سپاه رکورد حفر تونل در کشور را شکست

اختصاصی بصیرت:اگر گذرتان به بزرگراه صدر یا نیایش افتاده باشد، شمارش معکوس برای افتتاح تونل صدر : نیایش را مشاهده کرده اید. هر روز که می گذرد، یک روز از روزهای باقی مانده کم می شود. ما فقط شماره ها را می بینیم، اما کم شدن هر روز شماره ها، بیانگر تلاش ها و زحماتی است که مهندسان و کارگران این پروژه عظیم در دل زمین متحمل می شوند. مخصوصاً اگر متوجه شویم پروژه ای که قرار بوده 38 ماهه آماده تحویل شود، با عزم خالصانه و جهادی فرزندان این مرز و بوم در کمتر از 19 ماه به نتیجه رسیده است. همین موضوع بهانه ای شد تا پای صحبت های «مهندس گنجه ی» مدیر پروژه صدر- نیایش بنشینیم. آنچه می خوانید ماحصل گفت وگوی ما در محل کارگاه این پروژه است.
¤ به عنوان اولین سوال به طور خلاصه موسسه حرا را معرفی کنید.
موسسه حرا همان گروه 401 مهندسی سپاه در دوران دفاع مقدس است در سال 1362 تأسیس شد. یعنی در شرایطی که کشور درگیر یک جنگ تحمیلی بود، تشکیل و کار خود را آغاز کرد. در آن زمان مسئولیت گروه را مهندس مظفری که هم اکنون عهده دار مسئولیت قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء(ص) است، برعهده داشت. این روند ادامه داشت تا اینکه در سال 71 این گروه ضمیمه قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء(ص) شد.این موسسه طی این مدت کارهای بزرگی انجام داده که برخی از آنها عبارتند از: تونل انتقال آب سد کرج به تهران که قطعه یک آن 16کیلومتر و قطعه دوم 14 کیلومتر است. (این تونل که عملیات اجرایی آن به اتمام رسیده سر ریز آب سد امیرکبیر را به منطقه 22 تهران منتقل می کند.)، طرح توسعه نیروگاه مسجد سلیمان که حدوداً سال 87 تحویل داده شده است، حفر تونل متروی قم و خط هفت تهران (در دست اجرا)، تونل انتقال آب دشت عباس، تونل انتقال آب «قوچک» در لشکرک، تونل انتقال آب لواسانات، آب راه های سد «لوکا» لرستان و تونل های انحرافی و راه های دسترسی به تاج سد بختیاری البته در دوران دفاع مقدس هم هر کجا نیاز به حضور گروه 401 بوده، حضوری فعالی داشته است.بنابراین اگر بخواهیم نقطه قوت موسسه را عنوان کنیم، جابه جایی کم نیروی انسانی در این موسسه از زمان تشکیل تاکنون است و این در حالی است که در بخش مهندسی، جابه جایی نیرو معمولاً زیاد صورت می گیرد.
¤ موسسه حراء در حال حاضر پروژه تونل صدر- نیایش را در دست اجرا دارد، درباره این پروژه توضیح دهید.
پروژه صدر- نیایش تعریف اولیه اش این بود که مسیر ارتباطی غرب به شرق شهر تهران باشد. یعنی ابتدا فقط احداث تونل را پیش بینی کرده بودند، ولی بعد چون مشکل ترافیکی به وجود می آمد، احداث پل هم ضمیمه آن شد و بدین ترتیب پروژه صدر- نیایش شامل تونل و پل شد.بنابراین با احداث پل و تونل صدر- نیایش، مسیر نیایش را که به نوعی بن بست شده بود را به بزرگراه شهید بابایی وصل می کند: از ویژگی های دیگر پروژه این است که در صورت ورود به تونل، به راحتی به پل دسترسی پیدا می کنیم و بالعکس. همچنین امکان اینکه از تونل وارد سطح شویم و به مدرس و سایر مسیرها هم دسترسی پیدا کنیم، وجود دارد. از طرف دیگر، بزرگراه کردستان را هم به بزرگراه شهید صدر متصل می کند. یعنی این پروژه، هم نیایش را به صدر و هم بزرگراه کردستان را به شهید صدر وصل می کند. بدین شکل می توان از آن به عنوان یک مسیر ارتباطی بسیار خوب یاد کرد که بخش عمده ای از بار ترافیکی شمال شهر تهران در محدوده ونک و شهید صدر را باز می کند.
