یدالله جوانى
قریب یک دهه از آغاز اولین دور مذاکرات هسته ای بین ایران و غرب می گذرد. این مذاکرات اگر تا به امروز به نتیجه و نقطه پایان خود نرسیده، دلیل اصلی اش در تقابل اهداف راهبردی طرفین در مذاکرات بوده است. غرب مذاکرات هسته ای را با این هدف تعقیب کرده، تا شاید از رهگذر آن بتواند از طریق تهدید و مرعوب سازی همراه با تشویق و دادن یک سری امتیازات ایران را متقاعد یا وادار به توقف کامل چرخه سوخت کند. در نقطه مقابل این هدف غرب، جمهوری اسلامی با تأکید بر حقوق هسته ای ملت ایران، با هدف شفاف سازی ماهیت فعالیت های هسته ای، اعتمادسازی و همکاری های دوجانبه در مذاکرات شرکت کرده و همواره بر این نکته تصریح کرده که چرخه سوخت در زمره ارزش های حیاتی ملت ایران تعریف شده و بر سر آن معامله نخواهد کرد.
تحلیلهای غلط غربی ها و برآوردهای نادرست مراکز راهبردی آنان مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی در نهایت تحت فشارها و تهدیدها و تحریم های مالی- اقتصادی تن به عقب نشینی خواهد داد، موجب شد که مذاکرات طولانی شده و طی این مدت کشورهای غربی با تصویب چندین قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل از یک طرف و اتخاذ یک سری تحریم های یک جانبه از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا از طرف دیگر، عملاً مذاکرات انجام شده تاکنون را به شکست بکشانند. طی یک دهه گذشته، فشارهای غرب اعم از تهدیدات نظامی و یا تحریم های اقتصادی و دیگر اخلال هایی که سعی کرده در مسیر پیشرفت ملت ایران به عمل آورد، نه تنها موجب توقف فعالیت های هسته ای ایران نشده، بلکه فشارها و تحریم ها در بسیاری از حوزه ها، انگیزه ها و زمینه های لازم برای رشد و پیشرفت ملت ایران را فراهم ساخته است. چند روز پیش شبکه سی ان ان به نقل از گری سیک، مشاور اسبق امنیت ملی آمریکا، واقعیت کنونی ایران را چنین بیان می دارد: «16 سال تشدید تحریم ها علیه ایران، عملاً به یک راهکار شکست خورده تبدیل شده است. هنگامی که تحریم ها آغاز شد، برنامه هسته ای ایران در مراحل ابتدایی، حتی بدون یک سانتریفیوژ بود، اما امروز، 16 سال پس از تحریم های هر چه شدیدتر، آژانس بین المللی انرژی هسته ای گزارش می دهد که ایران دارای یک برنامه اساسی هسته ای با حدود هشت هزار سانتریفیوژ در حال کار در دو سایت عمده و ذخیره حدود پنج تن اورانیوم غنی شده با غلظت کم است. این امر گواه یک راهکار شکست خورده است.»
دور جدید مذاکرات هسته ای بین ایران و گروه 1+5 در استانبول برگزار شد. مواضع ایران در این مذاکرات مانند گذشته، تأکید بر دو اصل عدم مذاکره و معامله بر سر موضوع هسته ای ایران و مذاکره برای همکاری در مسائل اساسی و عمده منطقه و جهان بود. به نظر می رسد غربی ها نباید فرصت باقی مانده را از دست بدهند و باید با نگاهی واقع گرایانه، پرونده شکست های خود در مقابله با ایران در موضوع هسته ای را مختومه اعلام کنند. واقعیت های موجود در برابر کشورهای عضو گروه مذاکره کننده 1+5 عبارتند از:
1- ایران کشوری هسته ای و دارای چرخه کامل سوخت است. موضوع هسته ای در ایران، یک موضوع ملی شده و در این موضوع بین مردم، نخبگان، جریان های عمده سیاسی و مسئولان وحدت نظر وجود دارد. ایران از نظر هسته ای در نقطه بازگشت ناپذیر قرار گرفته و هر ایرانی به دستاوردهای هسته ای جمهوری اسلامی می بالد و افتخار می کند.
2- تحریم ها علیه ایران شکست خورده و تشدید آنها نمی تواند بهره ای را عاید تحریم کنندگان کند. در نیمه دوم سال 1390، غربی ها بر حجم فشارها و تشدید تحریم ها علیه ایران با این هدف افزودند تا شاید بتوانند بین مردم و نظام اسلامی جدایی انداخته و موقعیت اپوزیسیون را ارتقا بخشند. در سال 1390 دو رویداد حماسی و تاریخی راه پیمایی 22 بهمن و انتخابات 12 اسفند از یک طرف و فراخوان ضدانقلابیون و فتنه گران برای 25 بهمن از طرف دیگر، نشان داد که تحریم ها در ایران نتیجه عکس داده و حضور مردم در صحنه های دفاع از انقلاب بیش از پیش گشته و جریان اپوزیسیون نسبت به گذشته در میان ملت ایران منزوی تر شده است. بدون تردید، ادامه روند تشدید تحریم ها علیه جمهوری اسلامی، مقاومت و ایستادگی ملت ایران را بیشتر از پیش کرده و جهانیان تجلی این ایستادگی توأم با بصیرت و هوشمندی ملت ایران را در راه پیمایی 22 بهمن سال 1391 و صحنه انتخابات یازدهمین دوره ریاست جمهوری در سال 1392 خواهند دید.
3- بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه، موقعیت نظام اسلامی را ارتقا بخشیده و روند تحولات در منطقه موازنه قدرت را به نفع جمهوری اسلامی تغییر می دهد.
4- بحران های مالی و اقتصادی در غرب امری جدی بوده و تشدید تحریم ها و فشارهای اقتصادی غرب علیه ایران، پیش از آنکه ملت ایران را با مشکل مواجه سازد، بر عمق بحران اقتصاد کشورهای اروپایی تحریم کننده ایران می افزاید. ایران طی سال های گذشته، نشان داده که می تواند تهدید تحریم اقتصادی را به فرصت تبدیل کرده و علاوه بر تأمین نیازمندی های خود از بازارهای جهانی، به سمت خوداتکایی و رفع نیازمندی ها از طریق منابع داخل اقدام کند. نام گذاری سال 1391 با شعار «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی»، راهبرد اساسی جمهوری اسلامی در سال 1391 و از این پس برای مقابله با تحریم های مالی و اقتصادی در هر سطحی می باشد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در آستانه برگزاری دور جدید مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 اعلام کرد: «غرب غنی سازی اورانیوم در غرب را پذیرفته و ایران می تواند در مذاکرات به برتری خود ببالد.» بدیهی است که اگر این رویکرد غرب در مذاکرات اتفاق بیفتد و ایران هسته ای مورد پذیرش واقع شود، غربی ها برای اولین بار درباره ایران اسلامی، به پذیرش واقعیت تن داده اند.
نشست بغداد می تواند فرصت تکمیلی برای این تحول واقع بینانه باشد.