مانع اصلی

فرامرز پارسا
اعضای اروپایی گروه 1+5 شامل انگلیس، آلمان و فرانسه در کنار آمریکا همواره بر این ادعایند که عدم همکاری و شفاف نبودن جمهوری اسلامی ایران دلیل به نتیجه نرسیدن مذاکرات طرفین و استمرار ابهامات در مسائل هسته ای ایران است. هر چند که آنها همچنان بر این ادعاهای واهی تأکید دارند، اما بررسی روند تحولات هسته ای بیانگر حقیقتی دیگر است که مانع اصلی به نتیجه رسیدن مذاکرات را مشخص می سازد.
نخست آنکه، آژانس بین المللی انرژی اتمی همواره تأکید دارد که جمهوری اسلامی ایران بیشترین همکاری را با آن داشته و هرگز نیز از مسیر صلح آمیز خارج نشده است. هر چند که بر اساس قوانین «ان پی تی» آژانس مسئول بررسی امور هسته ای است و جمهوری اسلامی نیز بالاترین همکاری را با آن داشته، اما همین کشورهای غربی با رد جایگاه آژانس و سیاسی کردن اقدامات آن، عملاً مانع به نتیجه رسیدن مذاکرات آژانس و ایران که می تواند بر مذاکرات 1+5 تأثیرگذار باشد، شده اند.
دوم آنکه در اقدامی بسیار مهم در تهران، کشورهای ایران، ترکیه و برزیل 25 اردیبهشت 1389 توافقنامه ای ابتکاری و راه گشا به نام توافقنامه تهران را تبیین و امضا کردند که مقرر شد بر اساس چارچوبی خاص، تبادل سوخت 5/3 درصد غنی سازی شده ایران با سوخت 20 درصد غنی سازی شده گروه 3 (فرانسه، آمریکا و روسیه) برای استفاده در رآکتور تحقیقاتی- پزشکی تهران که جان هشت میلیون انسان به آن وابسته است، با واسطه گری ترکیه و برزیل صورت گیرد، اما به رغم استقبال جهانی، مخالفت و یک جانبه گرایی کشورهای اروپایی و آمریکا، عملاً این طرح را در حاشیه قرار داد؛ طرحی که به اذعان بسیاری می توانست راه گشای مشکلات موجود در مذاکرات ایران و 1+5 و پایان بخش دغدغه های ادعایی غرب از فعالیت های هسته ای ایران باشد. با این وجود، کشورهای غربی که هرگز حاضر به پذیرش حضور بازیگران دیگر در صحنه بین الملل نمی باشند در مسیر مخالف خواست جهانی پیش رفته و با موضعی انفعالی، اجازه فعال شدن طرح را ندادند.
سوم آنکه، در 15 و 16 آذر و اول بهمن ماه 1389 به ترتیب نشست ژنو 3 و نشست استانبول میان ایران و گروه 1+5 برگزار شد. هر چند که طرفین ابتدا درباره گفت وگو برای رسیدن به نقاط مشترک همکاری به توافق رسیده بودند، اما در نهایت، طرف غربی با ادعاهای واهی و فضاسازی تبلیغاتی عملاً این توافقات را با ناکامی همراه ساخت. بر خلاف توافقات صورت گرفته، غربی ها بار دیگر زیاده خواهی های هسته ای خود را مطرح و خواستار پیروی ایران از مطالبات آنها شدند که نتیجه نهایی این اقدامات تعلیق مذاکرات بود.
چهارم، در جدیدترین تحول در مسئله هسته ای، روسیه طرحی به نام طرح گام به گام را مطرح کرده است؛ طرحی که بر اساس آن با پرسش سوالات گروه 1+5 از ایران و پاسخگویی و رفع هر کدام از سوالات بخشی از تحریم ها حل شده و در نهایت این پرونده بسته می شود.
هر چند که بسیاری به رغم نواقص متعدد طرح آن را گامی مثبت ارزیابی و حتی جمهوری اسلامی ایران نیز با اصل آن موافقت کرده، اما کشورهای غربی یا راه سکوت در پیش گرفته و یا با نگاه منفی به طرح نگریسته اند.
با توجه به مسائل ذکر شده به صراحت می توان گفت که مانع اصلی به نتیجه نرسیدن مذاکرات ایران و گروه 1+5، کشورهای غربی حاضر در این ترکیب هستند که با زیاده خواهی و خودمحوری خود مانع از به نتیجه رسیدن مذاکرات و یا ابتکار عمل های سایر کشورها شده اند؛ اقداماتی که نقابی دیگر از چهره واقعی غرب برداشته و در نهایت جهان را نسبت به زیاده خواهی آنها و حقانیت بی اعتمادی ایران به آنها آگاه ساخته است.