¤ این پروژه از کجا شروع و به کجا ختم می شود؟
پروژه از انتهای نیایش شروع شده و به بزرگراه شهید بابایی منتهی می شود که بخش تونل را موسسه حراء انجام می دهد. البته خود تونل هم به دو بخش تقسیم می شود که احداث بخش شرقی آن را موسسه حراء بر عهده دارد و ساخت پل را گروه ویژه شهید رجایی انجام می دهد.
¤ فاز مطالعاتی آن چقدر زمان برده است؟
احداث تونل و پل به صورت سه عاملی بوده یعنی مدت پنج شش ما ه مطالعات اولیه را یک شرکت انجام داده و پس از آن مطالعات ترافیکی را مشاور شهرداری عهده دار بوده است. بدین شکل موسسه حراء فقط مجری طرح است و هر آنچه بر اساس نقشه ترسیم شده، انجام می دهد.
¤ چرا احداث تونل را به موسسه حراء واگذار کردند؟
این پروژه ابتدا در سال 86 به یک شرکت خصوصی واگذار شده بود، اما به دلیل اینکه پس از سه چهار سال، تنها 9 درصد پیشرفت داشت، مسئولان شهرداری را بر آن داشت جهت تسریع در کار، احداث بخش شرقی تونل را از اواخر 89 و اوایل 90 به موسسه حراء واگذار کنند. به همین دلیل موسسه از طرف قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء (ص) به کمک شهرداری آمد به نحوی که با شروع به کار این موسسه طی مدت یک سال کار حفاری تونل به اتمام رسیده و اکنون فقط چهار الی پنج درصد از عملیات لاینینگ باقی مانده است. بدین ترتیب، از کل پروژه ای که موسسه حراء عهده دار آن بوده، حدود 95 درصد انجام شده است. در واقع آنچه باقی مانده در رابطه با تأسیسات، تهویه و برق تونل است لذا انشاء الله تونل طبق قرار داد در 22 بهمن 91 تحویل داده می شود.
¤ مدت زمان قرارداد چقدر بوده است؟
مدت زمانی را که ما در قرارداد پیش بینی کرده بودیم 36 ماه بود، ولی به دلیل اینکه شهرداری نیاز بسیار ضروری به آن داشت، با تمهیداتی که اتخاذ کردیم، مدت اتمام را به 24 ماه تقلیل داریم و بر اساس این مدت، زمان قرارداد را منعقد ساختیم. ولی مجدد در جلساتی که با حضور شهردار تهران داشتیم، بنابر درخواست ایشان نهایتاً زمان اتمام را به 19 ماه رساندیم. یعنی در مدت 19 ماه، بخش اجرایی را تکمیل کنیم و فقط برق و تهویه آن می ماند که تا زمان افتتاح کامل باید کارهای این بخش نیز به اتمام برسد. با این وجود پیش بینی می کنیم چنانچه روند کار با همین سرعت جلو برود و مشکلی در روند کار به وجود نیاید حتی می توانیم یکی - دو ماه هم زودتر کل پروژه را تحویل دهیم.
¤ آیا کارهای تأسیساتی تونل هم برعهده موسسه است؟
بخشی از آن را موسسه تقبل کرده و بخش دیگر در تابعیت موسسه دیگر قرار دارد. یعنی بخش برق 20 کیلو وات و روشنایی برعهده این موسسه است و دیگر موارد را موسسه همکاری که عهده دار ساخت بخش غربی تونل است، انجام می دهد. همچنین از آنجایی که تونل نیاز به تزریق هوای تمیز دارد، در محدوده پارک ملت ایستگاهی برای همین منظور پیش بینی شده که کارهای زیربنایی آن را هم موسسه را به زودی آغاز خواهد کرد.
