على موحد
ترکیه هفته گذشته به بهانه حمله خمپاره ای از داخل خاک سوریه به این کشور، مناطق مرزی سوریه را بمباران کرد. پارلمان ترکیه نیز در مصوبه ای، مجوز اقدام نظامی در برابر تهدیدات خارجی را تصویب کرد. بهانه ترکیه مبنی بر حمله از خاک سوریه در حالی مطرح شد که اسناد و گزارش های منتشره نشان می دهد دولت و ارتش سوریه در این حمله دخالتی نداشته اند و در اصل، این حملات، طراحی ترکیه و گروه های تروریستی در سوریه بوده است که برای رسیدن به اهدافی خاص صورت گرفته است. از جمله این اهداف عبارتند از اینکه:
اولاً؛ ترکیه در داخل با بحران های شدیدی مواجه است. از یک سو ناتوانی در مقابله با پ. ک .ک و از سوی دیگر، موج گسترده انتقادهای احزاب که به طرح استیضاح «داود اوغلو» وزیر خارجه، نیز رسیده، که این امر دولت اردوغان را در شرایط نامطلوبی قرار داده است. دولتمردان ترکیه با فضاسازی علیه سوریه برآن بودند تا از یک سو افکار عمومی را از اوضاع حاکم بر ترکیه منحرف سازند و از سوی دیگر، بر ناتوانی خود در مقابله با پ. ک. ک سرپوش گذارند.
ثانیاً؛ با وجود تحرکات صورت گرفته از سوی ترکیه و ائتلاف ضدسوری، گروه های مسلح اعزام شده به سوریه نتوانسته اند مأموریت خود را اجرایی سازند؛ چنانکه گزارش های منتشره از فروریختن آخرین پایگاه های آنها در «حلب» حکایت دارد. با توجه به اینکه، شکست در حلب برابر با پایان دوران ائتلاف ضدسوری است، لذا این سناریو مطرح است که ترکیه برای حفظ تروریست ها و ایجاد فضای تنفس برای آنها، وارد عمل شده است.
به عبارت دیگر، ترکیه نه برای پاسخگویی به تهدیدات، بلکه برای حمایت از گروه های تروریستی چنین اقدامی را صورت داده است.
ثالثاً، ائتلاف ضدسوری به دنبال باجگیری از جبهه مقاومت، چین و روسیه در قبال سوریه است. بر این اساس، زنجیره ای از بحران های منطقه ای را ایجاد کرده که فضاسازی های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران و ناآرامی های عراق، سوریه و لبنان، در این چارچوب است. ترکیه مأموریت یافته تا با تهدید نظامی سوریه، فضایی جنگی را در منطقه ایجاد تنند در حالی که راهکار پایان آن را سرنگونی نظام سوریه قرار می دهد. آنها برآنند تا با ادعای مقابله با جنگ، اهداف خود علیه سوریه را در عرصه جهانی طلب تنند. امری که به دلیل مخالفت های مقاومت و تقابل روسیه و چین در شورای امنیت عملاً با ناکامی همراه شده است.
تکرار شکست؟
هرچند ترکیه در ابتدا با حملات خود به نوعی تلاش کرد تا ابتکار عمل را در دست گیرد، اما روند تحولات نشان داد که این کشور در تحقق اهداف خود به نتایج مطلوبی دست نیافته است.
نخست آنکه، ترکیه نتوانست در عرصه یارگیری، کارکرد چندانی داشته باشد، چنانکه در داخل ترکیه، مردم و احزاب و گروه های سیاسی با برپایی تظاهرات ضد جنگ تأکید کردند که آنها هرگز مزدور آمریکا نخواهند شد و با سوریه نمی جنگند. آنها همچنین اردوغان، نخست وزیر را فردی دانستند که منافع کشور را قربانی خواسته های غرب کرده و باید استعفا دهد.
در حوزه منطقه ای نیز کشورها با ترکیه همراهی نکرده اند، چنانکه کشورهایی مانند عراق، لبنان و جمهوری اسلامی ایران و... صراحتاً با اقدام نظامی علیه سوریه مخالفت تردند و تحرکات ترکیه را امری در جهت تأمین منافع آمریکا دانستند و خواستار خودداری ترکیه از ورود به بازی غرب شدند.
نکته مهم در این زمینه، مواضع مطرح شده از سوی رحیمی، معاون رئیس جمهوری اسلامی ایران، در سفر به ترکیه است. جمهوری اسلامی ایران صراحتاً با راه حل نظامی مخالفت ترده و گفت وگو و تعامل را زمینه ساز حل مسئله درونی سوریه و اختلافات پیش آمده میان ترکیه و دمشق عنوان داشته است.
بسیاری از ناظران سیاسی تأکید دارند که مواضع مطرح شده در دیدار مقامات جمهوری اسلامی ایران و طرف های ترکیه ای تأثیر بسیاری بر توقف حملات ترکیه به سوریه داشته است، چنانکه اردوغان در نشست خبری با رحیمی بر عدم رویکرد ترکیه به جنگ با سوریه اذعان کرد؛ امری که عملاً مغایر با سیاست هایی بود که ترکیه تا پیش از این دنبال می کرده است.
در حوزه بین المللی نیز ترکیه نتوانست جز رضایت آمریکا و تعداد معدودی از کشورهای اروپایی، حمایت دیگری را کسب کند، چنانکه حتی ناتو و شورای امنیت به صدور بیانیه ای ظاهری در قبال تنش های موجود میان ترکیه و سوریه بسنده کردند.
مجموع واکنش های درونی و بیرونی به اقدام ضدسوری ترکیه نشان می دهد که آنکارا بازهم نتوانسته شکست های گذشته در به چالش کشاندن سوریه را اجرایی سازد به ویژه اینکه طرح ترکیه برای ایجاد فضای تنفس برای گروه های تروریستی در برابر ارتش سوریه نیز ناکام ماند و ارتش توانست بخش های دیگری از حلب و سایر شهرها را از تروریست ها پاکسازی کند تا ترکیه بازنده ای باشد که بازهم بازنده شد.