان است، بدهد و البته باز هم تکذیبی از جانب حزب&rlm;الله دیده نمی&rlm;شود[32]. در هر صورت، ادعای حمایت تسلیحاتی ایران از گروه&zwnj;های مختلف، کما بیش، همیشه در مورد جمهوری اسلامی ایران، تکرار شده و می&rlm;شود. برای مثال، در گزارشی در سال 2002، بی بی سی این ادعا را مطرح کرد (باز هم بدون ذکر منبعی خاص) که حزب&rlm;الله لبنان، اصولاً توسط 2000 نفر از نیروهای ایرانی در دره بقاع پایه&rlm;گذاری شد[33]. در عین حال، علاوه بر لبنان، در عراق هم کارزار تبلیغاتی عظیمی، علیه ایران از طرف خصوصاً آمریکا و بریتانیا به راه افتاده بود که ایران را تأمین کننده اسلحه و بمب&zwnj;های به کار رفته در عراق، بر ضد نیروهای اشغال&zwnj;گر معرفی می&rlm;کرد[34]. حجم عظیم اطلاعات (هر چند تأیید نشده) می تواند تفکر حامی تروریسم بودن ایران را "طبیعی " کند. به علاوه خود مفهوم تروریسم نیز کاملاً تعریف مشخصی ندارد و به کرات در موارد متفاوت و گاهی متضاد استفاده می شود. این گونه تبلیغات می&rlm;تواند به جو بی&rlm;اعتمادی در منطقه، دامن زده و در نهایت، باعث نفاق روز افزون میان نیروهای شیعه و سنی و انزوای ایران در منطقه گردد. البته این اتهامات باید در دایره بزرگ&zwnj;تری از جوسازی&rlm;ها پیرامون مسائل لبنان، فلسطین،&rlm; عراق، برنامه هسته&rlm;ای ایران و سایر اتهامات دیگر علیه ایران، مورد بررسی واقع شود که در نهایت، هدف افزایش هر چه بیشتر فشار بر ایران را دنبال می&rlm;کند. * معرفی حزب&rlm;الله بعنوان مسبب جنگ و نقش ایران در این مورد در مورد علت و چگونگی آغاز جنگ نیز، بی بی سی، فقط به بخشی از جنبه&rlm;های موضوع پرداخته و در گزارش&zwnj;ها و تحلیل&rlm;هایش، بنظر می&rlm;رسد به قسمت&rlm;&rlm;هایی بیش از حد، توجه نشان داده و تعادل را رعایت نکرده است. برای مثال، بی بی سی، بارها علت شروع جنگ را (اغلب، به صورت کوتاه) به گروگان گرفتن دو سرباز اسرائیلی توسط حزب&rlm;الله می&rlm;داند، اما هیچ گاه به درخواست&rlm;های مکرر و بی&rlm;پاسخ حزب&rlm;الله پیش از آن برای حل مسئله زندانیان لبنانی در بند اسرائیل اشاره نمی&rlm;کند[35]. حتی در یک مورد، خبرنگار بی بی سی، تقاضای تعویض زندانیان را منبع برقراری راه&zwnj;حل دیپلماتیک می&rlm;داند[36]. بی بی سی، همچنین موضع اسرائیل را به عنوان علت شروع جنگ، مورد توجه قرار داده است که این امر را اساساً کوشش برای انحراف توجه به جامعه بین&rlm;المللی، راجع به برنامه هسته&rlm;ای ایران در آستانه اجلاس جی-8 می&rlm;دانست و در موردی مستقیماً آن را یکی از سناریوهای احتمالی معرفی می&rlm;کند[37]. در هر صورت، اقداماتی نظیر درج نظر یک «شهروند لبنانی» مبنی بر این که : «حزب&rlm;الله، سوریه و ایران، کشور ما را به عنوان صحنه جنگ، علیه اسرائیل به کار می&rlm;برند»، آن هم درست همراه با خبرهایی حاکی از خسارات و تلفات سنگین وارد آمده بر لبنان، بی&rlm;طرفی بی بی سی را در مورد علت وقوع جنگ، تداعی نمی&rlm;کند.