مهدى سعیدى
انقلاب اسلامی بیش از آنکه انقلابی سیاسی و سرنگون کننده رژیمی شاهنشاهی باشد، انقلابی فرهنگی بود که مفاهیم و نسبتها را مبتنی بر جهان بینی و ایدئولوژی الهی باز تعریف کرد و جامعه و رژیم سیاسی نوینی خلق نمود که نظیر آن را در جغرافیای سیاسی امروز جهان نمی توان یافت. این تحول ماهوی در حوزه های مختلفی ظهور و بروز نمود که یکی از عالی ترین آنها رابطه بین مردم و مسئولان بود.
مروری بر گفتار و رفتار تئوریسین بزرگ انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) که خود بر عالی ترین جایگاه قدرت نیز تکیه زده بود، می تواند تجلی این تفاوت ماهوی باشد.
1- تعبیر «اسلام حکومت به آن معنا ندارد، اسلام خدمتگزار دارد»، تعبیر بدیعی است که حضرت امام(ره) در تبیین نسبیت میان مردم و مسئولان به کار برده است. رویکردی که ادبیات سیاسی جهان که ماهیت قدرت را نوعی «تفوق جویی» و «بهره مندی» می داند، با آن بیگانه است. از نگاه حضرت امام(ره) خدمتگزاری به خلق، فریضه ای الهی است که شاید بالاتر از آن فریضه ای نباشد. تعبیر زیبای «خدمت به خلق، خدمت به خدا است»، به خوبی عظمت این فریضه را آشکار می سازد.
2- از نگاه حضرت امام حکومت ابزار کسب منفعت شخصی و مباهات و خودبزرگ بینی نیست، لذا مسئولان را از هر نوع تکبر و خودکامگی باز می دارد و بدانها گوشزد می کند که «حکومت و زمامداری در دست فرد یا افراد، وسیله فخر و بزرگی بر دیگران نیست که از این مقام بخواهد به نفع خود حقوق ملتی را پایمال کند.»
3- مولفه مهم دیگر در مکتب سیاسی حضرت امام(ره) داشتن حداقل صلاحیت مسئولان به عنوان پایه مشروعیت آنان است. در این نگاه هر فرد با هر ویژگی تنها به صرف منتخب یا منتصب بودن نمی تواند در هر جایگاهی مشروع بوده و مسئولیت بپذیرد، چرا که پیش از آنکه مکانیزم انتخاب وی مهم باشد، داشتن صلاحیتهای لازم اهمیت دارد. حضرت امام با صراحت اعلام می دارند: «بدبختی و خوشبختی ملتها بسته به اموری است که یکی از مهمات آن، صلاحیت داشتن هیأت حاکمه است.»
این مسئله آنقدر برای ایشان اهمیت دارد که با صراحت بیان می کنند: «هر کس در هر شغلی که به او پیشنهاد می شود، اگر شایستگی ندارد برای آن شغل، برای او صحیح نیست و جایز نیست که در آن شغل وارد بشود.»
4- حضرت امام همچنین توصیه هایی به صاحبان قدرت در نظام اسلامی دارد که عمل بدان شرط بقا و عاقبت به خیری آنان است. حکیم فرزانه انقلاب اسلامی مسئولان را از سرانجام تصمیم گیری هایشان انذار می دهد و از آنها می خواهد در تصمیم گیری ها دقت لازم را داشته باشند و خطاب به آنان می فرماید: «اگر به واسطه سوء مدیریت و ضعف فکر و عمل شما، به اسلام و مسلمین ضرری و خللی واقع شود - و خود می دانید و به تصدی ادامه می دهید - مرتکب گناه عظیمی و کبیره مهلکی شده اید که [به واسطه آن] «عذاب بزرگ» دامنگیرتان خواهد شد.»
و در جایی دیگر ایشان نسبت به برخی تصمیم گیری ها و عزل و نصب ها چنین هشدار می دهد: «الله الله در انتخاب اصحاب خود؛ الله الله در تعجیل تصمیم گیری، خصوصاً در امور مهمه.»
5- نکته مهم دیگر آنکه نظام اسلامی؛ نظامی ولایی است که بر محبت و پیوند قلبی ملت و مسئولان بنا نهاده شده است که عالی ترین آن رابطه بین توده های مردم و ولایت فقیه است. همین نسبت و پیوند در سطح نازلتری در تمامی سطوح مسئولان در کشور باید جاری و ساری باشد و حفظ این رابطه یکی از وظایف خطیر مسئولان در نظام اسلامی است، به نحوی که حضرت امام(ره) از مسئولان می خواهد که به جای «فتح کشور» به «فتح قلوب» ملت بیندیشند و به آنان گوشزد می کند که: «شما به پشتیبانی ملت احتیاج دارید. با پشتیبانی مردم، خصوصاً طبقات محروم بود که پیروزی حاصل شد و دست [رژیم] ستمشاهی از کشور و ذخایر آن کوتاه گردید. اگر روزی از پشتیبانی آنان محروم شوید، شماها کنار گذاشته می شوید.»
همچنین از مسئولان می خواهد که شکر نعمت خدمتگزاری به ملت را به درستی بجای آورند: «شکر نعمت این است که ما به جای صحبت عمل کنیم» و آنان را به توجه به محرومین و مستضعفین، پرهیز از زندگی اشرافی و زندگی در سطح عموم مردم دعوت می کند.
از نگاه امام(ره) این ملت هستند که مسئولان را به قدرت رسانده اند، لذا همه تلاش مسئولان باید تأمین نیازهای آنان باشد. البته از دیگر سوی به ملت چنین توصیه می کند که منافع فردی را کنار گذاشته و مصالح کشور و اسلام را در نظر بگیرند. ایشان می فرمایند: «همه فکر این باشید که خدمتگزار پیدا کنید، خدمتگزار به کشور و اسلام پیدا کنید، نه خدمتگزار به خودتان.»
به نظر می رسد این توصیه ها و دهها رهنمود دیگر که از آن عزیز سفر کرده به یادگار مانده است، همچنان بعد از گذشت 22 سال از ارتحال ایشان می تواند راهگشای بخشی از مشکلات امروز جامعه باشد و مسئولان نظام اسلامی در هر سطح و جایگاهی بیش از پیش نیازمند این توصیه های گرانقدرند.