دکتر یدالله جوانی
گردش نخبگان و جابه جایی قدرت میان جریان ها، جناح ها و احزاب سیاسی در یک جامعه سیاسی دارای نظام انتخاباتی، از دستاوردهای مهم و اولیه هر انتخاباتی است که برگزار می شود. در جمهوری اسلامی براساس قانون اساسی، اداره کشور باید متکی به آرای عمومی باشد و بر همین اساس، تمامی مسئولان بدون استثنا با رأی مستقیم یا غیرمستقیم مردم انتخاب می شوند. در نظام مردم سالاری ایران، هیچ مسئولی را نمی توان یافت که رای مردم به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در انتخاب آن نقشی نداشته باشد. انتخاب جمهوری اسلامی ایران تجلی دو اصل مهم وجود آزادی و رعایت حقوق شهروندی برای مشارکت سیاسی و ایفای نقش مردم در فرآیندهای سیاسی و تصمیم گیری ها است.
کشورهای برخوردار از نظام انتخاباتی که براساس قانون اساسی آنها مردم از حق رای برخوردار هستند، چنانچه انتخابات به صورت واقعی برگزار گردد، دارای فضای باز سیاسی می باشند. انتخابات در این کشورها از نقاط مثبت و قوت نظام سیاسی به شمار می آید. در صورتی که نظام های سیاسی در این کشورها، مخالفان یا دشمنانی داشته باشد، این نقطه قوت در شرایطی می تواند به یک نقطه آسیب پذیر تبدیل گردد و در صورت عدم هوشیاری و مراقبت لازم، از همین زاویه می تواند خساراتی به آن نظام سیاسی، کشور و مردم وارد نماید.
جمهوری اسلامی ایران، هم دارای نظام انتخاباتی بوده و هم دارای دشمنان و مخالفان سرسختی می باشد. ایالات متحده و رژیم صهیونیستی دشمنان اصلی نظام اسلامی هستند. دشمنان انقلاب اسلامی در طول 27 سال گذشته، توطئه های فراوانی را طراحی و اجرا کرده تا شاید بتوانند نظام اسلامی را ساقط نمایند. در بسیاری از این توطئه ها، نگاه دشمن به داخل کشور بوده و سعی کرده با بهره گیری از جریان ها، گروه ها و عوامل داخلی، نظام اسلامی را از درون با مشکل مواجه ساخته و آن را در مسیر فروپاشی درونی قرار دهد.
بنابراین انتخابات در جمهوری اسلامی، در عین حال که از مهمترین نقاط قوت نظام به حساب می آید و بهترین فرصت را در اختیار مردم برای مشارکت سیاسی و ایفای نقش در تعیین سرنوشت قرار می دهد، می تواند یک فرصتی هم برای دشمنان و عوامل داخلی آنها و جریان های مخالف نظام سیاسی باشد. دشمنان سعی می کنند با استفاده از این فرصت، عوامل داخلی خود را به درون نظام سیاسی نفوذ داده و نظام را از درون به چالش بکشانند. جریان های مخالف نظام سیاسی نیز چنین رویکردی را نسبت به انتخابات دارند.
برای جلوگیری از تبدیل نقطه قوت نظام به نقطه آسیب و گرفتن فرصت از دشمنان و مخالفان نظام اسلامی، در هر انتخاباتی دو نوع اقدام ضروری است. یک اقدام را حاکمیت و نظام سیاسی براساس قانون انجام می دهد و اقدام دیگر از سوی مردم و رای دهندگان باید انجام گیرد.
1-اقدام حاکمیت و نظام سیاسی
در هر انتخاباتی، با توجه به نوع انتخابات، افرادی اقدام به ثبت نام به عنوان کاندیدا می نمایند. این وظیفه حاکمیت است که شرایط داوطلبان ثبت نام کرده را با قانون و مقررات تطبیق داده و در واقع احراز صلاحیت و شایستگی برای آن مسئولیت نماید. آنچه که در آستانه هر انتخاباتی در کشور تحت عنوان رد صلاحیت ها و تایید صلاحیت ها مطرح می گردد، در همین چارچوب است. البته ذکر این نکته ضروری است که بسیاری از رد صلاحیت شدگان، نه عامل دشمن بوده و نه مخالف نظام هستند، بلکه یا فاقد شرایط بوده و یا صلاحیت آنها احراز نشده است. متاسفانه در کشور، به دلایل سیاسی، این فضا شکل گرفته که هر کسی رد صلاحیت می شود، به دلیل برخورد سیاسی و جناحی با موضوع انتخابات است. هر چند این موضوع را نمی توان به صورت مطلق نفی کرد و ممکن است در مواردی این گونه باشد، لکن اصل احراز صلاحیت ها یک وظیفه حاکمیتی است، که باید همگان این حق را برای حاکمیت قایل باشند. در انتخابات 42 آذر برای انتخابات خبرگان رهبری، شورای نگهبان وظیفه احراز صلاحیت ها را برعهده دارد و برای انتخابات شوراهای اسلامی این وظیفه برعهده هیات نظارت منتخب مجلس شورای اسلامی است.
