1- انقلاب و ضد انقلاب: وقوع انقلاب اسلامی در ایران موجب تشدید سردرگمی در رهیافت های نظری مربوط به انقلاب شد که دلیل آن، به قول «آلوین استانفورد کوهن» کم مایگی و سطحی بودن اکثر تجزیه و تحلیلهای نظری در باب انقلاب است. انقلاب لزوماً مستلزم اعمال مستقیم زور و تعارض مسلحانه نیست. «هانا آرنت» معتقد است که جالب ترین بخش انقلاب در واقع حوادثی است که پس از آن رخ می دهد. از جمله این وقایع می توان به درگیری و اختلاف نظر بین نوسازان انقلابی و نوسازان مدیریت گرا و دیوانسالار اشاره کرد. این مسئله از نقاط برخورد جامعه شناسی انقلاب و جامعه شناسی بسیج است. درگیرساختن نهادینه مردم در روند تصمیم گیری، از دیگر مباحثی است که در جامعه شناسی انقلاب مورد بحث واقع شده و برای تبیین جامعه شناسی بسیج باید از آن بهره گرفته شود. اگر ما بتوانیم الزامات رشد و توسعه سیاسی و اقتصادی را در رئوس کشور به یقین و باور تبدیل کنیم، سپس آنها را قانونی و اجرایی نماییم، آن وقت می توانیم به این هدف برسیم.
نکته جالب دیگری که می بایست مورد توجه قرار گیرد حفظ «خلوص انقلابی» و رابطه آن با رشد اقتصادی است. باید یک روند «بهنجار» یافته شود که هم متضمن حفظ حمیت انقلابی و خلوص انقلاب و هم متضمن کند نشدن حرکت رشد صنعتی و اقتصادی باشد. در نهایت، چنانچه انقلاب با «دگرگونی عمیق اجتماعی» مترادف شمرده شود، باید نقش ویژه و منحصر به فرد بسیج و بسیجیان در فرایند تعمیق این دگرگونی به خصوص در مقاطع اولیه پس از پیروزی انقلاب مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.
2- بسیج و مقابله با تخاصمات بیرونی: تاکنون کمتر جنگی در جهان وجود داشته که علاوه بر صبغه نظامی، صبغه های دیگر از قبیل سیاسی و فرهنگی در آن دخیل بوده باشند. این در حالی است که صبغه نظامی جنگ تحمیلی در مرحله ای پایین تر از صبغه سیاسی و چه بسا فرهنگی آن قرار داشته است. در چنین شرایطی، گسیل نیروهای مردمی برای دفاع از کیان اسلامی توسط نیرویی که گرچه وظیفه دفاع از کوی و برزن را بر عهده دارد، اما توانمندی ها و استعدادهای آن به حضور فیزیکی و آن هم نظامی در عرصه جغرافیایی کوی و برزن محدود نمی شود، خواه ناخواه مقوله بسیج را با جنبه هایی از نظامی گری در هم می آمیزد. دشمنان نظام اسلامی می دانند حتی به فرض اینکه با سلاحهای پیشرفته به پیروزی ظاهری دست یابند، ولی در نهایت اگر بخواهند نیروهای خود را در کوچه ها و خیابانهای ایران مستقر کنند، در هر محله و کوی و برزن با مقاومت قهرمانانه بسیجیان مواجه خواهند شد. این قدرت بازدارندگی بسیج و بسیجیان است که تا به حال به دشمنان اسلام و ایران جرأت تجاوز و حمله مستقیم را نداده است.
امروزه بسیج یک نیروی استراتژیک به تمام معنی است که اهمیت و جایگاه آن را نه تنها ملت ما، بلکه بعضاً دشمنان انقلاب اسلامی نیز به خوبی دریافته اند. این ویژگی های خاص و عام بسیج، آن را نیرویی اثرگذار و قابل اتکا در عرصه امنیت ملی می سازد.