«از کشورهاى غربى مى خواهم موقعیت را درک کنند و براى رسیدن به دموکراسى فرصت دهند.» این جمله اى بود که پرویز مشرف رئیس جمهورى پاکستان ساعتى پس از اعلام وضعیت فوق العاده در کشورش بر زبان راند تا بار دیگر این امر بر همه ثابت شود که پاکستان در ۶۰ سالى که از استقلالش مى گذرد اگرچه گاهگاهى حرکتى کوچک به سوى دموکراسى داشته است اما در نهایت این نظامیان بوده اند که تعیین کننده نهایى شرایط بوده اند.
اعلام وضعیت ویژه توسط پرویز مشرف به عنوان فرمانده ارتش براى آنانى که تحولات پاکستان را دنبال مى کنند امر دور از انتظارى نبود و حتى بسیارى از تحلیلگران خیلى زودتر از اینها در انتظار اعلام این شرایط بودند. جلسات مکرر مشرف با فرماندهان نظامى، رفت و آمدهاى مکرر شوکت عزیز به کاخ محل استقرار مشرف، انفجارهاى کراچى و راولى پندى و بحران در منطقه سوات در ایالت سرحد، همه و همه عواملى بود که در روزهاى گذشته دست به دست هم دادند تا مشرف را به سوى این شرایط ویژه سوق دهند.
بحران مسجد لال جدى ترین زنگ خطر براى مشرف و ژنرال هاى حامى او به حساب مى آمد و زنگ خطر افراط گرایى در کشورى که مدارس دینى تحت نفوذ سلفى هاى عربستان حرف نخست را مى زنند به صدا در آورد.
ناراضیان حکومت مشرف اما هریک به گوشه اى تبعید بودند. بى نظیر بوتو نخست وزیر سابق و رهبر حزب مردم در لندن و شهر ریاض عربستان هم تبعیدگاه نواز شریف رهبر مسلم لیگ شاخه نواز بود. بوتو اما در نگاه اسلام آباد تفاوت هاى بسیارى با نواز شریف داشت. وى از حامیان بیشترى در داخل پاکستان برخوردار بود و از حمایت هاى نسبى متحدان خارجى مشرف یعنى آمریکا و انگلیس هم سود مى برد. علاوه بر این بوتو در مقایسه با نواز شریف انعطاف بیشترى در مقابل ژنرال ها نشان مى داد که البته برخى این امر را ناشى از سیاست بوتو براى ورود به پاکستان و در دست گرفتن حداقل هایى از قدرت قلمداد مى کردند.
این گونه بود که مشرف تصمیم گرفت مذاکره با بوتو را در دستور کار خود قرار دهد. نمایندگان مشرف براى این امر راهى ابوظبى شدند تا بوتو و رهبران حزب مردم را به حضور در ساختار قدرت پاکستان البته با تعریف ژنرال ها ترغیب کنند. حضور بوتو در بخش به اصطلاح فرمالیته قدرت مى توانست هم طیف گسترده اى از ناراضیان مشرف را ساکت کند. نتیجه مذاکرات پرچالش بوتو و مشرف در نهایت به بازگشت پرحاشیه رئیس حزب مردم به پاکستان منجر شد.
شرایط اما آن گونه که ژنرال ها پیش بینى کرده بودند پیش نرفت و انفجار دو بمب قوى در چند مترى کاروان بوتو سبب شد تا وى رئیس سازمان اطلاعات پاکستان و تلویحاً دولت مشرف را عامل سوء قصد به خود معرفى کند. این اما همه ماجرا نبود و بوتو در سخنرانى هاى خود دموکراسى را ایده آل حکومت مورد نظر خود براى آینده پاکستان معرفى کرد و عیان گشت که رهبر حزب مردم با آگاهى از ناتوانى ها و ضعف دولت مشرف رؤیاهایى بیش از آنچه پیش از این با نمایندگان مشرف توافق کرده بود در سر دارد.
مشرف پیش از این براى انجام اصلاحات مورد نظر خود اعلام کرده بود که پس از اعلام نتیجه قطعى انتخابات ریاست جمهورى پست فرماندهى ارتش را واگذار مى کند. پس از یک ماه از اعلام نتیجه انتخابات این اتفاق هنوز نیفتاده است و همین باعث بدبینى دوچندان مخالفان مشرف شده است.
پاکستان در دوهفته گذشته به یکباره رنگ و بوى دیگرى به خود گرفته است و اوضاع این کشور به طرز عجیبى پیچیده شده است. عملیات هاى انتحارى ضد دولتى بشدت افزایش یافته است و دیگر حتى ژنرال ها را نیز توان چندانى در برابر موج جدید تحرکات ضددولتى نیست. وضع ایالت سرحد حتى از وضع اضطرارى هم گذشته و ۹۰ هزار نظامى پاکستان که براى مقابله با شورش ها در این منطقه حضور دارند هم نتوانسته اند در مقابل طالبان محلى مقاومت کنند. برخى از سربازان دولتى تسلیم متحدان شده اند و ۳ منطقه سرحد به کنترل کامل طالبان محلى در آمده است.
شاید این گونه است که گرى سیک دیپلمات کهنه کار آمریکایى که در عصر پهلوى مأمور ویژه کاخ سفید در بررسى و گزارش تحولات ایران بود،سیاست غرب در قبال مشرف را به آخرین روزهاى حکومت شاه تشبیه مى کند. در ماه هاى آخر حکومت شاه، آمریکا و انگلیس به عنوان دو متحد اصلى وى تلاش فراوانى کردند تا او را به نقشى منطقه اى وادار کنند. به گفته گرى سیک، آمریکا از شاه بیش از توان او و واقعیات موجود انتظار داشت. سیک تأکید مى کند که وضع ژنرال مشرف هم همین گونه است و انتظارات غرب از او بسیار بیش از واقعیات پاکستان و توان مشرف است. به باور مشاور ارشد جیمى کارتر در هر دو مورد علیرغم اختلافات فراوان یک موضوع خودنمایى مى کند و آن اوضاع نامناسب متحدان آمریکاست.
مشرف در روزهاى گذشته براى آن که بتواند کنترل اوضاع را به دست گیرد افتخار چودرى رئیس دادگاه عالى پاکستان را از کار برکنار کرده و به جاى او عبدالحمید دوگر را نشانده است. پخش برنامه هاى شبکه هاى غیر دولتى پاکستان نیز متوقف شده و ساختمان این شبکه ها به محل رفت و آمد نیروهاى امنیتى مشرف تبدیل شده است.
پاکستان اکنون محل چالش است. چالشى میان نظامى گرى و دموکراسى. کمتر کسى را مى توان یافت که بپذیرد مشرف یونیفرم نظامى را از تن در آورده و کت و شلوار به تن کرده باشد. در این میان و با وخامت اوضاع به نظر مى رسد دیگر حتى متحدان خارجى مشرف نیز ترجیح مى دهند با احتیاط به تحولات پاکستان بنگرند. این گونه است که کاندولیزا رایس وزیر خارجه ایالات متحده اعلام وضعیت اضطرارى در پاکستان را نکوهش مى کند و میلیبند وزیر خارجه انگلیس نیز نگرانى شدید لندن از تحولات پاکستان را به کاخ اسلام آباد مخابره مى کند.
مشرف این روزها با بحران هاى متعددى روبه روست. این گونه است که با نگرانى مى گوید:«شاید همه چیز از دست برود.»