بصیرت: سرآغاز: عقربه ها ساعت 2 بامداد را نشان می داد که صدای جیغ علی کوچولو فضای خانه را پر کرد او هراسان در حالی که
چشمهایش نیمه باز بود در خانه می چرخید. مادرش سریع او را در آغوش خود فشرد تا آرام شود اما گریه های پسر کوچولو تمامی نداشت.این پسر 7 ساله تا نیمه های شب پای دیدن فیلمهای خشن می نشست و پدرش هم به جای منع کردن او از این کار، او را تشویق می کرد که آفرین پسرم تو هم مانند شخصیت اصلی این فیلم باید نترس و قوی باشی! غافل از آنکه روحیه لطیف علی آمادگی دیدن چنین فیلم هایی را نداشت. پدر علی زمانی به اشتباه خود پی برده بود که پسرش حتی با ندیدن فیلمهای خشن حال روحی اش بهبود نیافت و آنان را برای درمان به مرکز روان درمانی کشاند.مادر این پسر کوچولو که چندین ماه برای درمانش وقت گذاشته بود، می گفت: ناآگاهی من و پدرعلی کار دستمان داد اما باید به این نکته توجه کرد که تنها دیدن فیلمهای خشن برای کودکان خطر آفرین نیست بلکه قشر نوجوان ما هم با دیدن و الگوبرداری غیر مناسب از شخصیتهای منفی فیلم اغلب رو به جرم می آورند.
جرمی بر گرفته از یک فیلم
مهران، پسر 19 ساله ای است که به جرم کیف قاپی روانه زندان شده بود وبه تازگی از زندان آزاد شده است. او در حالی که از کرده خود به شدت ابراز پشیمانی می کند می گوید: سال گذشته چند فیلم خارجی را دیدم که شخصیت منفی فیلم سوار بر موتور می شد و به راحتی سرقت می کرد و می گریخت. من هم که به تازگی پدرم یک موتور گران قیمت برایم گرفته بود با حس غرور پیش خودم گفتم برای یک بار هم که شده از سر تفریح این کار را امتحان کنم که سر این موضوع در چنگال عدالت گرفتار شدم.
وی در حالی که با گفتن این حرفها اشک در چشمانش حلقه زده بود، ادامه داد: من چند ماه از زندگی ام را سر غرور بی جا در زندان گذراندم و اکنون پشیمانم اما چه سود که یک سابقه کیفری را در کارنامه اعمالم به ثبت رساندم.
الگوبرداری نوجوانان از فیلمهای خشن
آرش سیفی دادیار شعبه اظهار نظر دادسرای جنایی تهران درباره گرایش جوانان به این گونه جرایم که با دیدن فیلمهای نامناسب روی می دهد می گوید: فیلمها اگر خوب ساخته نشوند و یا نتیجه گیری درستی نداشته باشند در ارتکاب جرم تأثیر به سزایی دارند و باعث الگوبرداری می شوند. خیلی وقتها عملکرد متهم ها برگرفته از الگوبرداری از فیلم یا یک سریال است. وی در ادامه با اشاره به این موضوع که متهمان اغلب لقبهای خود را از عنوانهای هنرپیشه های مورد علاقه شان برمی دارند می افزاید: افرادی که رو به جرم می آورند اغلب تمایل دارند کارهایی را که قهرمان فیلم انجام می دهد آنها هم انجام دهند یا وقتی در یک فیلم سرگذشت یک فرد که نابهنجاری اجتماعی دارد به نمایش گذاشته می شود، اما به مجازات خود نمی رسد و یا اگر هم برسد کمرنگ جلوه داده می شود این امر خود باعث الگوبرداری و رواج خشونت در جامعه می شود.وی ادامه می دهد: با توجه به اینکه دیدن فیلم اصلی ترین وسیله گذران اوقات فراغت خانواده های ایرانی بوده توجه به محتوای فیلمها و سریالها از نظر آثار رفتاری و آسیب شناسی اجتماعی بسیار مهم به شمار می رود.
اما دکتر مجید ابهری جامعه شناس درباره نقش رسانه دیداری از جمله سینما در خانواده ها می گوید: بررسیها نشان می دهد که سینما هنوز به عنوان یک مقوله فرهنگی برای اکثریت جامعه مصداق پیدا نکرده و تنها 5 درصد از افراد جامعه آن را به عنوان یک محصول فرهنگی شناخته و بقیه فقط برای پر کردن اوقات فراغت به آن نگاه می کنند و شناخت مبانی آثار رفتاری فیلمهای سینمایی در درجه دوم قرار دارد.
