بصیرت: خیلیها فکر میکنند که گرانفروشی زاییده تورم است، ولی جامعهشناسان حوزه توسعه، گرانفروشی را نتیجه و تولید روابط اجتماعی، اقتصادی و روانی بین انسانها میدانند. به اعتقاد دکتر موسی عنبری- جامعه شناس- گرانفروشی ناشی از بحرانهای درون جامعه و برخی روابط ناسالم و آشفتگیهای خرد موجود در روابط اجتماعی افراد است.
این جامعه شناس معتقد است که تورم از برنامههای کلان اقتصادی کشور نشأت میگیرد و اینکه عوام گرانفروشی را ناشی از تورم موجود در جامعه و دنیا میدانند، سخنی ناصحیح است.
بین مفهوم گرانفروشی و تورم تفاوت وجود دارد. به لحاظ اقتصادی تورم مفهومی بر اقتصاد کلان است و گرانفروشی مفهومی بر اقتصاد خرد. بدین معنی که گرانفروشی از به هم ریختگی روابط اجتماعی به وجود میآید. نظارت و کنترل بر فروشندهها و خریداران، یعنی نظارت بر عرضه و تقاضا موجب کنترل وضعیت بازار و به تبع آن نبود گرانفروشی خواهد شد. در کشورهای غربی با توجه به ذوق و سلیقه مردم بر خریدها نیز نظارت میشود. ناامنی در احساس حاکمیت سلیقه و علایق شخصی بر برنامههای اقتصادی باعث شده است که بخشهای خصوصی و خردهفروشی نیز در فضایی ناامن قرار گیرند. احساس ناامنی در فعالیتهای اجتماعی خود به خود رفتارهای نابهنجار اقتصادی از جمله گرانفروشی را دامن میزند و این مسئله از حیث نابهنجاری اجتماعی نوعی خلاف عرف نیز محسوب میشود. در کشور ما بوروکراسی به معنای مدیریت دقیق، شایسته متمرکز و با نظارت وجود ندارد. خویشاوندگرایی و دوستگرایی در سیستمهای اداری جامعه آمیخته شده است، لذا قوانین نظارتی به خوبی اجرا نمیشود. در جوامع سنتی به دلیل زیاد نبودن عرضه و تقاضا، مردم بر اقتصاد خود مسلط بودند؛ به همین دلیل افراد بر بازار کنترل داشتند. امروزه به این علت که مصرفگرایی زیاد شده است، به تبع آن، تولید نیز افزایش پیدا کرده و باید قوانینی دقیق و ظریف نیز در این رابطه وجود داشته باشد که از گرانفروشی پیشگیری شود اما امروزه به دلیل این خلاءهای قانونی شاهد رفتارهای نابهنجاری چون، گرانفروشی هستیم.
این استاد دانشگاه تهران بر این باور است که به دلیل تنوع زیاد کالاها، ذهن انسان یارای حرکت به موازات این تغییرات را ندارد. بدین معنا که ورژنها و مدلهای مختلف یک کالا آنقدر با سرعت وارد بازار میشوند که برای عوام، دانستن چنین اطلاعاتی در مورد همه کالاها وجود ندارد. این نبود آگاهی عوام و عدم شناخت و آگاهی بر بازار، به دلیل تخصصی شدن کالاها موجب میشود که در این فضای ناآگاهی گرانفروشی تولید شود و در این گرانفروشی، فقط این خریدار نیست که متضرر میشود؛ بلکه فروشنده نیز زیان میبیند چون او نیز هنگام خرید کالایی دیگر همین بلا بر سر او آمده و این تسری در جامعه موجب گرانفروشی عمومی در سطح جامعه خواهد شد.
عنبری معتقد است: زمانی که در جامعه پولگرایی، تجملگرایی و دنیا پرستی در رفتار آدمها زیاد به چشم بخورد و از طرفی مایل باشند که ره صد ساله را یک شبه طی کنند؛ مردم بیشتر به سمت گرانفروشی میروند و تنها چیزی که میتواند بر افراد مؤثر واقع شود از طرفی تعهدهای درونی آنها خواهد بود و از سویی دیگر کنترل و نظارت محدودکننده افراد گرانفروش.
این استاد جامعهشناسی معتقد است: پس از هر برنامه اقتصادی، قطعاً تغییری در روند زندگی افراد جامعه به وجود خواهد آمد و شکلی از تورم ایجاد میشود. لزوماً بعد از هدفمند کردن یارانهها نیز بخشی از اقتصاد جامعه دچار معضل گرانفروشی خواهد شد و این شکل از تورم که دست دولت نیست شکل اجتماعی آن است زیرا روابط اجتماعی و ناامنیها باعث گرانفروشی خواهد شد.
برای هر برنامه توسعه نیاز به گروههای مردمی است. در این برنامه اقتصادی نیز که برای بهبود شرایط کشور رقم میخورد، جایگاه فعالیت مردم امری بدیهی است. با خودکنترلی و نظارت بر قیمت کالاها و اعلام به مراجع ذیصلاح، در صورت مشاهده گرانفروشی، کمکی مؤثر در این راه خواهد بود.
آذر رسولی