سیامک باقری
حجم سفرها و دیدارهای مقامات ایرانی به کشورهای همسایه و دولت های عربی منطقه در سال جاری، دیپلماسی جمهوری اسلامی را در این منطقه بسیار پر فعال نشان می دهد. در کنار سفرهای وزیر امور خارجه کشورمان به کشورهای منطقه، سفر آقای لاریجانی به عربستان و قطر و دیدارهای اخیر وی به امارات، ترکیه از یک سو و سفر چندی پیش آقای رفسنجانی به سوریه و کویت از سوی دیگر و همچنین تماس های تلفنی ریاست محترم جمهوری با روسای کشورهای منطقه خلیج فارس و سفر وی به جمهوری آذربایجان و تدارک دیدار وی برای کشور اندونزی از جمله تحرکات دیپلماتیکی است که در دو سه هفته اخیر صورت گرفته است.
1-یکی از اهداف تمرکز دیپلماسی جمهوری اسلامی به کشورهای همسایه و منطقه ناشی از سیاست هایی است که دولت آقای احمدی نژاد پس از ریاست جمهوری اعلام کرد. دولت جدید در ترسیم سیاست خارجی خود تاکید کرده بود که اولویت های جهت گیری های خارجی اش معطوف به دولت های همسایه و کشورهای اسلامی است.
2-استفاده از ظرفیت های منطقه ای جهت پیشبرد اهداف هسته ای یکی دیگر از انگیزه هایی است که به دیپلماسی جمهوری اسلامی در منطقه تحرک بیشتری داده است.
ظرفیت های منطقه در سه سطح مورد توجه دیپلماسی هسته ای ایران قرار گرفته است.
افکار عمومی منطقه دولت های منطقه و سازمان های منطقه ای. همگراسازی سطوح موصوف با سیاست های ایران ضمن اینکه موضع جمهوری اسلامی در برابر فشارهای غرب را تقویت خواهد کرد. اقدامات آمریکا برای «جبهه سازی علیه ایران » را نیز خنثی خواهد ساخت. در حال حاضر نظرسنجی ها نشان می دهد که افکار عمومی منطقه از حامیان جدی حقوق هسته ای ایران هستند. به همین ترتیب دولت های منطقه به دلایل مختلف نسبت به برنامه هسته ای ایران نظر مثبت دارند. دولت های عربی هرگونه برخورد قهرآمیز با پرونده هسته ای ایران را به ضرر خویش می دانند. همچنین این دولت ها همواره از برنامه های هسته ای رژیم صهیونیستی ابراز نگرانی کرده در حالی که هیچگونه برخوردی از سوی مجامع بین المللی و آمریکا در این خصوص صورت نگرفته است لذا این دولت ها با حمایت از برنامه های هسته ای ایران ضمن برقراری توازن در منطقه سعی در خلع سلاح رژیم صهیونیستی با برگ ایران را دارند. همچنین این دولت ها بویژه مصر و عربستان برنامه هایی برای هسته ای شدن دارند فلذا هر نوع برخورد با ایران را به مثابه مواجهه بعدی با خود ارزیابی می کنند.
3-در راستای هدف فوق، اعتمادسازی کشورهای منطقه نسبت به برنامه های هسته ای ایران از دیگر اهداف دیپلماسی منطقه ای جمهوری اسلامی می باشد. لاریجانی در ابوظبی اعلام کرد که آمریکا سعی دارد روابط ایران را با کشورهای همجوار در حوزه خلیج فارس برهم بزند. غیراستاندارد بودن نیروگاه بوشهر و خطرناک بودن برنامه های هسته ای ایران برای کشورهای همجوار ایران سیاستی است که مدتهاست رسانه ها و مقامات آمریکا در منطقه دنبال می کنند. سفرهای مکرر مقامات آمریکایی در منطقه دقیقا با هدف تخلیه ظرفیت های منطقه ای ایران صورت می گیرد، جمهوری اسلامی ایران نیز در دیپلماسی خود سعی کرده است تا پس از هر سفر مقامات کاخ سفید به منطقه جهت خنثی سازی تحرکات آنها دیدارهایی را با روسای کشورهای منطقه ترتیب دهند.
سفر آقای لاریجانی به قطر، امارات، ترکیه دقیقا پس از دیدار جان بولتون از قطر و رابرت جوزف، معاون خاورمیانه ای وزارت خارجه آمریکا به امارات و سفر رایس به ترکیه برنامه ریزی و صورت گرفته است.
4- یکی دیگر از محورهای سفرهای مقامات ایران به منطقه ایجاد ترتیبات امنیتی در منطقه و افزایش مناسبات اقتصادی، فرهنگی و سیاسی با کشورهای منطقه است. پیمان های امنیتی ایران با کشورهای عربستان، کویت، بحرین و... زمینه ها و مقدماتی است که می تواند ترتیبات امنیتی منطقه را بدون حضور بیگانگان فراهم سازد. تردیدی نیست که تحقق این موضوع بزرگترین چالش برای سیاست های جنگ طلبانه آمریکا در منطقه خواهد بود از همین رو مقامات واشنگتن بشدت نگران از شکل گیری چنین اتحادیه در منطقه هستند زیرا به زعم آنها چنین ائتلافی سیاست های آنها را در برخورد با مسئله هسته ای ایران با مشکل جدی مواجه خواهد ساخت. از سوی دیگر افزایش روابط اقتصادی و سیاسی بین ایران و دولت های منطقه ضمن ایجاد همبستگی و وابستگی متقابل در منطقه، عامل قابل توجهی در برابر تحریم های احتمالی علیه ایران خواهد بود.