[38]. در مجموع، کفه ترازوی جنگ افروزی به ضرر حزب&rlm;الله در گزارش&rlm;های بی بی سی، سنگین است و طبعاً انگشت اتهام در مرحله اول، به سوی ایران (و همچنین سوریه) نشانه می&rlm;رود که بنا به گزارش&rlm;های متعدد، بی بی سی، تهیه کننده جنگ افزار و حامیان مالی این گروه است. اصولاً شناسایی ایران، به عنوان محرک جنگ می&rlm;&rlm;تواند در جهت بدبین کردن کشورهای عرب منطقه، نسبت به توسعه طلبی ایران از طریق بازی کردن کارت حزب&rlm;الله کمک کند و در نهایت، در جهت هر چه بیشتر، تحت فشار گذاشتن ایران، موثر باشد. * نقش ایران در طول درگیری با طولانی شدن درگیری و افزایش تلفات غیرنظامیان، علی&zwnj;رغم این که در ابتدا حتی کشورهای عربی منطقه، اقدام حزب&rlm;&zwnj;الله را ”غیرمسئولانه و غیرقابل قبول "خوانده بودند، تقاضای آتش&rlm;بس فوری هرچه بیشتر مطرح می&rlm;شد. در این مدت، حزب&rlm;&zwnj;الله به سرعت، میان مردم (عمدتاً سنی) کشورهای عربی منطقه، محبوبیت کسب کرده بود و مواضع شیخ حسن نصرا... (رهبر حزب&zwnj;الله) مبنی بر این که ”ما اکنون به خاطر تمام ملت&zwnj;ها (مسلمان) می&rlm;جنگیم "، اختلاف شیعه و سنی را در حمایت از حزب&zwnj;الله کمرنگ کرده بود[39]. حتی در بریتانیا که متهم بود با امریکا و اسرائیل برای حمله به لبنان، همدستی کرده است، تونی بلر پذیرفت که حمایتش از جرج بوش در مورد اسرائیل ]که مخالف آتش بس فوری بود [ کابینه&rlm;اش را دچار دودستگی کرده است[40]. به نظر می&rlm;رسد بی بی سی، تنها به انعکاس تقاضای آتش&rlm;بس برخی دولت&zwnj;ها اشاره کرده، و به طور مشخص، نامی از ایران به میان نیاورده است. برای مثال در مقاله&rlm;ای در 28 جولای راگر هاردی تحلیل گر بی بی سی ضمن اینکه به مخالفت اولیه دولتهای عربی (حامی آمریکا) با حزب&rlm;ا... برخلاف نظر شهروندان این کشورها اشاره می&rlm;کند، از تقاضای آتش بس توسط اعراب یاد می&rlm;کند. برای نمونه از “ایران” در این مقاله 4 بار استفاده شده که حتی یک مورد نیز به درخواست مشابه (آتش&rlm;بس) از سوی ایران مربوط نبوده، بلکه به ترتیب به پشتیبانی ایران از حزب&zwnj;الله ترس اعراب از افزایش نفوذ ایران و حزب&rlm;&zwnj;الله، باور اعراب به بر هم خوردن تعادل منطقه به نفع ایران و تصور آنها نسبت به این که ایران و حزب&rlm;&zwnj;الله قصد دارند از جنبش فلسطین به نفع خودشان استفاده کنند، اشاره داشت[41]. چرا از ایران در مورد آتش بس، اسمی نیامده؟طبیعی است.نباید هم می&zwnj;آمد؛ چون برای رسوب گزاره جنگ طلبی ایران، گفتمان باید از نظم منطقی خاصی پیروی کند و نمی تواند بسیار سیال عمل کند. علاوه بر مورد یاد شده، در هیچ مورد دیگری نیز به درخواست ایران برای ترک مخاصمه فوری، همنوا با جامعه جهانی اشاره نشده است. بی بی سی، همچنین به طرز معنی&rlm;داری از انعکاس نظرات برخی مقامات ارشد سیاسی بریتانیا که مخالف آتش بس فوری بودند، اجتناب کرده و تنها از ایالات متحده و اسرائیل در این زمینه نام می&rlm;برد[42]. بدین ترتیب، شاید به نحوی با گزارش قسمت&zwnj;هایی از اخبار به نوعی در صدد کم کردن فشار از بریتانیا بوده است. به هر حال، باید توجه داشت که زبان گفتمان نمی&zwnj;تواند در بسیاری از مواقع، به طور صریح به جانبداری بپردازد و اصولاً موضعی اساسی