قاسم غفوری
در حالی که دولتمردان آمریکا در تحقق اهدافشان در عراق ناکام مانده اند، اکنون تلاش دارند تا با اعلام طرح های جدید برای آینده این کشور، به راه کارهایی برای فرار از این بحران دست یابند.
یکی از مسائل مطرح در سیر تحولات عراق، دیدگاه جدید آمریکا نسبت به آینده این کشور و چگونگی اداره آن می باشد. براساس آخرین طرح های ارائه شده از سوی واشنگتن، اشغالگران عراق، با طرحی جدید با نام «نقشه راه جدید» سیاست های خود را تدوین می نمایند. براساس این طرح که از سوی دولتمردان کاخ سفید اعلام گردیده، در ساختار سیاسی، اجتماعی و نظامی عراق دگرگونی های کلان با معیار آمریکایی صورت می گیرد. این طرح در حالی از سوی آمریکا ارائه گردیده که:
الف) اشغالگران عراق به هیچ کدام از اهداف خود به ویژه برقراری ثبات و امنیت دست نیافتهاند.
ب) دولت عراق در چارچوب سیاست های آنها تشکیل نگردیده و در مسیری خلاف نگاه آنها گام برمیدارد.
ج) همگام با افزایش اعتراضات جهانی برای خروج اشغالگران از عراق، در درون ارتش نیز بحران شدیدی حاکم شده است.
د) نومحافظه کاران برای انتخابات پارلمانی که تاثیر بسیاری بر سیاست های آینده آنها خواهد داشت، فعالیت گسترده ای را آغاز کردهاند.
هـ) پیروزی مقاومت لبنان در برابر رژیم صهیونیستی، دگرگونی کامل موازنه های قدرت را در خاورمیانه در پی داشته به نحوی که بازنگری در طرح آمریکا برای منطقه را الزام آور ساخته است.
بر این اساس و با توجه به تحولات عراق و سیاست های خاورمیانه ای آمریکا، مهمترین دلایل و ابعاد طرح نقشه راه جدید را در چند بعد می توان مورد ارزیابی قرار داد:
1) یکی از سیاست های مطرح از سوی اشغالگران، تجزیه عراق به چند منطقه کوچک تر تحت نام اجرای طرح فدرالیسم می باشد. این طرح تاکنون با مخالفت های بسیاری مواجه گردیده به ویژه اینکه گروه های عراقی با اجرای طرح اتحاد ملی مغایر با این سیاست گام بر می دارند. در این چارچوب براساس نقشه راه جدید، عراق به منطقه قومی کردی، سنی و شیعه تقسیم می شود که این اقدام از منظر آمریکا، برای جلوگیری از جنگ های قومی و مذهبی صورت میگیرد.
مقامات آمریکایی در طی ماه های اخیر همواره تاکید کرده اند که عراق در آینده درگیر جنگ های طایفه ای خواهد شد و تنها راه مقابله با آن را اجرای طرح فدرالیسم و ساخت دیوار حائل میان گروه های مختلف قومی این کشور می دانند. براساس این طرح اقداماتی برای احداث دیوار حائل در کاظمین صورت گرفته است. اشغالگران برای اجرای این سیاست، تخریب اماکن مذهبی و ترویج جنگ قومی و مذهبی را در دستور کار خود قرار دادهاند.
2) از اهداف آمریکا ایجاد دولتی دست نشانده و همسو در عراق بود که تحقق بخش اهداف منطقه ای آن باشد. به رغم تمام تلاش های صورت گرفته تاکنون دولت های ملی با گرایش های منطقه ای روی کار آمده اند و مغایر با خواست آمریکا حرکت کرده اند. یکی از هدف های طرح نقشه راه جدید، دگرگون سازی ساختار دولت و روی کار آمدن مهره های مورد نظر آمریکا در عراق است.