2-اقدام مردم و رای دهندگان
برخی بر این باور هستند که پس از اعلام نتایج تایید صلاحیت ها، دیگر مهم نیست که به چه کسی رای می دهیم، همه کاندیداها تایید شده هستند و ما می توانیم با خیال آسوده رای دهیم، حتی اگر آنان را به خوبی نشناسیم. اما تجربه نشان داده این گونه نیست و باید مردم در رای دادن نهایت دقت را داشته باشند. مراجع تایید صلاحیت خصوصا در انتخاباتی چون انتخابات مجلس یا شوراها با محدودیت هایی مواجه هستند و در یک فرصت کوتاه باید طبق قانون و مقررات و براساس یک سری استنادات افراد را رد یا تایید نمایند و در مواردی قادر به رد صلاحیت به دلیل عدم وجود سند و مدرک با توجه به سابقه و پیشینه داوطلب انتخابات نیستند. در چنین وضعیتی، این مردم هستند که باید با هوشیاری و دقت هر چه تمام با تحقیق، مطالعه، بررسی و پیدا کردن یک شناخت اطمینان بخش نسبت به کاندیداها به فرد یا افراد اصلح و شایسته رای دهند. در سال های پس از پیروزی انقلاب و در چندین انتخابات، این موضوع تجربه شد که افرادی با رای مردم، پست های مهم سیاسی را تصاحب کردند، لکن به جای خدمت به مردم و تلاش برای تحقق آرمان های انقلاب اسلامی،نظام اسلامی را از درون با چالش مواجه ساختند.
بنی صدر اولین رئیس جمهور پس از انقلاب نمونه بارز برای این موضوع است. اکنون دشمنان انقلاب اسلامی که از رویارویی مستقیم با نظام اسلامی و ملت ایران کاملا احساس ناامیدی و شکست دارند، چشم طمع به انتخابات ایران دوخته و تلاش می کنند با تبلیغات و فضاسازی، بسترهای مناسبی را برای نفوذ عوامل بی خطر، همسو با خود و مخالف نظام اسلامی به درون ساختار قدرت سیاسی فراهم سازند. بنابراین مردم باید با هوشیاری در برابر طمع بیگانه و بیگانه پرستان، چنین نقشه هایی را که برای کشور و ملت خسارت بار است، نقش بر آب نمایند. در پایان به بیاناتی از حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب در باب این هوشیاری از سوی مردم اشاره می کنیم:
الف- حضرت امام(ره) می فرمایند: «کسانی را انتخاب کنید که مخالف با مکتب های انحرافی و معتقد به جمهوری اسلامی و معتقد به احکام اسلامی و اجرای احکام اسلام باشند. وکلای مجلس باید از اخلاق اسلامی بالا و والایی برخوردار باشند و خدای بزرگ را حاضرو ناظر بر اعمال و گفتار خود بدانند. در هر دوره از انتخابات وکلای دارای تعهد به اسلام و جمهوری اسلامی و غیرمنحرف از صراط مستقیم به سوی غرب و یا شرق و بدون گرایش به مکتب های انحرافی و اشخاص تحصیلکرده و مطلع بر مسائل روز و سیاست های اسلامی را به مجلس بفرستید.
ب- حضرت امام(ره) در باب ضرورت شناخت کاندیداها می فرمایند: «...مردم افرادی را که تعیین می کنند باید سعی در شناسایی آنها نموده، قبل و بعد از انقلابشان را درنظر بگیرند و بعد رای بدهند. پس مسئله خوب بودن خود شخص است نه اینکه از دسته خاصی باشد.»
ج- حضرت امام(ره) چون شرکت در انتخابات را یک تکلیف شرعی می دانستند، همواره بر این نکته تاکید می فرمودند که این تکلیف باید صحیح انجام شود. در این راستا می فرمایند: «... احدی شرعا نمی تواند به کسی کورکورانه و بدون تحقیق رای بدهد و اگر در صلاحیت شخص یا اشخاص تمام افراد و گروه ها نظر موافق داشتند ولی رای دهنده تشخیصش برخلاف همه آنها بود تبعیت از آنها صحیح نیست و نزد خداوند مسئولیت دارد و اگر گروه یا اشخاصی صلاحیت فرد یا افرادی را تشخیص دادند و از این تایید برای رای دهنده اطمینان حاصل شد، می تواند به آنها رای بدهد.»
د-رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند: «مردم وظیفه دارند (در انتخابات) به ملاک های دینی و شرعی و انقلابی و امثال اینها نگاه کنند و به چیزهای دیگر مثل روابط و قوم و خویشی و ایل و طایفه و مانند اینها نگاه نکنند.»
هـ_ در مورد دقت و انتخاب از روی شناخت رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند: «باید نماینده ای که انتخاب می شود دلسوز مردم باشد، صادق باشد، صمیمی باشد و بخواهد که برای مردم کار کند. بعضی تظاهر به کار می کنند و این به درد نمی خورد. صداقت و دلسوزی نماینده ای که می خواهید انتخاب کنید تشخیص بدهید و او را انتخاب بکنید.»