عقیدتی و سیاسی دو رکن هدایتگر سپاه است

الف- موارد مشابه در سازمان‌های نظامی دنیا:
سال هاست که وظیفه دفاع از کشورها در برابر تهاجمات بیگانگان به عهده مجموعه هایی قرار داده شده که به نام ارتش شناخته می شوند. در برخی از کشورها در کنار ارتش سازمان های نظامی دیگری وجود دارند که وظیفه آنها نیز دفاع از کشور در برابر حملات دشمنان است. در تمام ارتش ها و مجموعه های نظامی دنیا تربیت نیروهای نظامی برای مقابله هر چه بهتر با متجاوزین یک اصل است و معمولاً در کنار آموزش های تخصصی نظامی به این مهم نیز پرداخته می شود، اما شکل آن متفاوت است. تجربیات طولانی بشر در این تفاوت نقش جدی داشته است. با وجود تفاوت ، در تمام اشکال یک چیز مشترک است اینکه مسئله مورد علاقه افراد را با وظیفه دفاع و در بعضی مواقع حمله و یورش پیوند بزنند. در بیشتر کشورها از حس وطن دوستی، نزدیک شدن به اهداف آرمانی، گوش سپردن به فرمان شخصیتی مقدس، دریافت مزد (مزدوری جنگی و نظامی) و ... برای این پیوند استفاده و تلاش می کنند تا بتوانند آن را کاملاً پرورش دهند و به اوج برسانند. سپاه نیز از یک جهت به عنوان مجموعه نظامی از این قاعده مستثنی نبوده، اما به روش خودش عمل کرده و در نتیجه با این قاعده کلی تفاوت های اساسی دارد.
ب- ویژگی سپاه و پاسداران: شاید توجه به این مهم که سپاه زائیده و فرزند «انقلاب اسلامی» است فهم مسائل مربوط به حوزه عقیدتی و سیاسی را آسان کند. انقلاب که با اراده و لطف الهی پیروز شد، مورد تهدید داخلی و خارجی قرار گرفت و تعدادی از بهترین فرزندان این انقلاب و کشور تصمیم گرفتند در قالب جمعی سازمان یافته از انقلاب در برابر تهدیدات محافظت کنند. همه مسئولان وقت به ضرورت چنین مجموعه ای واقف بودند، لذا سپاه خیلی زود تشکیل و تأسیس شد. در زمان تأسیس سپاه دو موضوع برای پاسداران و مسئولان و دیگران مسلم و قطعی بود: 1- تأسیس سپاه برای حفظ انقلاب است که بعدها در اساسنامه سپاه دستاوردهای انقلاب نیز به آن اضافه شد. 2- قریب به اتفاق نیروهای سپاه افرادی مکتبی و معتقد به آموزه های دینی هستند. با وجود قطعی بودن این دو نکته از همان ابتدای تشکیل سپاه کلاس های عقیدتی برای تعمیق و تحکیم هر چه بیشتر آموزه های دینی پاسداران در مراکز مختلف سپاه برگزار می شد. افزون بر اینکه تعظیم شعائر و برگزاری مراسمات دینی در مراکز سپاه یک امر رایج بود. از همان ابتدا مسئولیت این کارها بر عهده کسانی بود که زیر نظر نماینده امام در سپاه مشغول به کار بودند. حوادث خونینی که ضد انقلاب ها و بعد صدام به شکل پی درپی برای کشور ایجاد کردند و شکل گیری فضای جهاد، ایثار و شهادت و وجود مبارک حضرت امام(ره) بر تقویت این موضوع افزود و عامل موثر و تعیین کننده ای شد برای دفاع از نظام در حد فدا شدن به مفهوم کامل. در جنب مسائل عقیدتی که به خوبی و متناسب با اقتضائات آن روز پیش می رفت، توجه به مسائل سیاسی و پیگیری آن در سپاه آغاز شد و با آشکار شدن برخی رخدادها ضرورت آگاهی سیاسی بیشتر شد.
