دولتمردان ترکیه پس از یک دوره افول بار دیگر سیاست های خود را بر احیای قدرت منطقه ای و بین المللی معطوف ساختهاند.
موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیک ترکیه سبب شده تا همواره این کشور به عنوان بازیگری مهم در عرصه بین المللی(به ویژه برای اروپا و آمریکا) ایفای نقش نماید. دولتمردان آنکارا که تحقق و حفظ این موقعیت را در گرو همگرایی با اروپا و سپس آمریکا می دیدند، در طی یک دهه گذشته سیاست ها و چارچوب های کاری خود را بر اساس توسعه مناسبات با این کشورها تدوین و اجرا نمودند. هر چند که ترک ها برای اجرایی شدن این مهم وادار به انجام اصلاحات بنیادین و بعضا متعارض در قوانین و ساختار سیاسی و اقتصادی خود گردیدند اما در نهایت عواملی موجب انزوای نسبی آنها در منطقه و جهان گردید.
اولا ماهیت اسلامی جامعه که موجب عدم پذیرش کامل قوانین و خواسته های اروپا و حتی ارتباط با آن می گردد. ثانیا، عدم تحقق وعده های اروپا در پذیرش و یاری رساندن در بهبود شرایط ترکیه، ثالثا سیاست های آمریکا برای به انزوا کشاندن آنکارا در تحولات منطقه به ویژه در قبال عراق، ایران، کشورهای اسلامی و فلسطین. رابعا معطوف شدن ترکیه به الحاق به اروپا و کسب امتیازات از آمریکا که این کشور را از اهداف و منافعش در آسیای مرکزی و قفقاز دور ساخت.
این عوامل در کنار بحران های اقتصادی و اجتماعی حاکم بر جامعه ترکیه (که بیشتر به دلیل اصلاحات مدنظر غرب ایجاد شده است) موجب شد تا آنکارا بیش از گذشته در انزوای منطقه ای قرار گرفته و تاحدود زیادی جایگاه خود را در تحولات (به ویژه به عنوان میانجی) از دست بدهد.
با توجه به تاثیرات منفی روند تحولات برای خواسته های ترکیه در طی ماه های اخیر بار دیگر دولتمردان آنکارا بازنگری هایی در چارچوب سیاست خارجی خود مبذول داشته اند که از آن با نام دوری از غرب و احیای قدرت دوباره (خصوصا در جهان اسلام) می توان یاد کرد. در این راستا مشاهده می گردد که ترک ها به فعالیت های منطقه ای به صورت مستقل اقدام کرده اند هر چند که هنوز نیم نگاهی به آمریکا و اروپا دارند. درحالی که بخش اصلی فعالیت آنها شامل گرایش به اسلام و کشورهای اسلامی میباشد.
1) در عرصه داخلی ترک ها هر چند در چارچوب پیش شرط های اروپا گام برمی دارند اما در مقطع کنونی با فاصله گرفتن از این اصل به احیای دوباره اسلام و موازین آن روی آورده اند. چنان که ضمن آزادسازی حجاب در مدارس، خواستار اجرای قوانین اسلامی در دستگاه قضایی شده اند. این اقدام در حالی که جایگاه ترکیه را در ممالک اسلامی تقویت می سازد با خواسته ها و اهداف غرب مغایر بوده و با مخالفت آنها همراه گردیده است.
2) در حالی که غرب و آمریکا در سال های اخیر تلاش داشتند تا با عناوین مختلف (پاداش و تهدید) مانع همگرایی ایران و ترکیه به عنوان قدرت های منطقه ای گردند. بار دیگر ترک ها، سیاست منطقه ای خود را بر همگرایی با تهران استوار کرده اند. در این راستا آنها ضمن مخالفت با هرگونه تحرک علیه ایران از خاک ترکیه، با دیدارهای مکرر با مقامات ایرانی، تلاش نموده اند تا به عنوان بازیگری مهم در حل پرونده ایران ایفای نقش نمایند.
آنها با این اقدام سعی دارند تا خود را از فعالان پرونده معرفی کنند لذا بر توسعه مناسبات (حتی در زمینه هسته ای) با ایران تاکید دارند تا در نهایت در کنار ایران بتوانند به قدرتی منطقه ای و بازیگری جهانی مبدل گردند.
3) سیاست های منطقه ای ترکیه و گرایش این کشور به برقراری روابط با رژیم صهیونیستی و تشکیلات خودگردان، جایگاه خاصی به نقش آنکارا در تحولات سرزمین های اشغالی فلسطین داده است. اما سیر تحولات اخیر در فلسطین اشغالی و ناکامی های غرب در طرح خاورمیانه بزرگ سبب شده تا ترکیه در نگرش خود تجدیدنظر کند و تا حدودی از اشغالگران فاصله بگیرد. بر این اساس دولتمردان آنکارا یکی از راهکارهای خود برای خروج از انزوا را حضور فعال تر در تحولات فلسطین می دانند، چنان که طی هفته های اخیر فعالیت های بسیاری در این زمینه داشتهاند.
4) ترکیه از عراق به عنوان یکی از همسایگان مهم یاد می کند. در طول سه سال اشغال عراق، سیاست های اشغالگران بر اصل دوری ترکیه از این منطقه استوار گردیده است در حالی که سیاست آمریکا در قبال کردستان نیز مغایر با اهداف ترک ها می باشد. پس از تشکیل دولت اسلامی از عراق بار دیگر این فرصت برای ترک ها ایجاد شد که به عنوان همسایه نزدیک این کشور در تحولات عراق حضور یابند. در این چارچوب آنها ضمن امضای قراردادهای اقتصادی و امنیتی برای تحقق صلح در این کشور فعالیت می کنند تا بار دیگر به عنوان قدرت تاثیرگذار در امنیت منطقه ایفای نقش نمایند.
5) حضور در اتحادیه های منطقه ای از جمله شورای همکاری خلیج فارس، اتحادیه عرب، سازمان کنفرانس اسلامی از دیگر راهکارهای اخیر ترکیه برای احیای قدرت دوباره می باشد که گرایش به اتحادیه های اسلامی بخش اصلی این سیاست را شامل می شود.
6) در نهایت براساس آنچه ذکر شد می توان گفت که دولتمردان ترکیه پس از مدت ها انزوا بار دیگر برای احیای قدرت و مبدل شدن به بازیگر منطقه ای و جهانی تلاش می کنند هر چند که اولا وضعیت نامناسبات اقتصادی ثانیا دیدگاه های منفی به سیاست های ترکیه به دلیل عدم ثبات در گرایشات و مواضع آن، ثالثا وابستگی آنکارا به آمریکا و حمایت های آن، رابعا گرایش ترک ها به اتحادیه اروپا هر چند که اکنون چندان تمایلی برای آن نشان نمی دهند، موانع اصلی برای تحقق این هدف میباشند.
با این وجود می توان گفت که دولتمردان آنکارا در راه احیای قدرت همسویی با منطقه و جهان اسلام را سرلوحه سیاست های خود قرار داده اند که از یک سو می تواند امتیازات جدیدی برای آنها در پی داشته باشد و از سوی دیگر با تهدید اروپا به گرایش به جهان اسلام می تواند رویکرد آنها به پذیرش ترکیه در اتحادیه اروپا را تصحیح نماید. چنانکه هم اکنون اتحادیه اروپا ضمن هشدار به اسلام گرایی ترکیه از پذیرش دوباره مذاکرات با این کشور برای الحاق به اتحادیه سخن به میان آورده، هر چند که همچنان شروط بعضا غیرقابل اجرایی را پیش روی ترک ها قرار داده است.