اختصاصی بصیرت/
کشورهای آمریکای لاتین روزگاری حیات خلوت آمریکا محسوب می شدند و روابط گسترده ای در ابعاد سیاسی و اقتصادی میان این کشورها با آمریکا وجود داشت. این روابط از دهه 1930 آغاز و تا اواخر دهه 90 میلادی همچنان ادامه داشت. مردم این منطقه خاطرات بسیار تلخی از آمریکا دارند. آمریکا در طول دوران قدرت خود منابع این کشورها را به غارت برده و حکومت های مردمی را با کودتا سرنگون کرده است. کودتا های متعددی که با حمایت ایالات متحده در آمریکای لاتین صورت گرفته عملا این کشورها را به بی ثبات ترین کشورها تبدیل کرده بود. کودتای ۲۰۰۲ برضد چاوز که با مقاومتهای مردمی شکست خورد نمونه بارز آن است.
اما رشد گرایش های ضد امریکایی در میان ملت ها و نخبگان امریکای لاتین ، که " توفان در حیاط خلوت امریکا " توصیف می شود ، اساس اقتدار نظام سلطه را در امریکای لاتین به لرزه درآورده است. نگاه ضد امریکایی و ضد امپریالیستی چنان در آمریکای لاتین گسترش یافته که حتی بسیاری از این کشورها با قطع روابط دیپلماتیک و موضع گیری علیه رژیم صهیونیستی در جهت حمایت از عدالت جهانی گام برداشتهاند.
بدیهی است که ظهور و افزایش شمار دولت های مستقل و خارج از مدار نفوذ امریکا در منطقه، هرگز خوشایند کاخ سفید نبوده است. اما آنچه بر نگرانی دولتمردان امریکایی می افزاید ، حضور سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در منطقهی امریکای لاتین است. در بررسی دلایل و علل دوری کشورهای آمریکای لاتین از امریکا و افزایش حضور ایران در این منطقه مواردی قابل ذکر است:
الف:علل دوری کشورهای آمریکای لاتین از امریکا
1- قدرت یابی اقتصادی کشورهای آمریکای لاتین طی دهه های اخیر به استقلال عمل این کشورها کمک کرده است. حفظ و افزایش درآمدهای ناشی از صادرات مواد خام، کشاورزی و صنعتی در داخل، عامل اصلی این رشد اقتصادی محسوب می شود. تحولات اخیر در روابط کشور آمریکای لاتین با آمریکا گویای این مطلب است که این کشورها برای حفظ حاکمیت و استقلال خود به تجدیدنظر در روابط با آمریکا می اندیشند.
2- روی کار آمدن دولتهای چپ گرا ضد امپریالیستی در آمریکای لاتین، که بر گرفته از بیداری ملتهای منطقه و اندیشهای که منبعث از ایستادگی کوبا در برابر امریکا بود شکل گرفته است. در سالهای اخیر در بسیاری از کشورها از جمله برزیل، ونزوئلا، بولیوی، نیکاراگوئه، اکوادور و. . . گرایشات چپ، حداقل در امور سیاسی قابل مشاهده است حتی در سایر کشورهای آمریکای لاتین نظیر مکزیک و کلمبیا نیز نگاه مردمی به سمت این تفکر می باشد و صرفا هیئت حاکمه در مواضعی تقریبا همسو با امریکا گام بر میدارد.
3- قدرت یافتن دولت های مستقل در امریکای لاتین در سال های اخیر بیش از هر چیز باعث حرکت به سوی استقلال درتصمیم گیری ها و همگرایی منطقه ای در دو بعد اقتصادی و سیاسی به عنوان یک رویکرد جایگزین در مقابل وابستگی به امریکا شده است.
4- در سالهای اخیر در پی برگزاری هر انتخاب آزاد در کشورهای امریکای لاتین، سیاستمدارانی به قدرت رسیده اند که ویژگی مشترک آنان، برخورداری از دیدگاههای مستقل و ضد امریکایی، البته در سطوح مختلف است. هوگو چاوز در سال 1999 به مقام ریاست جمهوری ونزوئلا رسید و با اتخاذ سیاستهای مستقل از امریکا، به تحکیم مناسبات کشورش با حکومتهای مستقل به ویژه مخالفان سیاستهای سلطه طلبانه امریکا پرداخت. در آغاز قرن جدید، در برزیل، بولیوی، شیلی، اروگوئه، پرو و نیکاراگوا، سیاستمدارانی در راس هرم قدرت قرار گرفتند که دغدغه اصلی آنها تحکیم استقلال سیاسی و اقتصادی کشورشان است .
