رضا گرمابدرى
آماده شدن ایران و گروه 1+5 برای از سرگیری مذاکرات هسته ای در استانبول ترکیه فرصت مناسبی بود برای جمعی از دیپلمات ها، کارشناسان کنترل تسلیحات، کارشناسان امور ایران و آمریکایی های ایرانی الاصل تا با صدور بیانیه ای از دولت آمریکا بخواهند، غنی سازی اورانیوم توسط ایران را پذیرفته و با تهران فراتر از موضوع هسته ای گفت وگو کند. در این بیانیه دو نکته مهم وجود داشت:
الف- احیای دیپلماسی به مفهوم پیگیری اهداف واقع گرایانه است. نتایج غیرواقع بینانه از جمله اصرار بر این مسئله که ایران به طور کامل غنی سازی اورانیوم را متوقف کند، باید کنار گذاشته شود.
ب- تمرکز باید بر مکانیسم های نظارت و راستی آزمایی باشد که تضمین حاصل شود که برنامه هسته ای ایران بر اهداف صلح آمیز پایه ریزی شده است.
این کارشناسان در بخشی از بیانیه برای نشان دادن و یادآوری راه صحیح برخورد با ایران به بخشی از سخنان چندی پیش هیلاری کلینتون وزیرخارجه آمریکا استناد کردند که گفته بود: آمریکا آماده می شود تا برنامه صلح آمیز غنی سازی ایران در داخل خاک این کشور را به رسمیت بشناسد. نویسندگان بیانیه نظر کلینتون را یک گام سازنده برای رسیدن به یک مصالحه رضایت بخش برشمردند که دولت اوباما باید به آن پایبند باشد.
یک روز پس از صدور این بیانیه و برگزاری دو دور مذاکرات بین ایران و گروه 1+5 در استانبول «فیلیپ کرولی» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: «ما خواستار تعامل با ایران هستیم، اما کاملاً واقع بینانه عمل می کنیم. ما کاملاً آماده هستیم تا با ایران دیداری را برگزار کنیم، اما اینکه چنین اتفاقی در روند این مذاکرات می افتد یا خیر باید منتظر بمانیم و شاهد نتیجه باشیم.»
دو نکته توجه داده شده در این بیانیه از جنس خواسته های ایران است که هیئت ایرانی در نشست استانبول به آن توجه داشته و از مدت ها پیش تلاش می کرد تا نظر مساعد طرف مقابل را به آن جلب کند. از جمله عللی که هیلاری کلیتون را واداشته تا سخنان پیش گفته را بگوید منطق و اصرار ایران بر دو نکته تأکید شده در بیانیه مزبور است. قطعاً ادامه این سیاست از سوی ایران طرف مقابل را وادار به پذیرش این مطالبه موجه می کند. در این امر آنچه که برای ایران امتیاز تلقی می شود، کم ظرفیتی و تقلیل و فرسایش ظرفیتی درخواست تحمیلی و بی اساس 1+5 یعنی دست برداشتن ایران از توانمندی های علمی درون زا است که با تلاش دانشمندانش کسب کرده است. اینکه یکی از مسایل محوری مذاکرات استانبول «گفت وگو برای همکاری» بود که پس از آن می باید ساز و کارهای همکاری مشخص شود، از نتایج همین سیاست است.
اما اظهارات سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نمی تواند بی ارتباط با بیانیه مورد بحث باشد، صدور این بیانیه راه را برای تصمیم گیران آمریکا باز کرد تا از آن به عنوان ابزار و پشتوانه ای برای سیاست های احتمالاً تغییریابنده آمریکا در آینده در مسئله هسته ای ایران استفاده شود. فراز و فرودهای گفت وگوهای استانبول که تا حدودی با نشست های گذشته متفاوت بود در این راستا قابل ارزیابی است و علت وجود پاره ای از دست اندازها در مسیر مباحث را باید در حوزه منافع کشورهای غربی حاضر در گفت وگوها جست وجو کرد که در نهایت ناچارند با موضوع کنار آیند، اما در این میان آنچه بیش از هر چیز برای ایران اهمیت دارد جهت روند کلی مذاکرات است که تدریجاً به نفع ایران در حال تغییر است.