على صادقى
وقتی انقلاب سال 1857 در هم شکست و برای انگلیسی ها مجال انتقام دست داد، آنها لبه تیز حمله را متوجه مسلمانان کرده، مهیب ترین اقسام شکنجه و آزار را بر آنان وارد آوردند که نمونه هایی از این شکنجه های غیر انسانی در کتاب «تاریخ الاسلام فی الهند» ذکر شده است.
با گذشت زمان، کم کم شعله انتقام فرو نشست و فاتحان بیگانه، اندکی تشفی خاطر یافتند؛ هندوستان رسماً به بریتانیا الحاق شد و کمپانی هند شرقی، جای خود را به حکومت انگلیسی داد و بالاخره ملکه ویکتوریا به اصطلاح عفو عمومی صادر کرد. اکنون نوبت آن بود که دولت انگلیس، سیاست قبلی خود - یعنی جانبداری از هندوها و پس زدن مسلمانان- را طبق نقشه ها و روش های دقیق و معینی به مرحله اجرا درآورد.
هدف از اجرای این سیاست آن بود که مسلمانان یعنی زمامداران پیشین را به کلی خلع سلاح کنند. با این معنی که تمام نیروهای مادی و معنوی را از آنان گرفته و کوچک ترین فروغ امید آنان به بازگشت به دوران مجد را خاموش سازند. برای تأمین این منظور از هر وسیله ممکن استفاده کردند؛ از یک سو ایشان را در تنگنای اقتصادی قرار داده بلای فقر را به جان شان افکندند، رباخواران هندو را تشویق و کمک کردند تا به مسلمین وام های سنگین پرداخته، سپس در برابر آنها، املاک شان را از دست شان خارج سازند. همچنین همه مشاغل بزرگ و کوچک دولتی را که قبلاً در اختیار آنها بوده، از ایشان بازستاندند. در راه داد و ستد بازرگانان و پیشه وران، موانعی از هر قبیل ایجاد کردند و با این مقدمات، از جنبه مادی کاملاً عرصه را بر آنان تنگ کردند.
از سوی دیگر، عفریت جهل و نادانی را بر آنان مسلط ساختند و آن ملت را که به اعتراف «مسترهنتر» مورخ انگلیسی، در هنگام ورود انگلیسی ها، مترقی ترین اهالی هند از لحاظ دانش و خرد بودند، بدین وسیله به کلی بی رمق کردند. با مدارس آنان که منبع سرشار فرهنگ و دانش هند بود، مبارزه کردند؛ اوقاف اسلامی که بودجه این مداس را تأمین می کرد در تصرف خود در آوردند؛ ثروتمندانی که به موجب احساسات مذهبی، به این مدارس کمک های مالی می کردند، با تطمیع و تهدید از این کار منصرف و پشیمان ساختند. در نتیجه، بسیاری از مدارس اسلامی بسته شد و این مراکز دانش و فرهنگ به حال تعطیل در آمد.
در همین اوان، عامل دیگری نیز به مقاصد شوم انگلیس ها کمک می کرد و آن عبارت بود از بدبینی شدید مسلمانان به مدارس جدید انگلیسی. بر اثر این بدبینی، مسلمانان از فرستادن فرزندان خود به این مدارس که بر طبق برنامه های غربی اداره می شد، خودداری کردند. در حالی که سایر فرقه های هندوستان، به خاطر اشغال پست های کوچک و کم اهمیتی که انگلیسی ها فقط در صورت تحصیل در مدارس انگلیس به آنان واگذار می کردند، به این مدارس هجوم آوردند.
مجموع این علل، موجب شد که مسلمانان از لحاظ اطلاعات جدید و آموزش و پرورش اروپایی، از هموطنان خود به طرز فاحشی عقب ماندند و تا هم اکنون نیز آثار این عقب ماندگی را می توان مشاهده کرد، همچنین در سایر جنبه های زندگی، به ویژه در جنبه اداری و اقتصادی وضع اسفناکی پیدا کردند.
احساس شکست و روح نومیدی و یأسی که بر آنان تسلط یافته بود و همچنین احساس عدم امنیتی که موجب می شد خود را پیوسته مورد تعقیب و پیگرد دولت غاصب بدانند، نیز از عوامل مهم عقب ماندگی مسلمانان بود.
این در حالی بود که فرقه های هندوستان، مانند هندوها و سیک ها و پارسی ها درست در جهت عکس مسلمانان گام برمی داشتند و از جان و دل به دولت غاصب کمک می کردند. انگلیس ها نیز متقابلاً رفتار محبت آمیزی با آنان در پیش گرفته و دست به سوی آنان دراز کرده بودند و خلاصه برای اینکه آنان را در برابر دشمنان واقعی خود یعنی مسلمان ها بسیج کنند، با خباثت و فریبکاری خاص انگلیسی، به وسیله ملاطفت ها و اظهار محبت های ساختگی و دروغین و بی اهمیت، آنان را در تصرف خویش در آورده بودند.
هندوها- یعنی اکثریت مذهبی هندوستان- نیز که برادران هموطن خود و فرمانروایان پیشین را در زیر تازیانه جلادان غربی مشاهده می کردند نه تنها متأثر نبودند، بلکه گاهی زبان شماتت نیز بر روی آنان می گشودند، گویی فرصت را برای تلافی کینه های دیرینی که از زمامداران دیروز و مطرودین امروز در دل داشتند، مغتنم می شمردند.
سال های پس از انقلاب سال 1857 هر چند برای اکثر مردم هندوستان، دورانی تلخ و مرارت بار و به راستی دوران یأس و ناکامی کشنده ای بود، ولی بی شک نتایج شوم آن بیش از همه، دامنگیر مسلمانان : یعنی مبارزان اصلی هند- شد.