شصت و پنجمین جشنواره فیلم کن در ماههای گذشته میزبان اولین اکران یک میهمان ناخوانده ایرانی بود.«یک خانواده محترم» ساخته مسعود بخشی و محصول مشترک ایران و فرانسه در شرایطی به نمایندگی از ایران و به عنوان تنها فیلم شرکتکننده از کشورمان در این جشنواره حضور پیدا کرد که محتوای داستان، سینماگران ایرانی حاضر در کن و نیز شخصیتهایی چون مدیرعامل مؤسسه رسانههای تصویری را به واکنش علیه آن و اظهارنظرهایی پیرامون ضدایرانی بودن مضمون و محتوایش واداشت.با این حال در اوج کنجکاوی اصحاب رسانه و کارشناسانی که شانس تماشای اولین اکران این فیلم در جشنواره فیلم کن را نداشتهاند، محمد آفریده تهیهکننده «یک خانواده محترم» که در اظهارنظرهایی ضمن پذیرفتن برخی اشکالات فیلم از آن دفاع کرده بود از احتمال اکران دیر هنگام این فیلم در جشنواره فیلم فجر سخن گفته است؛ تصمیمی که شاید به مثابه زمان خریدن عوامل این فیلم برای خاموش کردن حواشی و انتقادات پیرامون آن باشد. حرف و حدیثها پیرامون توهینآمیز بودن فیلم «یک خانواده محترم» در حالی ادامه دارد که اکبر نبوی، مشاور آن در گفتوگو با «جوان» هر گونه اظهار نظر در خصوص این فیلم را منوط به بازگشت مسعود بخشی، کارگردان و نویسنده این اثر از فرانسه و گپو گفت خود با او دانست.
در عین حال مسعود نجفی، خبرنگار ایسنا و تنها نماینده از اصحاب رسانه که در این جشنواره حضور داشت و شاهد اکران تنها فیلم نماینده ایران بود.درباره صحت و سقم ضد ایرانی بودن این فیلم که آفریده در بخشی از صحبتهایش این اظهارات را جبههگیریهای تند برخی سینماگران عنوان کرده بود میگوید: «این فیلم به معنای کامل یک افتضاح واقعی بود، فیلم برای ایرانیان مایه شرمساری بود و بنده به عنوان تماشاگر ایرانی که بینندههای خارجی را کنار خود میدیدم، نگران بودم که با دیدن این فیلم چه تصویری از ایران در ذهن این تماشاگران خارجی نقش خواهد بست. هر صحنهای از ایران که در این فیلم به نمایش کشیده میشود، نمایش سؤال برانگیز درگیری و جدالهای میان شخصیتهای فیلم، نمایش دزدی یا دارای مضمونهایی چون پایمال شدن حقوق حیوانات در پلان گربه سوزی فیلم است که جای خوشحالی است که این صحنه به طور مستقیم به نمایش در نمیآید.»
نجفی میافزاید: «در کلیت این فیلم تنها یک شخصیت معقول و منطقی به چشم میخورد که او نیز یک استاد دانشگاه از پاریس برگشته با بازی بابک حمیدیان است. اینکه تنها شخصیت مبادی آداب و مثبت فیلم هم سالها در اروپا زندگی کرده است، بسیار مورد پسند خارجیهای بیننده این فیلم قرار میگیرد.» نجفی این فیلم را مخلوطی از فیلمهای سیاهنمایی کارگردانانی چون بهمن قبادی و سمیرا مخملباف و سایر خالقان فیلمهای سیاهنمایی از ایران دانست و گفت: «یک خانواده محترم» روی همه این فیلمها را سفید کرده است. به گفته تنها خبرنگار ایرانی حاضر در جشنواره فیلم کن، نظر بسیاری از تماشاگران ایرانی در کنار مدیران سینمایی حاضر در این جشنواره از امیر اسفندیاری، مدیر بخش بینالملل بنیاد سینمایی فارابی گرفته تا حسن نجاریان، قائم مقام بنیاد سینمایی فارابی، علی اعلایی، رئیس انجمن منتقدان و شفیع آقامحمدیان، مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی درباره فیلم «یک خانواد محترم» منفی بوده است.
فیلم «یک خانواد محترم» در حالی به گفته کارشناسان سینمایی ضد ارزشهای دفاع مقدس است که پیش از انتخاب این عنوان برای آن، عنوان «خرمشهر» برای آن در نظر گرفته شده بود. نجفی درباره اظهاراتی مبنی بر پایمال شدن ارزشهای دفاع مقدس در «یکخانواده محترم» نیز میگوید: «عنوان فیلم در ابتدا «خرمشهر» بود و به همین خاطر ابتدا تصور میکردم که این فیلم ضعف سینمای ما در حوزه خرمشهر را میپوشاند. همچنین از آنجا که فیلم در چند روز مانده به بیست و سوم اردیبهشت و روز خرمشهر اکران میشد، در نظر داشتم که پس از تماشای آن در کن درباره موضوع خرمشهر با محمدرضا آفریده و نیز مسعود بخشی گپ و گفتی داشته باشم اما بعدها فهمیدم که این فیلم هیچ ربطی به این قضیه ندارد.