ج- پیچیده شدن مسائل سیاسی: آگاهی سیاسی مردم در ابتدای انقلاب بسیار کلی بود و با اشارات حضرت امام(ره) مسیر و موضع خود را انتخاب می کردند. آنها می دانستند که غرب و شرق با انقلاب ایران دشمنند و در رأس آمریکا، شوروی و انگلیس قرار دارند و نظام در داخل نیز دشمنانی دارد که آنها را با نام ضد انقلاب و ضد ولایت فقیه می شناختند. در سپاه نیز به غیر از تعداد اندکی با عمق مسائل سیاسی آشنا بودند و می توانستند آنها را به خوبی تجزیه و تحلیل کنند مابقی مانند سایر مردم بودند، اما با داشتن اطلاعاتی به مراتب بیشتر و احساس تکلیف عمیق تر. برخی رخدادهای سیاسی- اجتماعی داخلی که حیات انقلاب را هدف قرار داده بود ایجاب می کرد که نیروهای سپاه جزئی تر و دقیق تر با مسائل سیاسی آشنا شوند. از این رو خیلی زود، اما تدریجاً اقداماتی که برای آگاهی بخشی به نیروهای سپاه لازم بود، آغاز شد و به مرور رشد کرد. در آن سال ها به غیر از چند مورد نادر حوادث سیاسی واقع شده از شفافیت و مرزبندی های مشخصی برخوردار بود که کار را برای تشخیص آسان می کرد و فعالیت هایی که در آن زمان در حوزه سیاسی برای آگاه ساختن پاسداران انجام می شد کفایت می کرد و تشخیص ضد انقلاب بودن منافقین، چریک های فدایی، توده ای ها، خلق مسلمان، خلق عرب، کومله، دموکرات و ... برای پاسداران یک امر عادی بود و در کنار این موضوع توجه به مسائل سیاسی خارجی به ویژه با شروع جنگ تحمیلی بیشتر شد، اگر چه اندک اندک و به موازات آن در داخل و میان گروه های سیاسی درون نظام اتفاقاتی می افتاد که پاسداران نمی بایست نسبت به آن بی توجه باشند. به عبارتی پس از غلبه نسبی نظام بر خروج مسلحانه گروهک های معاند و دفع خطر آنها و برقراری آرامش در شهرها، فعالیت و تعامل گروه های سیاسی داخل نظام شکل پیچیده ای به خود گرفت و با گذشت زمان تا به امروز بر پیچیدگی و ابعاد متنوع آن افزوده شد. تا جایی که برنامه ها و ساز و کارهای گذشته در امور عقیدتی و سیاسی کفایت نمی کرد. پس از دوران جنگ و آغاز رهبری مقام معظم رهبری و به عبارتی دهه هفتاد، مرحله بازبینی در برنامه های عقیدتی و سیاسی آغاز شد. زیرا تقریباً از اوایل همین دهه حمله های سازماندهی شده علیه باورهای دینی و اشاعه شبهات آغاز و فراگیر شد و گروه های سیاسی با روش های جدید و احساس آزادی بیشتر ناشی از پایان جنگ برنامه های خود را سازمان دادند و به عنوان یک مولفه مهم روند ورود نیروهای جدید و جوان به سپاه آغاز شد. در این وضعیت جدید مسئولیت حوزه نمایندگی ولی فقیه در سپاه بسیار سنگین تر از گذشته شد و دو مجموعه عقیدتی و سیاسی که در سال های قبل در فضای سبک تر و شفاف تر و با نیروهایی تربیت شده در کوران انقلاب، مشغول انجام وظیفه بودند به خوبی متوجه شدند که به یک بازآفرینی جدی نیاز دارند تا بتوانند پاسخگوی مناسبی برای اوضاع و احوال جدید باشند. این بازآفرینی با موفقیت انجام شد و تا آنجا پیش رفت که نیروهای سپاه هیچ گاه از رخدادها و پدیده های سیاسی عقب نماندند و توانستند با خنثی کردن عملیات تهاجمی و سنگین دشمن در میدان عقیدتی و سیاسی راه را بر دشمن سد کنند و مدافعان اسلام، انقلاب و نظام را مصون نگه دارند.
د- تداوم آموزش‌ها: خوشبختانه روند بازآفرینی که همچنان ادامه دارد، تا به حال تحولات مبارکی را به همراه داشته و توانسته با روز نشان کردن آموز ش ها در حوزه عقیدتی و سیاسی در ابعاد خبری- تحلیلی و دانش افزایی نیروهای جوان را از این حیث به مرتبه ای برساند که بتوانند جایگزین های شایسته ای برای پیشکسوتان عرصه آگاهی، جهاد و شهادت باشند. وجود دو مجموعه عقیدتی و سیاسی در سپاه ضمن آنکه مانع نفوذ افکار منحرف و آلوده به مجموعه سپاه شد، به شکل لحظه ای نیروهای سپاه را برای تشخیص تحرکات دشمن و واکنش بهنگام و مناسب آماده نگه داشت. هدایت این حرکت طولانی، مستمر، بالنده و کم اشتباه به وسیله نماینده مقام معظم رهبری در سپاه بود که همچنان با قوت تمام ادامه دارد.