الف) دهه اول: سازندگی و محرومیتزدایی
دهه اول انقلاب را بسیاری از ناظران سیاسی دورانی می دانند که اساس آن را محرومیت زدایی و آثار برجای مانده از دوران شاه بر جامعه به ویژه در قالب روستایی کشور تشکیل می دهد. با توجه به سیاستهای دوران شاه، فاصله طبقاتی در جامعه نه تنها میان شهرها و روستاها بسیار گسترده بود بلکه در شهرها نیز این روند به خوبی قابل مشاهده بود. هر چند که دشمنان انقلاب اسلامی با ایجاد فتنه های متعدد نظیر فعال سازی گروهک تروریستی منافقین در به شهادت رساندن بزرگان انقلاب اسلامی و نیز جنگ تحمیلی بر آن بودند تا انقلاب را از مسیر اصلی خود منحرف و مانند بسیاری از انقلابها به سمت دلخواه خود سوق دهند، اما ملت بزرگ ایران و مسئولان نظام اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) ضمن مقابله همه جانبه با این توطئه ها در مسیر بازسازی ویرانه ها و محرومیت زدایی بر جای مانده از نظام شاهنشاهی گام برداشتند. در این حوزه، دو اصل اساسی مورد توجه بود. اولاً محرومیت زدایی و پایان دادن به فاصله های طبقاتی به ویژه در روستاها که بخش قابل توجهی از آن را در زمان ریاست جمهوری شهید رجایی می توان مشاهده کرد. ثانیاً ترمیم ویرانه های جنگ که در قالب ساخت خانه های ویران شده، ایجاد شبکه های برق و آب رسانی، تلفن و جاده سازی و ایجاد خطوط ریلی اجرا شد.
بر این اساس، دهه اول را باید فعالیتهای عمرانی دانست که زندگی روز مره مردم را شامل می شد و چندان زیر ساختهای بلند مدت در آن جایگاهی نداشت.
ب) دهه دوم: رویکرد به زیرساختها
در دهه دوم انقلاب هر چند که اقدامات و طرح های دهه اول با شدت بیشتری ادامه یافت، اما با توجه به مولفه هایی نظیر پایان هشت سال جنگ تحمیلی، تثبیت پایه های نظام و کاهش تهدیدات خارجی، محقق شدن اهداف دهه اول در امور عمرانی و خدمت رسانی و... حرکت کشور در مسیر توسعه و پیشرفت تسریع گردید. در این دهه تلاش برای ایجاد زیرساختهای کلان که می توانست حال و آینده کشور را تأمین کند بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. ساخت دهها سد، ساخت کارخانه های بزرگ در حوزه صنعتی، حرکت کشور در مسیر صنایع مادر نظیر فولاد، سیمان و ... را می توان در این دهه مشاهده کرد. این اقدامات در حالی صورت گرفت که بخش اصلی آن شامل تلاش برای شکوفایی کشور، ایجاد اشتغال برای نسل جوان، جبران عقب ماندگی های بر جای مانده از دوران جنگ، نزدیک تر شدن به ساختارهای اقتصادی جهان در مسیر توسعه و پیشرفت و... می شود.
ج) دهه سوم: تولید علم و فنآوری
در دهه سوم انقلاب، در حالی که سیاستهای دوران اول و دوم پیگیری می شد، اما ما شاخصه های مهمی را در گرایش به سمت دستیابی به علوم و فنون و دستاوردهای همه جانبه برای خودکفایی کشور شاهد هستیم. هر چند در دهه اول و دوم انقلاب تلاش های بسیاری برای بازسازی کشور و رسیدن به پیشرفت و توسعه صورت گرفت، اما بخشهایی از این طرح ها خصوصاً در دهه دوم انقلاب عمدتاً از طریق تأسیسات وارداتی و متخصصان خارجی بود که بر اساس توافقات دو جانبه و چند جانبه و بعضاً از سوی نهادهای بین المللی صورت می گرفت، اما در دهه سوم انقلاب ما شاهد نهضتی جدید در مسیر خودکفایی بر اساس تربیت نخبگان و دانشمندان در داخل کشور و ایجاد شرایط برای متخصصان داخلی در جهت رسیدن به علوم روز جهان می باشیم.