وی در ادامه با اشاره به این موضوع که در کشور ما گروه بندی سنی برای فیلمها و سریالها وجود نداشته و در صورت اعلام رعایت نمی شود، می افزاید: در خانواده های امروزی هیچ کس نمی تواند تضمین کند که یک کودک سه تا چهار ساله فیلمی را نمی بیند زیرا در حال حاضر چیدمان خانه های ما براساس قرار گرفتن تلویزیون تعیین می شود؛ با یک نگاه کلی به خانه های امروزی می توان دید که مبلمان و حتی نشستن در خانه براساس قرار گرفتن تلویزیون می باشد. بنابراین می توان گفت که تمامی اعضای یک خانواده اغلب از فیلمها و سریالها استفاده می کنند.
85 درصد فیلمها دارای صحنه های خشن هستند
این جامعه شناس در ادامه با بیان وجود خشونت در اکثر فیلمهای تلویزیونی توضیح می دهد: 85 درصد آثار سینمایی و تلویزیونی دارای صحنه های تیراندازی و درگیری فیزیکی مثل قتل و تعقیب و گریز هستند زیرا تولیدکنندگان محصولات فرهنگی اعتقاد دارند که اگر فیلم دارای صحنه های اکشن نباشد تماشاچی نخواهد داشت. یعنی محتوای محصول باید اکشن باشد یا کمدی در غیر این صورت درصد محدودی آن را تماشا خواهند کرد.وی ادامه می دهد: در یک پروژه چهار ساله از نظر آثار فیلمهای اکشن در میان کودکان و نوجوانان به این نتیجه رسیدم که تماشای این فیلمها در گروههای سنی 4 تا 16 سال ایجاد یک نابهنجاری رفتاری به نام «سندروم دنیای خبیث» می کند.
ابهری در ادامه تصریح می کند: آثار این ناهنجاری ها را در درگیری های فیزیکی و پرخاشگریهای این گروه سنی هم می توانیم ببینیم. بالا رفتن آمار بزهکاری بخصوص درگیری های فیزیکی، چاقوکشی و حتی قتل در بین نوجوانان و جوانان محصول همین ناهنجاری می باشد. مبتلایان به آن دارای مشخصات زیر می گردند. 1 - اول اینکه در مقابل نصیحت و راهنمایی مقاوم می شوند.
2 - از تماشای صحنه های درگیری و کشتار در میدان واقعیت نه تنها فرار نمی کنند و نمی ترسند بلکه با علاقه در جای بازیگر قرار می گیرند و لذت می برند.
3 - از آزار حیوانات خانگی لذت می برند. کتک زدن سگ و گربه و کشتن پرندگان از جمله عوارض رفتاری آن می باشد.
4 - به غیر از تنبیه فیزیکی و مجازاتهای بدنی، سایر شکلهای اصلاح اشتباهها در آنها مؤثر واقع نمی شود.
5 - درس گریزی، قانون گریزی و عدم اطاعت از روابط و قوانین خانواده و سرپیچی از آنها همین طور قانون ستیزی در جامعه عارضه اصلی این ناهنجاری در میان نوجوانان و جوانان می باشد.این آسیب شناس اجتماعی با بیان این موضوع که گسترش قلمرو واندالیزم (خرابکاری اجتماعی) نتیجه مستقیم این ناهنجاری هاست اظهار می دارد: تحقیق های کارشناسان نشان می دهد که گذشته از کودکان، نوجوانان و جوانان، افسردگی و تقویت پرخاشگری در بزرگسالان نیز از عوارض دیدن فیلم های خشن می باشد.