¤ در حفر این تونل تا چه حد از دستگاه های مکانیزه و به روز استفاده کردید؟
موسسه حراء در ارتباط با حفر تونل جزو پیشروترین موسسات کشور است. به همین دلیل علاقه مندان می توانند از فعالیت های این موسسه به عنوان «منبع» استفاده کنند. البته توفیقاتی که به دست آمده حاصل چندین سال تلاش است زیرا این موسسه پس از اینکه تجربیات لازم را کسب کرد از حفاری سنتی به حفاری نیمه مکانیزه گام برداشت و از دستگاه های «جامبو دریل» استفاده کرد. در همان مقطع هم ما جزو معدود شرکت ها و موسساتی بودیم که بر استفاده از این دستگاه ها تسلط داشتیم. باز در همین مقطع جزو اولین هایی بودیم که دستگاه های حفاری «رودهدر» را وارد کردیم. این دستگاه نیمه مکانیزه برای زمین هایی که کانون سختی شان زیاد نیست، کاربرد دارد. پس از این دوران، با ورود دستگاه های حفاری مدرن TBM، وارد عرصه حفاری مکانیزه شدیم.
استفاده از این دستگاه موجب شد تا بتوانیم130 الی 140 کیلومتر تونل را به صورت مکانیزه حفر کنیم. البته از این دستگاه ها مدت زیادی نیست که در دنیا استفاده می شود. در اینجا نکته ای را که می توانم اضافه کنم این است که در دوران دفاع مقدس دستگاه حفاری مکانیزه ای طراحی و ساخته شد، اما به دلایلی به نتیجه نهایی نرسید.
¤ درباره مختصات فنی تونل هم توضیح می دهید؟
عرض و باند تونل 3متر و 70سانتی متر، شیب های ورودی و خروجی زیر چهار درصد و رمپ های ورودی زیر شش درصد است، لذا با توجه به این موضوع، تونل صدر : نیایش جزو بهترین پروژه های ایران در بخش طراحی است. زیرا ضخامت «لاینینگ» این تونل بسیار مهندسی شده صورت گرفته و در روش اجرا و تهویه نیز خوب عمل کرده ایم. از سوی دیگر، در زمان حفاری، بین بتن ریزی و حفاری عایقی نصب شده تا از ورود آب به محدوده تونل جلوگیری کند و پس از انتقال به کف تونل به وسیله لوله هایی که در نظر گرفته شده به بیرون هدایت شوند.
¤ درخصوص پیش بینی راه های اضطراری چه نکاتی رعایت شده است؟
ما دراین پروژه نکات لازم جهت پیش بینی راه های خروج اضطراری در زمان حوادث که منجر به بسته شدن راه های ورودی - خروجی می شود را انجام داده ایم به عبارت دیگر اگر با وقوع حادثه ای نیاز به خروج اضطراری مردم از تونل باشد، هشت خروجی اضطراری، راه هایی است که مردم می توانند به وسیله آنها به سطح بروند. از این تعداد خروجی، سه خروجی ویژه عبور خودرویی است و پنج خروجی دیگر جهت خروج نفرات خواهد بود.
¤ آیا این پروژه را می توان به نوعی یک دستاورد در حوزه حفر و ساخت تونل عنوان کرد؟
بله به نظرم این پروژه یک دستاورد بزرگ است. زیرا هم اکنون مجموعه مهندسان کشورمان به این نتیجه رسیدند یا دیدند که پروژه ای به نام تونل صدر- نیایش توانسته، طی مدت 19 ماه یک تونل بزرگ را با کیفیت بالا و با کمترین ایجاد مزاحمت برای شهروندان به اتمام برساند. بنابراین کاری که در این پروژه انجام دادیم، می تواند مبنایی برای سایر کارهای اینچنین باشد. بدین معنی که اگر قرار شد تونل مشابه این را در آینده احداث کنند، همه به زمان شروع و اتمام این پروژه نگاه می کنند و آن را مبنای محاسباتی خود قرار می دهند.