اتخاذ کند. این در حالی است که همزمان، دولت بریتانیا در داخل، با انتقادات زیادی مواجه شده بود و حتی تونی بلر مجبور بود تقاضاهای اسقف اعظم کانتر بری و اعضای حزب کارگر در پارلمان را نیز برای آتش&rlm;بس فوری، رد کند. موضع دولت، روشن بود: ”بریتانیا از اسرائیل نخواهند خواست که حملاتش را علیه مواضع حزب&zwnj;الله متوقف کند؛ بدون آن که گروه شبه نظامی، حملات راکتی خود را متوقف کند و دو سرباز اسیر را اسرائیل آزاد کند“[43]. در واقع، وقتی نهایتاً طرح صلح پیشنهادی امریکا و فرانسه، &rlm;آماده ارائه شد (طرحی که مورد حمایت بریتانیا هم بود) به نظر می&rlm;رسید اسرائیل، هزینه چندانی برای آن نخواهد پرداخت. به طوری که رابرت فیسک، در این دیپندنت گفت سیاست امریکا بوسیله اسرائیل اداره می&rlm;شود. برای نمونه، هیچ اشاره&rlm;ای به پاسخ نامتناسب نظامی اسرائیل علیه حزب&rlm;&zwnj;الله در آن نشده بود[44]. در نهایت، شیوه یاد شده انتشار اخبار در قبال ایران، همراه با انبوه اشارات مربوط به حمایت همه جانبه ایران از حزب&rlm;ا... ممکن است شائبه تحریک حزب&rlm;&zwnj;الله به ادامه جنگ را به ذهن متبادر کند. * نتیجه جنگ علی&zwnj;رغم این که ظاهراً اسرائیل به قصد نابودی توان حزب&rlm;&zwnj;الله، وارد درگیری شده بود، اما در عمل نتوانست به راکت&rlm;پرانی&rlm;های آن پایان دهد و تا پایان جنگ، بیش از 3600 راکت به این کشور شلیک شد. اسرائیل، حتی دو سرباز اسیرش را نیز هنوز نتوانسته بود&rlm; آزاد کند و این در حالی بود که به نظر می&rlm;رسید گروه، همچنان از توان مالی خوبی نیز برخوردار است و حتی به گستردگی به خسارت&rlm;دیدگان جنگ کمک مالی می&rlm;کند[45]. با وجود این که بی بی سی در گزارش&zwnj;هایی، پذیرش شکست از سوی اسرائیلی&rlm;ها را منعکس کرد، اما این امر، پس از گذشت چند روز از پایان جنگ و بعد از اعتراف خود اسرائیلی&rlm;ها به این امر اتفاق افتاد[46]. به طور مثال این رسانه در فردای پایان جنگ، ترجیح داد از اظهارنظر قطعی خودداری کرده و موضوع را به آینده، موکول کند. در واقع، شرایط موجود را به منزله شکست اسرائیل تلقی نمی&rlm;کرد و تنها در صورتی که حزب&zwnj;الله ”دست به جنگ طولانی و نامنظم چریکی“ می&rlm;زد اسرائیلی&rlm;ها را بازنده می&rlm;دانست[47]. اعلام صریح پیروزی حزب&rlm;&zwnj;الله در این شرایط، شاید می&rlm;توانست به موقعیت برتر جدید حزب&rlm;&zwnj;الله که در پی جنگ، حاصل شده بود، مهر تأیید بزند و متعاقب آن، موقعیت متحد نزدیک آن، ایران، در منطقه، بهبود یابد؛ همان طور که خود بی بی سی هم اشاره کرده بود، دولت&zwnj;های عربی از طرف مردم کشورهایشان به ضعف در برابر اسرائیل، متهم می&rlm;شدند و نفوذ یک گروه شیعی، حتی میان شهروندان کشورهای سنی که اکنون، اختلافات فرقه&rlm;ای آنان در مقابل هواداریشان از حزب&zwnj;الله، کمرنگ شده بود، باعث نگرانی دولت&zwnj;های عرب عمدتاً حامی امریکا در منطقه بود[48]. نتیجه&zwnj;گیری ------------- در این نوشتار، به طور مختصر، برخی از مواردی بررسی شد که در آن، ظاهراً برخی مطالب بی بی سی، علیه ایران و حزب&rlm;&zwnj;الله