5- تاکید ملتها و دولتهای این منطقه بر دوری از واشنگتن بر روند ورود کشورهای دیگر به منطقه بویژه کشورهایی مانند ایران و چین که نگاهی واحد به آمریکای لاتین در مقابله با امریکا دارند و از ظرفیتهای اقتصادی بالایی برای کمک به روند توسعه آمریکای لاتین برخوردارند تاثیر گذار بوده است. امری که تشدید آن به انزوای بیشتر امریکا منجر شده است.
6- تلاش کشورهای منطقه برای ایجاد سازمانهای منطقه ای قوی اقتصادی و سیاسی، نظیر بلوک تجاری امریکای لاتین معروف به (مرکوسر) که کشورهای برزیل، آرژانتین، ونزوئلا، اروگوئه وپاراگوئه را در بر می گیرد، به عدم وابستگی اقتصادی آنها به ایالات متحده سرعت بخشید.
7- از دیگر علل کاهش نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین، سرگرم شدن ایالات متحده در خاورمیانه و کشورهایی چون عراق و افغانستان است. آمریکا از آغاز دوران ریاست جمهوری جورج بوش تاکنون با دخالت در امور خاورمیانه، از تسلط بر آمریکای لاتین بازمانده است. کشورهای آمریکای لاتین نیز در مقابل با بهره گیری از تجربه چندین دهه غلبه آمریکا، یکی پس از دیگری با استفاده از تمامی امکانات راه را برای تسلط دوباره آمریکا در منطقه آمریکای لاتین بسته اند.
ب: علل گرایش کشورهای آمریکای لاتین به سمت ایران
1- در چرایی اقبال کشورهای آمریکای لاتین به سمت ایران میتوان گفت که کشورهای ضد امریکایی منطقه و حتی کشورهایی که مخالفت چندانی با امریکا ندارند، اما خواهان حفظ استقلال عمل خود هستند. ایران را کشوری می دانند که از ظرفیت بالایی برای گسترش همه جانبه مناسبات با ملت های امریکای لاتین برخوردار است. برزیل، مکزیک، پرو، بولیوی، نیکاراگوا، ونزوئلا و پاراگوئه را می توان از جمله کشورهای دو طیف یاد شده دانست.
2- کشورهای مستقل امریکای لاتین به دلیل سالها زندگی در زیر سلطه امریکا، با جمهوری اسلامی ایران که کانون مقاومت در برابر زیاده خواهی های کاخ سفید است، احساس همدردی می کنند و به همین دلیل اشتیاق بسیاری برای گسترش مناسبات با ایران دارند.
3- نکته مهم در زمینه مناسبات جمهوری اسلامی ایران و کشورهای امریکای لاتین، این است که هر نوع همگرایی میان این کشورهای، اعم از سیاسی و اقتصادی، گام مهمی در شکستن انحصارهای مختلف نظام سلطه به رهبری امریکا در جهان خواهد بود.
4- پس از روی کار آمدن دولت آقای احمدی نژاد روابط سیاسی اقتصادی ایران و کشورهای آمریکای لاتین چنان بالا گرفت که در جریان جنگ ۲۲ روزه غزه، پس از اعتراضات مردم ایران، بعضی این کشورها سفیر اسراییل و آمریکا را از کشور خود اخراج کردند.
و در پایان ذکر این نکته ضروری است که کاهش قدرت اثرگذاری آمریکا در آمریکای لاتین که دلایل آن به تجارب تاریخی مردم این منطقه از حضور آمریکا و ظهور جنبش های ضدآمریکایی باز می گردد، آینده ایالات متحده در این منطقه را در هاله ای از ابهام فرو برده است.
بررسی تحولات مذکور و ایجاد تنوع گسترده ای که کشورهای مطرح امریکای لاتین در نتیجه برقراری ارتباط با دیگر کشورهای جهان، نظیراتحادیه اروپا، روسیه، چین و جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده اند،نشان می دهد که به گفته چامسکی جماعت بومی امریکای لاتین برای نخستین بار پس از صدها سال، نقش فعالی را در پیشبرد امور خود برعهده گرفته اند. کشورهای آمریکای لاتین پیبردهاند که برای پیشرفت و ترقی نمیتوانند دنبالهرو آمریکا باشند و با وجود اینکه برخی از آنها تکروی میکنند و بهدنبال منافع شخصی هستند، اما اکثر آنها در مسیر کسب استقلال گام نهادهاند. همراهی کشورهای کوچک و فقیرتری مانند بولیوی و آکوادور در کنار آرژانتین، حاکی از آن است که حرکت به سمت تغییر آغاز شده است و دیر یا زود این کشورها مستقل خواهند شد. با اینکه دولت اوباما همچنان معتقد است که چون گذشته نفوذ قابل توجهی در منطقه دارد، اما این خواب خوش آمریکا در منطقه آمریکای لاتین به پایان رسیده و زنگ خطر برای کاخ سفید به صدا درآمده است.