در این دهه چند اصل اساسی مورد توجه قرار گرفت. اولاً پیشرفت در حوزه پزشکی و علمی کشور در جهت برخوردار شدن از استعدادهای جوان کشور در مسیر پیشرفت و توسعه علمی از شاخصه های مهم این دوره است. فعالیتهای صورت گرفته در حوزه نانو تکنولوژی، استفاده از سلول های بنیادین در درمان بیماری ها، انتشار مقالات ارزنده علمی دانشمندان ایرانی در نشریات معتبر جهان و معرفی شدن ایران به عنوان یکی از اصلی ترین تولیدکنندگان علم و دانش در جهان، دستاوردهای علمی در تولد حیوانات از طریق لقاح مصنوعی، شبیه سازی و ... را می توان در این حوزه مشاهده کرد. در سالهای اخیر جهانیان اذعان دارند که ایران از تولیدکنندگان علم در جهان است که به رغم تحریم ها و تهدیدات جهانی توانسته به چنین دستاوردهایی دست یابد.
ثانیاً پیشرفت هسته ای از دیگر مولفه های دهه سوم در حرکت ایران به سوی استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای است.
در شرایطی که جهانیان با ادعای وجود ذخایر نفت و گاز در ایران سعی در عقب نگاه داشتن ایران در مسیر توسعه داشتند، اما جمهوری اسلامی بر اساس اصل دستیابی به دانش روز جهان و خودکفایی در تولید انرژی پاک در مسیر استفاده از انرژی هسته ای گام برداشت. هر چند که نیروگاه بوشهر از قبل از انقلاب پایه ریزی شده بود، اما در دهه سوم انقلاب گام هایی برای راه اندازی آن و نیز ارتقای توان هسته ای کشور به ویژه در دولت نهم و دهم برداشته شد. نکته مهم آنکه ایران صرفاً به دنبال داشتن نیروگاه هسته ای و تولید برق نبوده و تلاش کرده تا با دستیابی به چرخه سوخت هسته ای از یک سو در تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه های هسته ای به خودکفایی دست یابد و از سوی دیگر از پیشرفتهای هسته ای در مسیر صلح آمیز پزشکی، کشاورزی و صدها کاربرد صلح آمیز دیگر برخوردار گردد. نمود این تلاش را در تولید سوخت 20 درصد غنی سازی شده برای مرکز تحقیقاتی پزشکی تهران می توان مشاهده کرد که به رغم کارشکنی های غرب ایران بدان دست یافت.
ثالثاً دستیابی به دانش روز در عرصه هوا و فضا نیز از دیگر کارکردهای دهه سوم انقلاب است که نمود آن را در ساخت ماهواره امید و قرار گرفتن آن در مدار زمین می توان مشاهده کرد؛ اقدامی که حیرت جهانی از توانایی های دانشمندان ایرانی را به همراه داشت.
نتیجهگیری
در جمع بندی کلی از تحولات بیش از سه دهه انقلاب اسلامی می توان گفت که ساختار اجرایی کشور در تقسیم بندی این سه دهه برگرفته از اصولی چون محرومیت زدایی و ایجاد امکانات اولیه زندگی، تولید زیرساخت ها و صنایع مادر به عنوان یکی از اصول توسعه و در نهایت حرکت در مسیر علم و دانش و تربیت متخصصان و دانشمندان است. هر کدام از این مقاطع دارای فراز و فرود هایی بوده است، اما آنچه مسلم است بهره گیری از تمام امکانات، شرایط مناسب تری را برای تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی و خدمت رسانی به ملت بزرگ ایران فراهم آورد. اکنون در دهه چهارم انقلاب که محور آن را پیشرفت و عدالت تشکیل داده با بهره گیری از تجربیات سه دهه گذشته به ویژه دهه سوم که برگرفته از دستیابی به دانش روز جهان و خودکفایی بوده می توان گامهای موثری برای رسیدن به پیشرفت همگام با عدالت برداشت.
آنچه مسلم است پیشرفت و توسعه بدون مولفه عدالت سرنوشتی همچون غرب را به همراه دارد، لذا در دهه چهارم انقلاب برقراری عدالت در روند توسعه، به ویژه تلاش برای ایجاد شرایط برای روستاها و فعال سازی این بخش برای خودکفایی در بخش تولید غذایی امری ضروری است. آنچه مسلم است دنیای آینده در کنار پیشرفت های علمی در حوزه کشاورزی حرفهای بسیاری برای گفتن دارد، لذا استفاده از ظرفیتهای سه دهه گذشته به ویژه استفاده از متخصصان و علوم روز برای تحقق این امر ضروری است در حالی که در سایه آن استمرار دستیابی به علمهای روز جهان که در دهه سوم مورد تأکید بوده امری ضروری است که می تواند انقلاب اسلامی و ملت بزرگ ایران را در تمام زمینه ها به خود کفایی برساند.