سوگیری داشته است و در واقع، میان حرف و عمل این رسانه، در مورد گزارش عادلانه و بدون هرگونه غرض، شکافی مشهود دیده می شود. در نهایت، باید توجه داشت که این برخورد بی بی سی و برخی از رسانه&rlm;های غربی با مسئله، باید در بستر بحران&zwnj;های موجود، فهمیده و بررسی شود و قطعه&rlm;ای از پازلی است که در نهایت، اهرم فشار بر ایران را در منطقه تکمیل می&rlm;کند. پی نوشت ها: 1. Brown, G. and Yule, G. (1983) Discourse Analysis. Cambridge: Cambridge University Press. 2. Schiffrin, Deborah (1994) Approaches to Discourse. Oxford: Blackwell. 3. Lambrecht, Knud (1998) Information structure and sentence form. Melbourne: Cambridge University Press. 4. Toolan, Michael (2001) Narrative: A critical linguistic introduction. New York: Routledge. 5. Chatman, S. (1978) Story and Discourse: Narrative Structure in Fiction and Film. Ithaca: Cornell University Press. 6. Asa Berger, Arthur (1997) Narrative in popular culture, media and everyday life. London: Sage Publications. 7. Blomart, Jan & Verschueren, Jef (1998) Debating diversity: analyzing the discourse of tolerance. London: Routledge. 8. سلطانی، سید علی اصغر، 1384، قدرت، گفتمان و زبان، سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر نی. 9. مک دانل، دایان، 1380، مقدمهای بر نظریههای تحلیل گفتمان، ترجمه حسین علی نوذری، تهران، انتشارات فرهنگ گفتمان. 10. سلطانی، همان. Kaplan, Robert & Grabe, Williams (2002) A modern history of written discourse analysis. ELSEVIER 11. Chouliaraki, Lilie (2004) Watching 11 September: the politics of pity. SAGE Publications. 12. Bhatia, Adita (2006) Critical discourse analysis of political press conferences. SAGE Publications. 13. Koller, Veronika (2005) Critical discourse analysis and social cognition: evidence from business media discourse. SAGE Publications. 14. van Dijk, T. A (1995) Opinions and Ideologies in Press. SAGE Publications. 15. Fairclugh, N. (1989) Language and Power. London: Longmans 16. Fairclugh, N. (1992) Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press. 17. به نقل از سلطانی، پیشین. 18. Faucault, M. (1980) Power\Knowledge: Selested interviews and other writings. Harvester: London. 19. Held, D. (1987) Models of Democracy. Polity and Stanford University Press. 20. Fairclugh, N.1995 Critical Discourse Analysis. London And NewYork: Longman Publication. 21. Fairclugh, N. (2000) “Discourse, Social Theory and Social research: The discourse of welfare reform”. In Journal of Sociolinguistics, Vol. 4. 22. فرکلاف، همان. 23. بوید، آندره، اطلس روابط بین&rlm;الملی، ترجمه حسین حمیدی نیا، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین&rlm;المللی، 1380، ص 200 24. نادری سمیرمی، احمد، لبنان، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین&rlm;المللی، 1376. 