آنها تلاش دارند تا با تشدید بحران های امنیتی به تاکید بر ناتوانی دولت در تحقق اهداف و اعلام عدم رضایت گروه ها از چینش دولت، شرایط را برای برکناری و یا تحولات اساسی در دولت نوری مالکی فراهم آورند. آنها همچنین تغییر رئیس مجلس (المشهدانی) را نیز زمزمه می کنند. از دیگر اقدامات آنها برای اجرای این سیاست تغییر در قانون اساسی می باشد که می تواند راهگشایی برای این تغییرات باشد.
3) دولتمردان آمریکا در حالی که با مخالفت های جهانی مواجه می باشند، همواره تلاش داشته اند که حضورشان در عراق را توجیه و آن را استمرار بخشند. در مقاطعی که فشارهای جهانی برای خروج اشغالگران عراق افزایش یافته، آنها با ارائه طرح های جدید، چنان وانمود می سازند که برای اجرای برنامه های مدون در عراق باقی خواهند ماند. در شرایط کنونی، آنها با اعلام طرح نقشه راه جدید، تلاش دارند تا حضورشان را در بلندمدت توجیه نمایند. آنها در این طرح حضور بلندمدت را برای تقویت و سازماندهی ارتش عراق و واگذاری تدریجی امور به آنها را در دستور کار قرار دادهاند.
4) طرح نقشه راه جدید در حالی ارائه شده است که پیش از این نیز، طرح مشابهی با نام نقشه راه در سرزمین اشغالی فلسطین از سوی آمریکا ارائه شده بود. به رغم تمام سرمایه گذاری های صورت گرفته این طرح با شکست مواجه گردید. از ابعاد این طرح دگرگونی در ساختار سیاسی و اجتماعی خاورمیانه بود که با مرکزیت فلسطین صورت می گرفت. پس از تشکیل دولت مقاومت در فلسطین و سپس پیروزی حزب الله لبنان در برابر رژیم صهیونیستی، این طرح کاملا با شکست مواجه گردید.
در شرایط کنونی و با توجه به اینکه این تحولات، ضربات دردناکی بر هژمونی منطقه ای آمریکا وارد ساخته است، آنها با عنوان نقشه راه جدید برای عراق، بر آنند تا چارچوب تحولات خاورمیانه را از سرزمین های اشغالی به عراق معطوف نمایند. در این راستا آنها چنان وانمود می سازند که اولا طرح نقشه راه با موفقیت اجرا شده و اکنون مرحله دیگری از آن با نام نقشه راه جدید در حال طراحی می باشد، ثانیا اهداف آنها در قبال کشورهای خاورمیانه از مرکزیت فلسطین به عراق انتقال یافته و اکنون سیاست ها در این حوزه اجرا میگردد.
در نهایت می توان گفت که آمریکا با طرح نقشه راه جدید سعی دارد تا ضمن سرپوش نهادن بر شکست ها و ناکامی ها در عراق، خود را فاتحی با طرح های بلندمدت معرفی نماید تا از آن برای ادامه حضور و تداوم اشغالگری در عراق، کاهش اعتراضات جهانی و ابزاری برای تبلیغات انتخاباتی بهرهبرداری نماید.
با تمام این تفاسیر این طرح نیز با توجه به تحولات عراق و منطقه به ویژه رشد گرایش به نهضت های اسلام گرا در خاورمیانه و تاکید مقامات عراق برای طرح آشتی ملی، نمی تواند چندان راهگشای ناکامی های آمریکا باشد. به ویژه اینکه طرح خاورمیانه جدید که براساس نقشه راه تدوین گردیده با شکست مواجه شد، لذا این طرح (نقشه راه جدید) نیز نمی تواند دستاوردی برای آمریکا به همراه داشته باشد.
براین اساس، این طرح را می توان تبلیغاتی کوتاه مدت برای افکار عمومی ایالات متحده در آستانه انتخابات میان دوره ای کنگره دانست که برای حفظ کرسی های گذشته و جلوگیری از شکستی دیگر در عرصه داخلی تدوین گردیده است در حالی که دولتمردان کاخ سفید نیز چندان امیدی به اجرای آن ندارند.