فتحالله پریشان
بدون شک نوع اهداف و انگیزه های یک انقلاب و چگونگی رسیدن به آنها از جمله مولفه هایی است که در بررسی موضوع انقلاب و حتی مقایسه تطبیقی انقلاب ها با یکدیگر دارای ارزش و حائز اهمیت است. اصولاً فصل ممیزه اصلی انقلاب ها از یکدیگر در همین اهداف آنها نهفته است. انقلابی که در سال 1357 خورشیدی بنام اسلام در ایران و بر سلطنت شاهنشاهی 2500 ساله پیروز شد، از ویژگی های منحصر به فردی برخوردار است که قطعاً نوع اهداف آن یکی از این تمایزات اساسی انقلاب اسلامی با سایر انقلاب های جهان محسوب می شود. به طور مثال در مقام مقایسه انقلاب اسلامی ایران با دو انقلاب مشهور غربی( انقلاب کبیر فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه) می توان گفت: انقلاب فرانسه، برای آزادی و رفاه و انقلاب روسیه، در راستای برقراری عدالت و برابری رخ دادند، اما انقلاب اسلامی ایران، اگر چه هر یک از اینها را به کمال دارد ولی به ضرس قاطع هم کسی مدعی نیست که تنها برای رسیدن به این امور بوده است؛ بلکه در ذات انقلاب اسلامی چیزی نهفته است که به حکم «چون صد آید نود هم پیش ماست» علت العلل اهداف انقلاب اسلامی است و آن «انقلاب برای خدا و معنویت» است.
انقلاب ارزش هاست. از این رو می توان انقلاب کبیر فرانسه را انقلابی صرفاً سیاسی و انقلاب روسیه را انقلابی کاملاً اقتصادی دانست لیکن انقلاب اسلامی ایران انقلابی است، فرهنگی و معنوی. احصای برخی از مهمترین اهداف انقلاب اسلامی سال 57 و بررسی و مطالعه اینکه پس از 32 سال از عمر مبارک این شجره طیبه کدامیک از آنها به ثمر نشسته می تواند در پاسخ به پرسش این نوشته مفید واقع شود، اما قبل از پرداختن به این موضوع، ذکر این نکته مهم در پاسخگویی به این سوال ارزشمند می تواند راهگشا باشد. اساساً جامعه شناسان سیاسی در مطالعه انقلاب ها بین دو نکته فرایند رسیدن به اهداف انقلاب و جهت گیری اهداف تمایز قائل می شوند. در بررسی اهداف یک انقلاب باید توجه داشت آنچه حائز اهمیت بیشتری است، حفظ جهت گیری اهداف انقلاب است ولی ایصال به خود اهداف که مقوله ای فرایندی است در درجه بعدی اهمیت قرار می گیرد. با لحاظ این نکته مهم و در نظر گرفتن مقایسه کوتاه ابتدای مطلب، آیا خدا، معنویت و اسلام جهت اصلی انقلاب اسلامی بوده است یا نه؟ چه بسا به گزاف نباشد که بگوییم حداقل در اسلامی بودن انقلاب و اسلامی ماندن آن تا زمان حاضر، هیچ گروه و جریانی به رغم تمام اختلافات شک و تردید نداشته است.
اما انقلاب با تمام توجهی که به جهت گیری حرکت اسلامی و الهی خود داشته، از فرایند تحقق اهداف ترسیم شده هم تا جایی که در توان و بضاعت نظام و مسئولان بوده، غفلت نکرده است. مروری کوتاه بر برخی از اهداف انقلاب اسلامی این مطلب را بیشتر نمایان می سازد. انقلاب اسلامی ایران به جهت تحقق اهدافی مقدس، معنوی و ارزشی صورت گرفت که از جمله مهمترین آنها می توان به؛ نفی استبداد و براندازی حکومت سفاک سلطنتی، قطع دست استعمارگران بیگانه از ذخایر و منافع ملی، ایجاد حکومتی مبتنی بر قوانین الهی- اسلامی، برچیدن مظاهر فساد و تباهی، محرومیت زدایی، حمایت از ملل مستضعف و مظلوم جهان، استقلال و اقتدار در همه زمینه ها، توسعه کمی و کیفی و بومی سازی محیط های علمی، اعتلای گفتمان الهی و احیای تفکر دینی در عرصه حاکمیتی و اجتماعی، آبادانی کشور و جلب توجه مردم جهان نسبت به تفکر دینی به طور عام و دین مبین اسلام به طور خاص اشاره کرد.
اگر چه بررسی رسیدن انقلاب به این اهداف نیاز به کار مطالعاتی عظیم و میدانی دارد و در حوصله این یادداشت نمی گنجد، اما با لحاظ نکته پیش گفته مبنی بر اینکه رسیدن به اهداف مقوله ای فرایندی است و باید در روندی تطبیقی آنها را نسبت به گذشته و حداکثر چشم اندازی که می شود برای اوج آنها در نظر گرفت بررسی کرد، با این همه راه میان بر بررسی جهت گیری نظام در هر یک از این مقولات و اهداف است. به عنوان مثال در بخش عمران و آبادانی کشور، نظام با جهت گیری محرومیت زدایی و حمایت از اقشار محروم جامعه برنامه های متعدد اقتصادی و معیشتی به اجرا گذاشته است که آخرین و موفق ترین آنها را می توان «اجرای هدفمند یارانه ها» ذکر کرد که مردم به ویژه قشر محروم جامعه با دریافت حقوق یارانه ای خویش به مدیریت اقتصادی و اختیاری می پردازند. در استقلال سیاسی هم امروز ایران به کشور مستقل و تعیین کننده با موقعیت راهبردی در منطقه و صاحب نفوذ در عرصه بین المللی تبدیل شده و قدرت الهام بخشی انقلابش موجد دومینوی تحولات انقلاب اسلامی در کشورهای عربی دیکتاتوری شده است.
این روند در بطن خود به اثبات توانمندی دین در برپایی حکومت می پردازد و بر بافته غرب در راستای تبلیغ جدایی دین و سیاست خط بطلان عملی می کشد. مرور و بررسی تک تک این اهداف و در نظر گرفتن وضعیت فعلی نظام اسلامی نشان می دهد که انقلاب اسلامی در کجای اهدافش ایستاده است. قطعاً به لیست بلند بالایی از اهدافش رسیده و مهمتر از آن در راستای حرکت به سوی برآورده کردن آنها جهت گیری کرده و می کند و این تفاوت مهم انقلاب اسلامی با انقلاب های دیگر تاریخ جهان است. انقلابیون اسلامی از انقلاب خود خسته نیستند و با تمام قوا به سوی چشم انداز «دنیای اسلام» به عنوان آخرین مرحله انقلاب اسلامی در حرکتند.