25. فرصت&rlm;ها و اقبال&rlm;های یک بهار عرب، لوموند دیپلماتیک، سال 2، ش 12 و 13 (ژوییه و اوت 2005) ص 94. 26. همان 27. Quick guide: Hezbollah, 22 August 2006. at. Reynolds. Paul. Mid – East conflict: who stands where? 19 July 2006. at www.bbc.com. 28. Hezbollah’s rocket Force, In July 2006. at.www.bbc.com 29. Mid – East conflict. Op. Cit 30. Gardner, frank, Israel Military options in Lebanon, 5 August 2006. at www.bbc.com 31. Middle East crisis, facts and figures. 22 August 2006 at. www.bbc.com 32. Fighting inside Lebanese border, 20 July 2006. at. www.bbc.com 33. Westcott, Kathryn, who are Hezbollah? 4 April 2002, at. www.bbc.com .34 از جمله نگاه کنید به : - Mulholland, Helene and agencies, Blair accuses Iran of arming Middle East insurgents,Guardian,Tuesday,July18,2006 35. از جمله نگاه کنید به Fighting insidel Lebanese border. Op.cit -Bush accuses Damascus over crisis, 19 July 2006, at. www.bbc.com 36. Hezbollah defies Israel Pressure, 21 July 2006. at. www.bbc.com 37. Mid – East conflict. Op. cit 38. Bush accuses Damascus over crisis, op.cit. 39. از جمله نگاه کنید به: _Simon Tisball, Intervension revives an ancient enmity, Guardian, Friday, July 21, 2006. _Hardy, Roger, Arab leaders fear rise of Hezbollah, 28 July 2006, at. www.bbc.com 40. Brown, Colin, Blair admits to cabinet splits over his support for Bush on Israel, the Independent, 04 August 2006. 41. Arab leaders fear rise of Hezbollah, op.cit. 42. از جمله نگاه کنید به: _Reynolds, paul, ceasfire not resolved, 15 July 2006. at. www.bbc.com _Hezbollah defies Israel Pressure, op. Cit 43. King, oliver and agencies, Blair dismisses Archbishop’s ceasefire call, Guardian, Friday July 21, 2006. 44. Fisk, Robert, this draft shows who is running America’s Policy --- Israel the Independent, 07 August 2006. 45. Hardy, Roger, Hezbollah Post – war strategy, 29 August 2006. at www.bbc.com. 46. Israel army chief admits failures, 24 August, 2006. at. www.bbc.com 47. Ceasefire not resolved. Op.cit 48. Arab leader fears rise of Hezbollah. cop. cit نویسنده: دکتر سیدعلیاصغر سلطانی - بیژن تفضلی - رضا صدقی چوکانلو منبع: سایت شارح

صفحه نخست

بین الملل

سیاسی

چند رسانه ای

اقتصادی

فرهنگی

حماسه و جهاد

دیدگاه

آذربایجان غربی

آذربایجان شرقی

اردبیل

اصفهان

البرز

ایلام

بوشهر

تهران بزرگ

چهارمحال و بختیاری

خراسان جنوبی

خراسان رضوی

خراسان شمالی

خوزستان

کهگیلویه و بویراحمد

زنجان

سمنان

سیستان و بلوچستان

فارس

قزوین

قم

کردستان

کرمان

کرمانشاه

گلستان

گیلان

لرستان

مازندران

مرکزی

هرمزگان

همدان

یزد

صبح صادق

محرومیت زدایی

صفحات داخلی

تحلیل گفتمان سیاسی رسانه‌ها