رضا گرمابدرى
کارگزاران دستگاه دیپلماسی کشور، یعنی وزیر امور خارجه، مسئولان این وزارتخانه و سفیران جمهوری اسلامی ایران، در زمانی با امام خامنه ای(مدظله العالی) دیدار کردند که منطقه و غرب در حال سپری کردن تحولاتی بس خطیر و سرنوشت ساز است. معظم له در بیاناتی که در این جمع ایراد فرمودند، بر مسائل مختلفی انگشت گذاشتند که دو ویژگی اساسی داشت: الف- تماماً از مهم ترین مسائل عرصه دیپلماسی ایران بود تا آنجا که به هیچ وجه نمی توان پذیرفت فردی در دستگاه دیپلماسی کشور باشد و نسبت به این مسائل اخبار کامل و تحلیل دقیق و عمیق نداشته باشد. ب- همه کارگزاران دیپلماسی کشور به سبب اهمیت این مسائل باید تمام آنها را اولویت کاری وظیفه آنی خود بدانند و نواقص خبری و تحلیلی شان را درباره آنها برطرف کنند و در محل مأموریت با اهتمام کامل و وافر به آن بپردازند.
با توجه به بیانات امام خامنه ای(مدظله العالی) حاضران باید دریافته باشند که این جلسه یک دیدار دوره ای تشریفاتی نبود، بلکه رهبر معظم انقلاب با نکات برگزیده و دقیقی که مطرح کردند بار سنگینی را بر دوش آنها نهادند و مسیر حرکت را هم ترسیم فرمودند. پس از این دیدار انتظار از دستگاه دیپلماسی بالا رفته و در آینده نزدیک این دستگاه باید پاسخ دهد که با این رهنمودها چه کرده است.
نظر به اهمیت این رهنمودها به چند مورد آن پرداخته می شود:
1- «دیپلماسی، به علت اصطکاک منافع کشورها عرصه مقابله و چالش است؛ اما فعالیت در دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی، فراتر از فعالیت متعارف دیپلماسی در جهان است؛ چراکه سفیران ایران، نماینده نظامی هستند که ذات مستکبران با ماهیت اسلامی آن در تضاد عمیق است.» امام خامنه ای(مدظله العالی) با بیان فوق به پیش فرض کار سفارتخانه ای و روابط بین دولت ها اشاره کردند و با به میان آوردن بحث مستکبران این پیش فرض را این گونه کامل کردند که با وجود خصومت آنها با نظام اسلامی کار مشکل می شود؛ اما نباید از آن روی گرداند، بلکه با اطلاع از حضور دشمن دراین عرصه باید کار را به اقتضای آن دنبال کرد و به انجام رساند. از این رو در محور بعدی به این مسئله می پردازند.
2- «فعالیت موثر در این عرصه، در درجه اول نیازمند قوت قلب، اعتماد به نفس و عزم راسخی است که جز با اخلاص و توکل، اعتماد به پروردگار، حسن ظن به وعده های صادق الهی و استحکام درونی ساختار دیپلماسی، به دست نخواهد آمد.» معظم له با شناختی که از این کار دارند و فعالیت گسترده ای که استکبار در آن دارد و نیز شناخت سنخیت ها و پیچیدگی های آن برای موفقیت کارگزاران این عرصه توصیه هایی می کنند که همگی از جنس اموری است که انسان را به خدا متصل می کند. شاید علت اصلی آن هم این باشد که داشته های ظاهری و مادی طرفین آنچنان نا برابر است که چه بسا طرفی که در فقدان این داشته ها به سر می برد، نتواند عرض اندام داشته باشد و از همان ابتدا منفعل، منزوی و خنثی شود. تکیه بر ویژگی هایی که انسان را به خدا متصل و متوسل می کند، ابطال کننده تمام محاسبات و معادلاتی است که بر مبنای ظواهر دنیوی شکل گرفته است. از این رو ایشان همین بحث را در محور بعدی در قالب دیگری دنبال می کنند.