اسطوره های پوشالی و ضرورت نظارت کارشناسان
وی در ادامه با اشاره به این موضوع که اخیراً فیلمهای آسیایی، ژاپنی، کره ای و چینی شبکه های تلویزیونی ما را به خود اختصاص داده است، می گوید: این گونه فیلمها اغلب دارای صحنه های اغراق آمیز مثل راه رفتن جنگجویان در آسمان و بر روی دیوار و پرواز هنگام جنگیدن از اقلام اصلی محصولات نمایشی تلویزیون ما شده است. اسطوره سازی و قهرمان پروری تا آنجا پیش رفته که جومونگ اسطوره قهرمانی و پهلوانی می شود. در حالی که اسطوره ها و نمادهای قهرمانی ملی ما مثل رستم و در دوران معاصر بزرگانی مثل شهید همت، باکری و... هنوز در جامعه ما مظلومانه ناشناس مانده اند.این جامعه شناس در ادامه می افزاید: خانواده ها باید با توجه به محتوای فیلم، فرزندان خود را به ویژه در زیر 10 سال از تماشای برخی فیلمها و سریالها و بویژه ماهواره ها منع کنند. در این میان رسانه ملی نیز باید نوع و محتوای هر فیلم و سریال را با توجه به ژانر آن مشخص کرده و گروه بندی سنی آن را اعلام کنند تا این کار به صورت فرهنگ درآید و بعد دیگر بستگی به خود خانواده ها دارد که به آن عمل کند یا خیر؟
خشونت یک پدیده اجتماعی است نه فطری
بررسیهای محققان نشان می دهد خشونت یک پدیده اجتماعی می باشد نه ذاتی، فطری و نژادی. نگاهی گذرا به تاریخ نشان می دهد که در قبایل ابتدایی خشونت آموزش داده می شد و در برخی از جوامع نیز آموختن خشونت از نحوه شیر دادن شروع می شد.تحقیقات جرم شناسان کیفری این موضوع را فاش کرده که افرادی که در کودکی مورد بدرفتاری قرار گرفته اند، خشن می شوند.
قرایی مقدم جامعه شناس با تأیید این موضوع یادآور می شود: فیلمهایی با محتوای خشونت باعث یادگیری آن در بین افراد خانواده می شود. به جرأت می توان گفت فیلمهای گانگستری، غربی و تگزاسی، هفت تیر بازی و فیلمهای رومی که نشان داده می شود باعث رواج خشونت می شود. بررسیها نشان می دهد وسایل ارتباط جمعی و فیلمهای خشن ماهواره و تلویزیون و لوح های فشرده مختلف بیش از پیش به این موضوع دامن می زند. این در حالی است که روان شناسان و جامعه شناسان باید به تأثیرهایی که این فیلمها می گذارد نظارت داشته و به بررسی آن بپردازند.
وی در ادامه توضیح می دهد: هر فیلمی که در خارج از کشور تولید می شود مطابق با فرهنگ آن کشور است. آمریکا در تقویت خانواده ها فیلم «تنها در خانه» را می سازد و سعی در بهبود روال فیلم سازی در کشورش می کند، اما فیلمهایی که با اهداف از پیش طراحی شده و در کشورهای غربی برای کشورهایی دیگر تهیه و تولید می گردد به نوعی فرهنگ کشورها و جوانان را مورد هدف قرار می دهد که این موارد باید جدی گرفته شده و مسؤولان به مقابله با این موضوع بپردازند.
فیلمهای خشن و کابوس شبانه کودکان
آنچه اطرافیان و پدر و مادر می گویند در ضمیر ناخودآگاه کودکان حک می شود و یاد می گیرند. بعضی چیزها تأثیر مثبت می گذارد و بعضی چیزها مخرب است.
«دژکام» روان شناس با بیان این موضوع می گوید: فیلمهای خشن از لحاظ روانی کودکان را دچار اضطراب و تشویش می کنند. خیلی از کسانی که برای درمان مراجعه می کنند مدعی هستند که فرزندان شان نیمه های شب با وحشت از خواب بیدار می شوند که بررسیها نشان می دهد دیدن فیلم های ترس آور و خشونت بار این موضوع را رقم زده است. وی در ادامه می گوید: با نگاهی به سریالهای تلویزیونی و سینمایی می توانیم بگوییم که بر روی موضوع و محتوای فیلم ها نظارت کارشناسی درستی صورت نمی گیرد و جمع بندی مناسبی را در انتهای فیلمها نمی بینیم. به نوعی مخاطب فقط نقش بازیگر را می بیند و به جمع بندی درستی نمی رسد.دژکام در ادامه می افزاید: من به عنوان کسی که اغلب فیلمهای تلویزیونی را دنبال می کنم این نیاز را احساس می کنم که تمام فیلم ها قبل از اینکه پخش شوند باید از لحاظ آسیب شناسی و روان شناختی و همچنین از سوی یک مشاور حقوقی مورد بررسی قرار گیرند و بعد پخش شوند.
وی اظهار می دارد: اگر ساختار فیلم به درستی صورت گیرد تأثیر مثبت خواهد گذاشت در غیر این صورت واکنش منفی به دنبال دارد و باعث ایجاد استرس در زندگی روزمره افراد خواهد شد.
* ندا جعفری