على صادقى
بی شک آغازگر حرکت های اصلاحی و بیداری مسلمانان در صد ساله اخیر «سیدجمال اسدآبادی» است که با تفکر و اندیشه اصلاحی خود، درصدد آگاهی و بیداری مسلمانان بود. او دلایل عقب ماندگی مسلمانان را استبداد داخلی و استعمار خارجی می دانست و برای مبارزه با این دو عامل فلج کننده، آگاهی سیاسی و شرکت فعالانه مسلمانان در سیاست را واجب و لازم می شمرد. او برای تحصیل مجد و عظمت از دست رفته مسلمانان و به دست آوردن مقامی در جهان که شایسته آن هستند، بازگشت به اسلام نخستین و در حقیقت حلول مجدد روح اسلامی واقعی در کالبد نیمه مرده مسلمانان را، فوری و حیاتی می دانست. وی به شدت با بدعت زدایی و خرافه گرایی مبارزه می کرد و مسلمانان را به یادگیری علوم و فنون جدید و اقتباس تمدن غربی فرامی خواند. وی بر استمرار و یادگیری زبان بومی و تداوم فرهنگ و آداب و رسوم سنتی ملل تأکید داشت. ظهور سیدجمال الدین اسدآبادی و اندیشه اصلاحی وی مصادف با تسلط و حاکمیت امپریالیزم انگلستان بر اکثر مناطق مسلمان نشین و از جمله بر هند بود. وی در اواخر دهه 1210 ه .ق در یک خانواده زمیندار خرده پا در روستایی آذری زبان در اطراف اسدآباد به دنیا آمد. گر چه پدرش تنگدست بود، ولی به واسطه پیوندهای خانوادگی توانست تحصیلات دینی خود را به پایان رساند.
درس را از قزوین آغاز و در حوزه نجف دنبال کرد، اما طی این تربیت سنتی، ذهن کنجکاو سیدجمال الدین، او را به زمینه های غیرسنتی، نخست شیخی گری، سپس بابی گری و سرانجام به هندوستان در جست وجوی علوم جدید کشاند. او یک سال و نیم را در هندوستان گذراند و در آنجا با تعالیم اروپاییان آشنا شد. وی در هند به شدت تحت تأثیر قیام مردم هند قرار گرفت. از یک طرف توفیق اولیه قیام در بسیج کردن مسلمانان هندی بر ضد انگلیس، او را به پژوهش در رابطه بین مذهب رایج و اقدام سیاسی واداشت و از طرف دیگر، شکست آتی قیام مسلمانان هند علیه استعمار انگلیس او را در برابر فناوری نوین مبهوت ساخت و از این رو اشتیاق وی را به علوم جدید تشدید کرد. تجربه سیدجمال در رویارویی با قیام ضداستعماری هند تفکر وی را به سه نتیجه اساسی رهنمون ساخت. این که امپریالیسم با تصرف هند اکنون خاورمیانه را تهدید می کند، این که شرق از جمله خاورمیانه فقط با اقتباس فوری فناوری غرب، می تواند در برابر یورش غرب ایستادگی کند و این که اسلام به رغم سنت گرایی اش، مذهبی موثر در بسیج کردن مردم بر ضد امپریالیست ها است. سیدجمال این عقاید اصولی را در سراسر دوران مبارزه خود حفظ کرد. پس از آن به دیدار خانه خدا رفت و با بازگشت به افغانستان ده سالی را به امور سیاسی پرداخت. افکار آزادی خواهانه و محبوبیت او در میان مردم، مایه دشمنی نهانی انگلیس با وی شد. لذا این کشور را ترک و به هندوستان رفت، اما محدود کردن فعالیت های وی وسیله حکومت دست نشانده هند، منجر به حرکت وی به از راه مصر به قسطنطنیه شد. در مصر نیز حکومت تاب تحمل عقاید وی را نداشت و در نتیجه در سال 1789 از مصر اخراج شد و مجدداً به حال تبعید از مصر به هندوستان آمده، در حیدرآباد ساکن شد و اتفاقاً با صف آرایی علمای این کشور مواجه گشت.
پس از شورش 1857م، انگلستان، مسلمانان را بیشتر از هندوان تحت فشار قرار داد، زیرا انگلیسی ها مسلمانان را از هندوها مبارزتر و جسورتر می دانستند. از طرف دیگر مسلمانان هم خود را از تعلیمات جدید انگلیسی ها دور نگه می داشتند و به ندرت مقام ها و خدمات دولتی را قبول می کردند به این جهات آنها در نظر انگلیسی ها، عناصری مشکوک و غیرقابل اعتماد جلوه گر می کردند. در آن زمان هندوها با نرمش بیشتری به آموختن زبان انگلیسی پرداختند و خدمات اداری را پذیرفتند.
سردبیری: به علت هماهنگی با قسمتهای قبلی تیتر سند به صورت مشاهده شده تغییر یافت.