3- «این استحکام درونی همچنین به مراقبت معنوی و افزایش روزافزون رابطه خانواده های سفیران با پروردگار متعال و حسن ظن حقیقی و همگانی به وعده های خداوند نیازمند است. ضمن اینکه اگر استحکام درونی در هر جامعه ای به دست آید هیچ چیز توانایی مقابله با این جامعه را ندارد.» مقام معظم رهبری با طرح بحث «استحکام درونی» به این مهم توجه دادند که ارتباط معنوی خانواده سفیران با پروردگار چگونه می تواند در موفقیت آنها در کشورهای بیگانه ای که در آنجا ارتباط با خدا ارزش خاصی دارد، نقش مثبت ایفا کند.
4- «در برخی دوره ها، بعضی افراد در عرصه دیپلماسی و غیر دیپلماسی، تصور می کردند، پایبندی به ارزش ها اجازه و امکان موفقیت نخواهد داد؛ اما تجربه نشان داد که هر قدر پایبندی به اصول و آرمان ها بیشتر باشد هیبت و احترام جمهوری اسلامی در نظر طرف مقابل بیشتر خواهد شد.» آفت گریز از وابستگی به ارزش ها با این تصور غلط که مانع موفقیت است و یا اینکه انجام امور دیپلماسی را سخت و چالش برانگیز می کند، بیشتر گریبان کسانی را می گیرد که از فضای معنوی و اطمینان آور جمهوری اسلامی ایران بیرون می روند و در کشورهای دیگری مشغول خدمت می شوند که چندان دل خوشی از ایران ندارند. این اشخاص اگر اندکی دقت و تأمل کنند می بینند وضعیت نسبت به سال های گذشته کاملاً تغییر کرده و امروز عزت و احترام نمایندگان ایران در خارج در گرو پایبندی به اصول و ارزش های نظام است تا آنجا که کم توجهی به این اصول و ارزش ها حتی اعتبار فرد را در نزد طرف خارجی از بین می برد، هر چند که ممکن است وی را خشنود هم کند.
5- «پیروزی در میز مذاکره، نیازمند هوشمندی، ظرافت، اعتماد به نفس، استحکام عقلانی و تحمیل استدلال برطرف مقابل است که دستیابی حقیقی به این عوامل، با اخلاص و توکل و معنویت امکان پذیر است.» امام خامنه ای (مدظله العالی) در این رهنمود، پس از اشاره به نیازها و ویژگی های یک دیپلمات برای موفقیت در مأموریت مجدداً بر اخلاص و توکل و معنویت تأکید می کنند. شاید علت این باشد که طرف مقابل برای پذیرش استدلال ها و منطق قوی طرف ایرانی لزومی نبیند و در نهایت هیچ استدلال و منطقی وی را خاضع و تسلیم نکند در چنین مواقعی از دست هیچ کس کاری برنمی آید و ابزار و اسباب متعارف کاری از پیش نمی برد و باید نیرویی مداخله کند که «مقلب القلوب» باشد. در چنین بزنگاهی که در عرصه دیپلماسی زیاد هم اتفاق می افتد، اخلاص و توکل پشتوانه دار به پروردگار کارساز است و می تواند امور را برخلاف جریان حاکم تغییر دهد.
6- از مجموع محورهایی که به آنها پرداخته شد و چند موردی که به آن پرداخته نشد، نکته حائز اهمیت دیگری پدیدار می شود و آن اینکه مسئولان وزارت امور خارجه هنگام انتخاب و اعزام نمایندگان ایران به خارج از کشور به محورها و معیارهایی که امام خامنه ای(مدظله العالی) بیان فرمودند اهتمام ویژه داشته باشند و عملکرد آنها را نیز با همین نکات ارزیابی کنند و بسنجند تا در زمانی کوتاه سفارتخانه های ایران در خارج به کانون های قدرت دیپلماسی کشور تبدیل شوند.