در واقع لوکیشن خانهای که شخصیتهای فیلم بر سر مسائل ارث و میراثی آن با یکدیگر جنجال خانوادگی دارند در خرمشهر واقع شده است. در «فلاشبک»های فیلم به دوران گذشته، آرشیوی از فیلمهای خرمشهر و جنگ پخش میشود؛ تصاویری که برای اولین بار آنها را میدیدم و معتقد هستم که این بخشها نیز بسیار هدفمند و منظوردار انتخاب شده بود. «یک خانواده محترم» هنوز در ایران به نمایش درنیامده است. در این شرایط عباسیان، مدیرعامل مؤسسه رسانههای تصویری از وزارت ارشاد خواسته است برای کنکاش دلایل اظهارات اخیرش پیرامون ضد ایرانی بودن این اثر اکران ویژهای از این فیلم را برای کارشناسان و اصحاب رسانه در نظر بگیرند اما در عین حال «آفریده» تهیه کننده ایرانی این فیلم از ترجیح خود برای مقارن کردن اولین اکران آن با جشنواره فیلم فجر سال جاری سخن گفته است؛ پیشنهادی که شاید رویکرد تقلیل حساسیتهای پیرامون محتوای «یک خانواده محترم» را در بطن خود دارد.
در حالی که آفریده به عنوان تنها نماینده از این فیلم به اظهارنظر درباره آن پرداخته است، این انتقاد مطرح میشود که چرا اصولاً فیلمی که قرار نیست کسی پایش بایستد، ساخته میشود. سیمون سیمونیان که نقش کوتاه و گذرایی را در فیلم ایفا کرده و بنا به گفت و گوی خود با «جوان» به خاطر رفاقت دیرینهاش با آفریده حضور در این نقش کوتاه را قبول کرده است در حالی همچون سایر عوامل فیلم از اظهارنظر درباره آن خودداری میکند که به نظر میرسد او نیز به رغم نقش کوتاهی که داشته چندان از ماحصل و مضمون ضد ایرانی فیلم رضایت خاطر ندارد.
از سوی دیگر سیما فیلم به عنوان اولین سرمایه گذار دولتی «یک خانواده محترم» در زمان مناسبی پا پس کشید و درست در آستانه حضور این فیلم در جشنواره کن، تلویحاً از آن اعلام برائت کرد تا دلیل این اقدام خود را متفاوت بودن حاصل نهایی فیلم از توافقات اولیه عنوان کند. در عین حال تماسهای بیپاسخ جوان با آفریده و حضور معنادار کارگردان مسعود بخشی در فرانسه و غیابش به عنوان اصلیترین مقام پاسخگو به شبهات پیرامون فیلمش و نیز اظهارات نبوی در پاسخ به «جوان» مبنی بر اینکه برای اظهار نظر پیرامون «یک خانواده محترم» باید منتظر بازگشت کارگردان آن از فرانسه و مشورت با او ماند، حکایت از اثری پر حرف و حدیث دارد که بدون شک ماحصل آن حتی نظر برخی عوامل جانبی را نیز جلب نکرده است.
«بخشی» که از همان ابتدا میشد ماحصل اولین تجربه کارگردانیاش را از مستندی چون «تهران انار ندارد» حدس زد هنوز به ایران بازنگشته و در این شرایط این مسئله که در میان تعداد بیشماری از کارگردانانی که حاضر به ساخت فیلمهای درخور شأن مردم ایران و کشورشان هستند چرا فیلم ضد ایرانی کارگردان مستندسازی چون «بخشی» تحت حمایت سرمایهگذاران دولتی ساخته شده جای سؤال است؛ نتیجه آنکه امروز با هزینههای دولتی فیلم «یک خانواده محترم» بر خلاف ارزشهای ایرانی ساخته میشود تا آفریده طی اظهار نظری از اصلاح این فیلم برای نمایش آن در ایران سخن بگوید اما آن دسته از ایرانیانی که شاهد نمایش این فیلم در خارج از مرزهای کشورمان بودند به خوبی میدانند که آب از جوی رفته را هرگز نمیتوان به جوی بازگرداند. «یک خانواده محترم» در فرانسه به عنوان نماینده ایران به نمایش درآمد تا با عنوان طعنهآمیزش تصویری از یک خانواده نامحترم ایرانی را به نمایش گذاشته و کارگردان ان کلاهبرداری، دروغگویی و غرق شدن بسیاری از آدمها در مسائل مادی و مالی و فسادی پیرامون آنان را جزء لاینفک مضمون اولین فیلم سینمایی خود قرار دهد.